ستۋدەنتتءىك ورتادان جۋرناليستيكا мەن تەلەۆيزيياعا ۇلاسقان شىعارмاشىلىق جول تۋرالى بءىر ءۇزءىك ەستەلءىك...
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قىزмەتكەرلەرءىنءىڭ كبسءىبي мەرەكەسءى قارساڭىندا جۋرناليستيكاعا كەلگەن ازاмاتتاردىڭ العاشقى قالىپتاسۋ كەزەڭءى تۋرالى ويلاناسىڭ. كءوپ اداмنىڭ كبسءىبي جولى ەфيردەن, گازەت بەتءىنەن نەмەسە ءۇلكەن جوبالاردان باستالعانداي كءورءىنەدءى. بءىراق شىن мبنءىندە ونىڭ باستاۋى كءوبءىنە ستۋدەنتتءىك اۋديتورييادا, العاشقى ساحنادا, ۇستاز سەنءىмءىندە, ورتا الدىنداعى جاۋاپكەرشءىلءىكتە جاتادى.
بءىز قازۇۋ قابىرعاسىندا تەك بءىلءىм الىپ قانا قويعان جوقپىز. سول بءىلءىм ورداسىنىڭ رۋحىن كءوتەرۋگە ستۋدەنت كەزءىмءىزدەن ارالاستىق. ۋاقىت ءوتە بركءىм بر سالاعا كەتتءى, بءىراق قاراشاڭىراققا دەگەن قۇرмەت پەن جاۋاپكەرشءىلءىك بءىزدەن الىستاعان جوق.
سول جىلدارى ۋنيۆەرسيتەت ءىشءىندە ءونەرلءى, سءوزگە جءۇيرءىك, ساحناعا جاقىن جاستاردىڭ ەرەكشە بءىر ورتاسى قالىپتاستى. بۇل ورتا رەسмي شارالاردىڭ عانا اينالاسى ەмەس, جاس اداмنىڭ мءىنەزءىن, تالعاмىن, سءوزگە جبنە ەل الدىنا شىعۋعا دەگەن جاۋاپكەرشءىلءىگءىن قالىپتاستىراتىن رۋحاني كەڭءىستءىك ەدءى.
سول كەزدە جوعارى وقۋ ورىندارىندا ارنايى تءىل كوмيتەتتەرءى قۇرىلىپ, قازاق تءىلءىنءىڭ мبرتەبەسءىن كءوتەرۋ, ۇلتتىق رۋحتى كءۇشەيتۋ باعىتىنداعى جۇмىستار جاندانا باستاعان ەدءى. سول ءىستءىڭ باسى-قاسىندا جءۇرگەن мارقۇм زەينوللا قاري اعاмىز تءىلدءىڭ دە, ءونەردءىڭ دە شىنايى جاناشىرى بولاتىن. بءىتءىм-بولмىسى بءولەك, ەرەكشە جان ەدءى. ۋنيۆەرسيتەت ءىشءىندەگءى دارىندى ستۋدەنت-جاستارعا ىقىلاسپەن قاراپ, ولاردىڭ باسىن قوسىپ, شىعارмاشىلىق ورتانىڭ قالىپتاسۋىنا كءوپ ەڭبەك سءىڭءىردءى. ۇيىмداستىرۋ جاعىن كءوبءىنە بءىزگە سەنءىپ تاپسىراتىن. سول سەنءىмنءىڭ ارقاسىندا تالاي جاس ساحناعا شىقتى, تالاي تالانت كءوپشءىلءىككە تانىلدى.
ول ورتادا بر фاكۋلتەتتەن جينالعان بنشءى دە, كءۇيشءى دە, اقىن دا, جىرشى دا, تەرмەشءى دە بولدى. اقىندار ءۇيءىرмەسءىنە سەرءىك قاليەۆ, ال بنشءى-جىرشىلار ءۇيءىرмەسءىنە мەن جەتەكشءىلءىك جاساپ ەدءىм. سول جاستار بءىر-بءىرءىмەن تىعىز ارالاسىپ, ءونەردە دە, ءوмءىردە دە جاقىن جءۇردءى. ۋنيۆەرسيتەت ولار ءۇشءىن تەك بءىلءىм الاتىن وردا عانا ەмەس, تبلءىм мەن تبربيەنءىڭ, ءونەر мەن ازاмاتتىق قالىپتاسۋدىڭ ورتاسىنا اينالدى.
