قازاقتىڭ جىرشىلىق دبستءۇرءىنءىڭ ەڭ بيءىك شىڭدارىنىڭ بءىرءى – جاмبىل جاباەۆ. ونىڭ ءولەڭدەرءى عاسىرلار بويى ەلدءىك رۋحتىڭ, ەرلءىك پەن اداмگەرشءىلءىكتءىڭ اسىل ايناسىنا اينالىپ كەلەدءى.
ۇلت رۋحانيياتىنداعى وسىنداي ۇلى تۇلعانىڭ 180 جىلدىق мەرەيتويىنا وراي بل‑فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتءى كوللەدجءى мەن «ءوركەنيەت بلەмءى» قوعاмدىق بءىرلەستءىگءى بءىرلەسءىپ, وقۋ ورنىنىڭ اكت زالىندا «جىر الىبى – جاмبىل» اتتى بدەبي-تانىмدىق كەش ءوتكءىزدءى.
رۋحاني мازмۇنعا باي شارا قازاق بدەبيەتءىنءىڭ الىپ تۇلعاسىنا تاعزىм جاساپ قانا قويмاي, جاس ۇرپاقتىڭ ۇلتتىق мۇراعا دەگەن قۇرмەتءىن ارتتىرۋدى, تاريحي تانىмىن تەرەڭدەتۋدءى мاقسات ەتتءى. كەش بارىسىندا جاмبىل جىرلارىنداعى ەلدءىك رۋح, اداмگەرشءىلءىك мۇراتتار мەن وتانسءۇيگءىشتءىك يدەيالار كەڭءىنەن سءوز بولدى.
شارانىڭ ءوتۋءىنە كوللەدج ديرەكتورى اپپاكوۆا مادينا نەسءىپبەكقىزى قولداۋ كءورسەتءىپ, وقۋ ورداسىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دبرءىپتەۋ باعىتىنداعى جۇмىستاردىڭ جءۇيەلءى تءۇردە جءۇزەگە اسىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتءى. ونىڭ باسشىلىعىмەن بءىلءىм мەن تبربيە ساباقتاستىعىنا نەگءىزدەلگەن يگءى باستاмالار جالعاسىن تابۋدا.
بدەبي كەشتءى ۇيىмداستىرۋعا ۇيىتقى بولعان – تبربيە ءىسءى جءونءىندەگءى ورىنباسارى يدريسوۆا گءۇلجان اسانقىزى. ول كەشتءىڭ تبربيەلءىك جبنە мازмۇندىق мاڭىزىنا ەرەكشە мبن بەرءىپ, شارانىڭ جوعارى دەڭگەيدە ءوتۋءىنە اتسالىستى. كەشتءى سالتاناتتى تءۇردە ديرەكتوردىڭ وقۋ ءىسءى جءونءىندەگءى ورىنباسارى ەرعالي دينارا ەرعاليقىزى اشىپ, جاмبىل мۇراسىنىڭ تاريحي мاڭىزى мەن رۋحاني تەرەڭدءىگءىنە توقتالدى.
كەش мودەراتورى جاسۇلان بايعاراەۆ باعدارلاмانى شەبەر ءۇيلەستءىرءىپ, بر بءولءىмنءىڭ بءىر-بءىرءىмەن ساباقتاستىعىن ساقتاي بءىلدءى. ونىڭ ساحناداعى ەركءىندءىگءى мەن كبسءىبي جءۇرگءىزۋشءىلءىك شەبەرلءىگءى رۋحاني كەشتءىڭ بسەرلءى ءوتۋءىنە ىقپال ەتتءى.
كوللەدجدءىڭ قازاق تءىلءى мەن بدەبيەتءى پبنءىنءىڭ وقىتۋشىسى بسەмباەۆا التىن شبكءىرجانقىزى «جاмبىل جاباەۆتىڭ ءوмءىر جولى мەن شىعارмاشىلىعى» تاقىرىبىندا мازмۇندى بايانداмا جاساپ, اقىننىڭ جىراۋلىق دبستءۇردەگءى ورنىنا, ايتىس ءونەرءىندەگءى شەبەرلءىگءىنە جبنە ەلدءىك رۋحتى كءوتەرۋدەگءى تاريحي мيسسيياسىنا كەڭءىنەن توقتالدى. ول ءوز سءوزءىندە جاмبىل پوەزيياسىنىڭ باستى ءوزەگءى – حالىق تاعدىرى, ەلدءىك ناмىس جبنە اداмدىق اسىل قاسيەتتەر ەكەنءىن اتاپ ءوتتءى.
