Кеше ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра комитетінің 48-сессиясында қабылданған шешімге сәйкес, «Маңғыстаудың жер асты мешіттері және олармен байланысты нысандар» ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді, – деп хабарлайды aqshamnews.kz тілшісі.
Бұл оқиғаның ұлттық мәдени мұраны сақтау саласы үшін ғана емес, тұтастай Қазақстан үшін де тарихи маңызы зор. Маңғыстаудың бірегей ескерткіштері алғаш рет халықаралық деңгейде жоғары бағаланып, бүкіл адамзат мұрасының бір бөлігіне айналды.
Бұл оқиғаның артында көпшілікке байқала бермейтін ауқымды жұмыс жатыр. Оған дейін жылдарға созылған зерттеулер, құжаттарды әзірлеу, халықаралық кеңесулер, сарапшылардың талқылаулары және ЮНЕСКО мен ИКОМОС (ICOMOS) органдарымен тұрақты өзара іс-қимылдар жүргізілді. Мемлекет басшысының тапсырмасы мен оның іс жүзінде орындалуы арасында екі жылдан сәл асатын уақыт қана өткенін ескерсек, бұл істегі жауапкершілік жүгінің ерекше салмақты болғанын атап өту қажет.
Жобаны іске асырушы негізгі ұйым ретінде «Қазқайтажаңарту» РМК халықаралық номинацияны дайындауға қажетті ғылыми, ұйымдастырушылық және техникалық іс-шаралар кешенін толық көлемде жүзеге асырды. Ұйым мамандары нысанның «ерекше әмбебап құндылығын» айқындап, оның ЮНЕСКО-ның алдын-ала тізіміне енгізілуін қамтамасыз етті, номинациялық деректер құжаттамасын әзірледі, ICOMOS-тың бағалау миссиясын ұйымдастырды және ЮНЕСКО-ның консультативтік органдарымен, сондай-ақ отандық және шетелдік сарапшылармен ондаған жұмыс кездесуін өткізді; сонымен қатар олар нысанды құқықтық қорғау мен сақтауға қатысты карталарды, басқару жоспарларын және құжаттаманы дайындады. Дәл осы ауқымды әрі тыңғылықты жұмыс табысқа жетудің негізін қалады.
Сонымен қатар, бұл нысанның ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілуі – істің соңы емес. Бұл – тек бастамасы ғана, яғни зор жауапкершілікті талап ететін қадам.
Дүниежүзілік мұра мәртебесін алу – Қазақстанның Шақпақ-ата, Шопан-ата, Бекет-ата, Қараман-ата және Сұлтан-үпі сынды жартасқа қашалған мешіттердің ерекше әмбебап құндылығын сақтау жөніндегі ұзақ мерзімді халықаралық міндеттемелерді өз мойнына алғанын білдіреді. Олардың сақталуы, түпнұсқалығы, тарихи ортасы және рухани құндылығы бұдан былай әлемдік қауымдастықтың жіті назарында болады. Бұл нысандар мен олардың буферлік аймақтарына қандай да бір өзгерістер енгізу тек 1972 жылғы ЮНЕСКО Конвенциясының, оны іске асыру жөніндегі нұсқаулықтардың және ИКОМОС (ICOMOS) ұсынымдарының талаптарына сәйкес қана жүзеге асырылуы мүмкін.
«Қазқайтажаңарту» осы саладағы қызметінің жаңа кезеңіне кірісті.
Ендігі міндетіміз – Дүниежүзілік мұра нысанына тұрақты сараптамалық, ғылыми және әдістемелік қолдау көрсету, ескерткіштердің жай-күйіне жүйелі түрде мониторинг жүргізу, ғылыми зерттеулерді жалғастыру, қажетті реставрациялау және консервациялау жұмыстарын атқару, Басқару жоспарын жетілдіру, ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орталығына мерзімді есептер дайындау, сондай-ақ Қазақстан Республикасы атынан барлық халықаралық міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз етеді.
Назар аударатын тағы бір маңызды бағыт – осы мұраға деген құрмет пен оны аялап сақтау мәдениетін қалыптастыру. Әлемдік деңгейдегі мойындалу тек мәдени туризмді дамытуға ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік органдар, ғылыми қауымдастық, жергілікті билік өкілдері, дін өкілдері, аймақ тұрғындары мен туристер сияқты барлық мүдделі тараптардың жауапкершілік сезімін арттыруға да серпін беруі тиіс. Тек бірлескен күш-жігердің арқасында ғана бұл бірегей ескерткіштерді болашақ ұрпақ үшін тарихи түпнұсқалық қалпында сақтап қалуға болады.
Премьер-Министрдің орынбасары - Мәдениет және ақпарат министрі Aida Balayeva тұрақты қолдауымен Қазақстан осы халықаралық міндеттемелердің барлығын абыроймен орындап, Жартас мешіттері Қазақстанның Дүниежүзілік мұра нысандарына құрметпен қарайтын жарқын символға айналатынына сенімдімін.
Бүгінде Қазақстанның халықаралық сахнада орнын нығайту жолында тағы бір маңызды қадам жасағанын сеніммен айта аламыз. Бұл қадам жаһандық деңгейдегі танымалдылық жаһандық жауапкершілікті де жүктейді. Маңғыстаудың бірегей Жартас мешіттерін бастапқы қалпында сақтап қалу және оларды әлемдік өркениеттің баға жетпес мұрасы ретінде болашақ ұрпаққа табыстау үшін қолдан келгеннің бәрін жасау – біздің ортақ міндетіміз.