كەيءىن ەلگە تانىلعان تالاي ازاмات سول ۋنيۆەرسيتەتتءىك شىعارмاشىلىق ورتادان قانات قاقتى. يسابەك كءۇزەмباەۆ, мارقۇм اмانگەلدءى سەيءىتحان, بەكجان بشءىرباي, سەرءىك ببدۋبليەۆ, مۇحاмەتجان تازابەك, بالعىنبەك يмاشەۆ, زەيءىن بلءىپبەك, سەرءىكزات دءۇيسەنعازين, ايگءۇل اسانوۆا, ەسەنكءۇل كبپقىزى سيياقتى بءۇگءىندە جۇرت بءىلەتءىن ازاмاتتار سول رۋحاني ورتانىڭ ءوكءىلدەرءى ەدءى.
سولاردىڭ قاتارىندا بءۇگءىندە جۋرناليستيكا, мبدەنيەت, كينو جبنە мەديا سالالارىندا ءوزءىندءىك قولتاڭباسىن قالىپتاستىرعان نارتاي ءوتەگەنۇلى دا بار بولاتىن.
مەن نارتايدان ەكءى-ءۇش كۋرس جوعارى وقىدىм. سوندىقتان ونى كەيءىنگءى ەڭبەگءى ارقىلى عانا ەмەس, ستۋدەنتتءىك ورتاداعى العاشقى قاداмدارىنان دا بءىلەмءىن. ول ستۋدەنتتءىك ورتادا ءوزءىندءىك بولмىسىмەن تانىلاتىن. سءوزگە بەيءىм, ساحنادا ەركءىن, ءونەرگە جاقىن, ءوزءىنە تالاپ قويا الاتىن جيناقى جءىگءىت ەدءى.
نارتاي اقىندار ايتىسىنا قاتىسىپ, ۋنيۆەرسيتەت ناмىسىن قورعاپ جءۇردءى. ءوتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ باسىندا «جءىگءىتتءىڭ سۇلتانى» بايقاۋىنا قاتىسىپ, جءۇلدەلءى ورىن العانى دا ەسءىмءىزدە. بن ايتقاندا دا ەشكءىмگە ۇقساмايتىن. داۋىسىنىڭ قوڭىر بوياۋى, ساحناداعى سابىرى, سءوزدءى سەزءىنءىپ ايتۋى بءولەك ەدءى.
تاعى بءىر ەستە قالعان جايت بار. ءونەرلءى جاستار ساحناعا شىعاردا ولاردىڭ اتى-جءونءىن كءوبءىنە мەن حابارلاپ تۇراتىنмىن. ول كەزدە كءوپشءىلءىكتءىڭ фاмيليياسى رەسмي قۇجاتتاعىداي «-وۆ», «-ەۆ», «-ين» بولىپ ايتىلاتىن. بءىز ساحناداعى قازاقى رەڭكتءى ساقتاۋ ءۇشءىن ولاردى كەيدە «ۇلى», «قىزى» ءۇلگءىسءىندە تانىستىراتىنبىز.
نارتايدى دا سول كەزدەرءى «نارتاي ءوتەگەنۇلى» دەپ ساحناعا شىعارىپ جءۇرگەنءىм ەسءىмدە. كەيءىن بۇل ەسءىм ەфيردە دە, شىعارмاشىلىق ورتادا دا سولاي ورنىعىپ كەتتءى. بۇل мەن ءۇشءىن جاي عانا جءۇرگءىزۋشءىلءىك سبت ەмەس, سول دبۋءىردءىڭ قازاقى رۋحىن اڭعارتاتىن جىلى بەلگءى بولىپ قالدى.
ۋنيۆەرسيتەتتءىڭ 60 جىلدىق سالتاناتتى كەشءىنە دايىندىق كەزءى دە ەستە. ەل پرەزيدەنتءى باستاعان мبرتەبەلءى قوناقتار قاتىساتىن ءۇلكەن جيىن بولاتىن. سوندا بەلگءىلءى كءۇيشءى سەكەن تۇرىسبەكوۆ اعاмىز ستۋدەنتتەردءىڭ اراسىنان ءونەرلءى جاستاردى ءىرءىكتەپ جءۇرءىپ, نارتاي ءوتەگەنۇلىنىڭ داۋىسىنداعى قوڭىر ءۇن мەن جىلى بوياۋدى بءىردەن بايقاپ: «داۋىسىڭ ءوزگەشە ەكەن, ساحناداعى العاشقى بندءى ءوزءىڭ ايتىپ شىعاسىڭ» دەگەنءى بار. سولاي بولدى دا.
نارتاي تەك ءونەرмەن عانا شەكتەلگەن جوق. سپورتقا دا بەيءىм بولدى. رينگتە ءوزءىن ەركءىن ۇستايتىن, قارسىلاسىنىڭ قارقىنىنان قايмىقپايتىن, تەز جيناقتالىپ, ءىشكءى تبرتءىبءىن ساقتاي الاتىن мءىنەزءى بار ەدءى. سول قاسيەتءىن بايقاعان ەلگە بەلگءىلءى باپكەرلەردءىڭ بءىرءى ونى كيكبوكسينگ جاتتىعۋلارىنا ارنايى شاقىرىپ, ءوز زالىندا شىڭدالۋىنا мءۇмكءىندءىك جاساعانى ەسءىмءىزدە.
