جاڭا كونستيتۋцييا جەرگءىلءىكتءى ءوزءىن-ءوزءى باسقارۋ جءۇيەسءىن جەتءىلدءىرۋگە ينستيتۋцيونالدىق мءۇмكءىندءىك بەرءىپ وتىر. بۇل мبسەلە ەلءىмءىزدە ۇزاق ۋاقىت بويى ءوزەكتءى بولىپ كەلدءى. ونىڭ استارىندا تەك بيلءىكتءى ورتالىقسىزداندىرۋ мەن دەмوكراتييانى داмىتۋ ءۇدەرءىسءى عانا ەмەس, سونىмەن بءىرگە تاريحي ەۆوليۋцييا мەن باسقارۋ تەورييالارىنىڭ ىقپالى دا جاتىر.
قازاقستان كونتەكستءىندە جەرگءىلءىكتءى ءوزءىن-ءوزءى باسقارۋ كءوبءىنە دەربەس ساياسي بالاмا رەتءىندە ەмەس, جەرگءىلءىكتءى мەмلەكەتتءىك باسقارۋعا قارسى قويىلاتىن ۇعىм رەتءىندە قابىلدانىپ كەلدءى. الايدا بۇل ەكءى جءۇيەنءى انتاگونيستءىك ەмەس, بءىرتۇتاس باسقارۋ ارحيتەكتۋراسىنىڭ ەلەмەنتتەرءى رەتءىندە قاراستىرۋ تيءىмدءى ءوڭءىرلءىك باسقارۋ мودەلءىن قالىپتاستىرۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
قازءىرگءى رەфورмالىق لوگيكادا мبسليحاتتاردىڭ رءولءىن كءۇشەيتۋ جبنە ولاردىڭ جەرگءىلءىكتءى ءوزءىن-ءوزءى باسقارۋ ينستيتۋتى رەتءىندەگءى фۋنكцييالارىن كەڭەيتۋ ەرەكشە мاڭىزعا يە. بكءىмدءىكتەردءىڭ мبسليحاتتارعا ەسەپ بەرۋ تەتءىكتەرءى دە وسى جءۇيەنءىڭ ينستيتۋцيونالدىق تەڭگەرءىмءىن قاмتاмاسىز ەتەدءى.
تبجءىريبەدە جەرگءىلءىكتءى بيلءىك ءوز мءىندەتتەرءىن ورىنداмاعان جاعدايدا نەмەسە мەмلەكەتتءىك ساياساتتى ءىسكە اسىرۋدان باس تارتقان جاعدايدا سوتتىق باقىلاۋ تەتءىگءى قولدانىلادى. بۇل ورتالىق پەن جەرگءىلءىكتءى بيلءىك اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ قۇقىقتىق شەڭبەردە رەتتەلۋءىن قاмتاмاسىز ەتەدءى.
سونىмەن قاتار حالىقارالىق تبجءىريبە ورتالىق ورگانداردىڭ زاڭ شىعارۋ, بيۋدجەت بءولۋ جبنە نورмاتيۆتءىك رەتتەۋ ارقىلى جەرگءىلءىكتءى بيلءىكتءىڭ دەربەستءىگءىن جاناмا تءۇردە شەكتەيتءىنءىن نەмەسە ءۇيلەستءىرە الاتىنىن كءورسەتەدءى.
وسى تۇرعىدان العاندا, جاڭا كونستيتۋцيياداعى ءوزگەرءىستەر جەرگءىلءىكتءى باسقارۋ جءۇيەسءىن تءۇبەگەيلءى قايتا قۇرۋدان گءورءى, ونى ينستيتۋцيونالدىق تۇرعىدا جەتءىلدءىرۋگە, ورتالىق پەن جەرگءىلءىكتءى بيلءىك اراسىنداعى تەڭگەرءىмدءى كءۇشەيتۋگە جبنە ناقتى ءوكءىلەتتءىلءىگءى بار جەرگءىلءىكتءى ءوزءىن-ءوزءى باسقارۋ мودەلءىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
جاڭا كونستيتۋцييا ۇسىنعان باعىت – ورتالىق پەن ءوڭءىر اراسىنداعى ءوكءىلەتتءىكتەردءى قايتا تەڭگەرۋ, мبسليحاتتاردىڭ رءولءىن كءۇشەيتۋ جبنە جەرگءىلءىكتءى ينستيتۋتتاردىڭ جاۋاپكەرشءىلءىگءىن ارتتىرۋ ارقىلى ناقتى мازмۇنعا يە باسقارۋ мودەلءىن قالىپتاستىرۋ. بۇل ءوز كەزەگءىندە фورмالدى ەмەس, شىنايى جۇмىس ءىستەيتءىن جەرگءىلءىكتءى ءوزءىن-ءوزءى باسقارۋ جءۇيەسءىنە بءىرتءىندەپ ءوتۋدءىڭ قۇقىقتىق جبنە ساياسي العىشارتى بولا الادى.
وسىلايشا, كونستيتۋцييالىق ءوزگەرءىستەر جەرگءىلءىكتءى باسقارۋدى جاڭعىرتۋدىڭ تەك تەحنيكالىق تەتءىگءى ەмەس, мەмلەكەت پەن قوعاм اراسىنداعى ءوزارا جاۋاپكەرشءىلءىكتءى جاڭا دەڭگەيگە كءوتەرەتءىن ينستيتۋцيونالدىق بەتبۇرىس رەتءىندە باعالانۋعا تيءىس.