Батима Есмұратқызы шығармашылығын ұлттық мәдениетке, дәстүрлі өмір салтына және қазақ халқының тарихына бағыттаған, – деп хабарлайды aqshamnews.kz тілшісі.
2026 жылғы 25 қыркүйекте сағат 16:00-де Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Ұлттық өнер музейінде Қазақстанның көрнекті суретшісі Батима Есмұратқызы Зәуірбекованың 80 жылдығына арналған мерейтойлық ретроспективалық жеке көрмесінің ашылуы өтеді.
«Нити наследия» атты көрме суретшінің 80 жылдық мерейтойына арналған.
Батима Зәуірбекованың есімі отандық сәндік-қолданбалы өнер тарихында айрықша орын алады. Ол «Отан» орденінің иегері, Қазақстан Республикасының мәдениет саласының еңбек сіңірген қайраткері, Шоқан Уәлиханов атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, Қазақстан Республикасы Суретшілер одағының мүшесі. Ол Қазақстандағы «Гобелен дәуірінің» бастауында тұрған өнер шеберлерінің бірі. Дәл осы буын қазақ гобеленінің кәсіби мектебінің қалыптасуына негіз қалады. Жарты ғасырдан астам шығармашылық қызметі барысында суретші бірнеше жүздеген туындыны дүниеге әкелді. Олардың көпшілігі қазақстандық өнердің классикалық шығармаларына айналды.
Батима Есмұратқызы өз шығармаларында ұлттық мәдениетке, дәстүрлі өмір салтына және қазақ халқының тарихына жүгінеді. Оның шығармашылығында адам мен табиғат, ұрпақтар сабақтастығы, музыка мен үйлесім, сұлулық пен жасампаздық тақырыптары басты орын алады. Суретшінің туындыларында әйел бейнесіне де ерекше мән беріледі. Әйел – жүректің, рухани және отбасылық құндылықтардың өзегі ретінде көрініс табады. Әйел образдары арқылы суретші ана болу, махаббат және ұрпақтар сабақтастығы тақырыптарын аша отырып, жеке сезімдерді ұлттық мәдениет дәстүрлерінің үздіксіз жалғасуы туралы түсінікпен ұштастырады.
Бұл тақырыптар гобелен мен кескіндеменің көркемдік тілі арқылы ашылады. Оларға философиялық тереңдік, сәндік сипат және түстік шешімдердің байлығы тән. Декоративтік стилизация маңызды рөл атқарады: қазақ ою-өрнегінің мотивтері адам бейнелері мен табиғи пішіндердің пластикасымен табиғи үйлеседі. Ал ирек сызықтар мен геометриялық элементтер туындыларға айқын ырғақ беріп, қозғалыс пен ішкі серпінділік сезімін күшейтеді. Батима Заурбекованың көркемдік тілі ұлттық дәстүрді заманауи көркемдік ойлаумен, композициялық монументалдылықты мәдениетті философиялық тұрғыдан пайымдаумен шебер ұштастыруға негізделген.
Батима Есмұратқызы Зәуірбекова 1946 жылы Жамбыл облысы Мойынқұм ауданындағы Фурмановка ауылында дүниеге келген. Ол бесінші сыныпта оқып жүрген кезінде отбасы Жамбыл облысының Меркі елді мекеніне көшіп келеді. Суретшінің балалық шағы осы жерде өтті. Анасы Бибіхан табиғатынан дарынды халық шебері болған. Оның шығармашылығы жас Батиманың көркемдік санасының қалыптасуына айтарлықтай ықпал етті.
1969 жылы Батима Зәуірбекова Н. В. Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесін тәмамдады. 2001 жылы Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетін бітірді.
Батима Есмұратқызының шығармашылық тағдырында Ақрап Құдайбергенұлы Жұбанов пен Құрасбек Тыныбеков маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар Батима Зәуірбекованың көркемдік ойлау жүйесінің қалыптасуына бейнелеу өнерінің көрнекті шеберлері – кескіндемешілер, графиктер мен мүсіншілер М. Темірғалиев, С. Айтбаев, Б. Табиев, Б. Пак, С. Мәмбеев, Қ. Телжанов, Т. Досмағамбетов, М. Қисаметдинов, Т. Тоғысбаев және тағы басқалар елеулі ықпал етті. Оның ерекше колористік дарынын атап өткен олар Батимаға кескіндеме өнеріне ден қоюға кеңес берген.
Экспозиция суретшінің көркемдік әлемін сан қырынан таныстырады. Көрме музейдің үш көрме залында орналасып, 80-нен астам туындыны қамтиды. Олардың қатарында гобелендер, кескіндемелік полотнолар және графикалық жұмыстар бар. Сонымен қатар көрермен шығармалардың бастауына – эскиздерге үңіліп, суретшінің шығармашылық жолын 1970 жылдардағы алғашқы туындыларынан бастап соңғы жылдардағы еңбектеріне дейін бақылауға мүмкіндік беретін мұрағаттық фотосуреттер мен бейнематериалдарды тамашалай алады.