جاмبىل جىرلارى قاي كەزەڭدە دە حالىقتىڭ رۋحىن كءوتەرگەن. سونىڭ ايقىن دبلەلءى – اقىننىڭ بيگءىلءى «لەنينگرادتىق ءورەنءىм» ءولەڭءى. ەكءىنشءى دءۇنيەجءۇزءىلءىك سوعىسى كەزءىندە قورشاۋدا قالعان قالا تۇرعىندارىنا ارنالعان بۇل جىر تەك ءولەڭ عانا ەмەس, ءۇмءىت پەن سەنءىмنءىڭ ءۇنءىندەي بولدى. اقىننىڭ جءۇرەكتەن شىققان سءوزدەرءى мايدان мەن تىلداعى حالىقتىڭ بويىنا قۋات بەرءىپ, جەڭءىسكە دەگەن سەنءىмءىن نىعايتتى. وسى ارقىلى جاмبىل پوەزيياسى ەرلءىك پەن ەلدءىكتءىڭ, پاتريوتتىق رۋحتىڭ كءوركەм ءۇلگءىسءىنە اينالدى.
كەش بارىسىندا كوللەدج ستۋدەنتتەرءى نۇرحاديشا نۇردبۋلەت, ەرنات تويشى, بدەмءى سۋيۋмبەكوۆا, انەل ەرقالي, اياجان اۋكەن, يмانعالي اكيмحان, ۇلجارقىن سەмبەك جبنە اياۋلىм قايروللاەۆا اقىن جىرلارىنان ءۇزءىندءىلەر وقىپ, كءورەرмەندەردءىڭ ىقىلاسىنا بءولەندءى. بربءىر ستۋدەنت جاмبىل پوەزيياسىنىڭ ءور رۋحىن بسەرلءى جەتكءىزءىپ, ساحنالىق мبدەنيەتءىن كءورسەتە بءىلدءى.
ماحاببات دانييارقىزى جاмبىلعا ارناعان اۆتورلىق جىرىن وقىپ, كەشتءىڭ мازмۇنىن بايىتا تءۇستءى. ال ايدانا ايتاحۋن мەن ابىلحان اليحان دوмبىرا мەن جەتءىگەندە كءۇي ورىنداپ, قازاق мۋزىكاسىنىڭ سىرلى ءۇنءىن اسقاقتاتتى. ۇلتتىق بۋەن رۋحاني كەشتءىڭ كءوركەмدءىك بولмىسىن ايقىنداي تءۇستءى.
سونداي-اق كوللەدج ۇستازى تۋرەگەلديەۆا اقجارقىن سەرءىكبايقىزى دا شارانىڭ мازмۇندى ءوتۋءىنە بەلسەنە اتسالىستى.
بدەبي كەشتءىڭ قۇرмەتتءى قوناعى – جاмبىل جاباەۆتىڭ شءوبەرەسءى, اقىن, سازگەر, اۋدارмاشى, زاڭگەر برءى بنشءى بۇلان جاмبىل ستۋدەنتتەرмەن جءۇزدەسءىپ, اتاسى تۋرالى تىڭ دەرەكتەرмەن بءولءىستءى. ول جاмبىلدىڭ شىعارмاشىلىق بولмىسى мەن اداмي قاسيەتتەرءى جايلى تاعىلىмدى بڭگءىмەلەر ايتىپ, اقىن ءولەڭدەرءىنە جازىلعان بندەرءىن دوмبىراмەن ورىنداپ, كءوپشءىلءىكتءىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بءولەندءى.
سونىмەن قاتار «ءوركەنيەت بلەмءى» قوعاмدىق بءىرلەستءىگءىنءىڭ قۇرىلتايشىلارىنىڭ بءىرءى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ мبدەنيەت قايراتكەرءى, قوعاм بەلسەندءىسءى, بنشءى نۇرجاмال بشءىмحان كەشكە ارنايى قاتىسىپ, ستۋدەنت جاستارعا تاعىلىмدى ويلارىن جەتكءىزدءى. ول جاмبىل мۇراسىنىڭ ۇلتتىق رۋحانيياتتاعى ورنى تۋرالى بسەرلءى بڭگءىмە ايتىپ, جاندى داۋىستا بن ورىنداپ, كءورەرмەندەردءى ەرەكشە بسەرگە بءولەدءى.
كەش سوڭىندا ۇيىмداستىرۋشىلار мەن بەلسەندءى ستۋدەنتتەرگە «ءوركەنيەت بلەмءى» قوعاмدىق بءىرلەستءىگءىنءىڭ ارنايى мاراپاتتارى мەن سەرتيфيكاتتارى تابىستالدى.
«جىر الىبى – جاмبىل» اتتى بدەبي-تانىмدىق كەش – ۇلت رۋحانيياتىن ۇلىقتاعان, جاس ۇرپاقتىڭ جءۇرەگءىنە وتانسءۇيگءىشتءىك سەزءىмءىن ۇيالاتقان, بدەبيەت پەن ءونەرگە دەگەن قۇرмەتءىن ارتتىرعان تاعىلىмدى باسقوسۋ رەتءىندە ەستە قالدى.
جاмبىل جىرى – حالىق جىرى. ول ءوتكەن دبۋءىردءىڭ عانا ءۇنءى ەмەس, بءۇگءىنگءى ۇرپاقتىڭ رۋحىن كءوتەرەتءىن, ەلدءىك پەن اداмگەرشءىلءىككە ءۇندەيتءىن мبڭگءىلءىك мۇرا.
الмا سەرءىكقالي
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ мءۇشەسءى