Көрермен назарына әйел бейнесіне, отбасыға, ана болуға, музыкаға, Қазақстан табиғатына, көне киелі орындарға, тарихи жады мен ұлттық мәдениетке арналған туындылар ұсынылады. Әр зал жеке бір баяндау желісін қалыптастырып, суретшінің ондаған жылдар бойы өзінің көркемдік тілін қалай дамытқанын көруге мүмкіндік береді. Сонымен бірге оның өнерінің басты идеясы – сұлулықты, ізгілікті, үйлесімділік пен рухани сабақтастықты дәріптеу – өзгеріссіз сақталған.
Көрмеде қазақстандық өнердің маңызды туындыларына айналған «Кеңістік» (1976), «Ана-Жер» (1984), «Ана болу» (2004) және басқа да гобелендер ерекше орын алады. Келушілер отандық көркем тоқыма өнерінің дамуына ықпал еткен шығармаларды, сондай-ақ Батима Зәуірбекованы нәзік колорит шебері әрі лирикалық образдардың суретшісі ретінде танытатын кескіндемелік полотноларды көре алады.
Суретшінің шығармашылығы Қазақстанда ғана емес, шетелде де кеңінен танымал. Оның туындылары Францияда, Түркияда, Италияда, Швейцарияда және басқа да елдерде көрмеге қойылған. Олар әлемнің мемлекеттік музейлері мен жеке коллекцияларында сақтаулы. Алайда дәл осы көрме оның бүкіл шығармашылық өмірбаяны аясындағы көркемдік мұрасын алғаш рет осындай толық көлемде таныстырады.
Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Байтұрсын Уморбеков бір сұхбатында былай деген еді:
«Адамның шығармашылық көріністері көп жағдайда оның мінезімен байланысты. Егер адам нағыз суретші болса, ол лайықсыз іспен айналыспайды, жаман ойларға немесе әрекеттерге жол бермейді. Сондықтан мен өнер адамы әрдайым жүрегі таза, мінезі ізгі болуы керек деп есептеймін. Батима да дәл сондай. Сыртқы келбетінен бастап ішкі дүниесіне дейін – оның бойынан өнер адамына тән қасиеттің бәрін көруге болады. Ең алдымен, оның мамандығына деген адалдығын атап өткім келеді: ол өз ісінің шебері, бар жүрегімен және жан-тәнімен өнерге берілген адам. Екіншіден, Батиманың ерекшелігі – оның шығармашылық мүмкіндіктерінде, түстер мен реңктер үйлесімінде. Осының бәрінде оны басқа суретшілерден даралайтын қайталанбас өзіндік ерекшелік бар. Сондықтан Батима біз үшін ұлттық рухпен сусындаған әлі талай туынды жасайды деп ойлаймын».
Айта кету керек, Батима Есмұратқызы бүгінгі күні де шығармашылықпен айналысып, жаңа туындылар жасап келеді. Ол өзінің көркемдік тілін одан әрі дамытып, ондаған жылдар бойы өзі үшін маңызды болып келген тақырыптарға қайта оралуда. Сол тақырыптар арқылы туған мәдениеттің терең мазмұнын ашып, оны түс, пішін және материалдың көркемдік мүмкіндіктері арқылы жеткізеді.
«Нити наследия» көрмесі XX ғасырдың екінші жартысы мен XXI ғасырдың бірінші ширегіндегі Қазақстан өнерінің тарихын зерделеудегі маңызды оқиғаға айналады. Көрме Батима Зәуірбекованың шығармашылығының негізгі кезеңдерін және оның жеке көркемдік тілінің қалыптасуы мен дамуын бақылауға мүмкіндік береді.
Суретшінің туындылары Қазақстанның ұлттық мәдениетінің қазынасына еніп, отандық және әлемдік өнер тарихының маңызды бөлігіне айналды. Бүгінде Батима Зәуірбекованың көркемдік мұрасы келер ұрпақ үшін өз маңызын сақтап келеді. Оның шығармашылығы Қазақстанның мәдени жадындағы маңызды құбылыс болып қала береді және ұлттық дәстүрдің әмбебап көркемдік тілге айналып, өз дәуірінің шеңберінен шыға алатынын көрсетеді.
Кураторлар: Алина Мұратқызы Федорович, Наталия Александровна Баженова
Көрменің өту мерзімі: 2026 жылғы 25 қыркүйек – 8 қараша.
Жұмыс уақыты: 10:00–18:00.
Демалыс күні: дүйсенбі.