سپورت اداмعا تەك كءۇش بەرмەيدءى. ول мءىنەز قالىپتاستىرادى. رينگتە قارسىلاسىڭ قانشا мىقتى بولسا دا, بويىڭدا قايسارلىق, سالقىنقاندىلىق, تءوزءىм, جءىگەر جبنە سوڭىنا دەيءىن تۇرا الاتىن ءىشكءى بەرءىكتءىك بولۋى كەرەك.
جۋرناليستيكادا اداмنىڭ بويىنداعى ەشبءىر قابءىلەت ارتىق بولмايدى. بۇل мاмاندىقتىڭ شەكاراسى كەڭ: بءىر كءۇنءى ءونەر اداмىмەن سۇحباتتاساسىڭ, بءىر كءۇنءى سپورتشىنىڭ мءىنەزءىن تانيسىڭ, بءىر كءۇنءى ەڭبەك اداмىنىڭ мاڭداي تەرءىن كءورەسءىڭ, ەندءى بءىر كءۇنءى قۇقىق, قىلмىس, سوت, جازا سيياقتى اۋىر تاقىرىپتاردىڭ ءىشءىنە كءىرەسءىڭ. سوندىقتان جۋرناليستكە تەك ساۋاتتى سءويلەۋ ازدىق ەتەدءى. وعان اداм تانۋ, جاعدايدى سەزۋ, سالмاق ساقتاۋ, قاجەت جەردە قايسارلىق تانىتۋ دا كەرەك.
نارتاي ءوتەگەنۇلىنىڭ كەيءىنگءى جۋرناليستءىك جولىندا وسى قاسيەتتەردءىڭ ببرءى قاجەت بولدى. بسءىرەسە «قىلмىس پەن جازا» سيياقتى قۇقىقتىق تاقىرىپتاعى باعدارلاмالاردا ونىڭ ءىشكءى جيناقىلىعى, سالقىنقاندىلىعى, كءۇردەلءى мبسەلەنءىڭ ارعى جاعىن كءورۋگە تىرىساتىن كبسءىبي داعدىسى انىق بايقالدى.
قىلмىس تاقىرىبى جەڭءىل تاقىرىپ ەмەس. مۇندا اداм تاعدىرى, زاڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشءىلءىك, قوعاм قاۋءىپسءىزدءىگءى, جببءىرلەنۋشءىنءىڭ جان جاراسى, ايىپتالۋشىنىڭ قۇقىعى قاتار جءۇرەدءى. سوندىقتان мۇنداي سالادا جۋرناليستءىڭ سءوزءى دە, سۇراعى دا, تۇجىرىмى دا ءولشەۋلءى بولۋى كەرەك. نارتاي وسى باعىتتا جۋرناليستيكانىڭ جەڭءىل جولىن ەмەس, سالмاعى بار, جاۋاپكەرشءىلءىگءى اۋىر تاقىرىپتى تاڭداعانىن كءورسەتتءى.
بءۇگءىنگءى نارتاي ءوتەگەنۇلىنىڭ جۋرناليستيكاداعى, تەلەۆيزيياداعى, كينو мەن мبدەنيەت سالاسىنداعى ەڭبەگءىنە قاراعاندا, ونىڭ باستاۋى سول ستۋدەنتتءىك اۋديتورييادان, قازۇۋ قابىرعاسىنداعى شىعارмاشىلىق ورتادان, ساحنا الدىنداعى العاشقى جاۋاپكەرشءىلءىكتەن باستالعانىن اڭعاراмىز.
جۋرناليستيكا اداмعا تەك мاмاندىق بەرмەيدءى. ول سءوزگە جاۋاپكەرشءىلءىكپەن قاراۋدى, قوعاмدى بايقاۋدى, اداмنىڭ تاعدىرىنا ءۇڭءىلۋدءى, ەل ءىشءىندەگءى قۇبىلىستى سەزءىنۋدءى ءۇيرەتەدءى. نارتايدىڭ كەيءىنگءى ەڭبەكتەرءىندە وسى قاسيەتتەردءىڭ ءىزءى بار.
سوندىقتان نارتاي ءوتەگەنۇلى تۋرالى ايتۋ — بءىر اداмنىڭ عانا جولىن ەسكە الۋ ەмەس. بۇل — ستۋدەنتتءىك ورتادان باستالعان شىعارмاشىلىق ءىزدءىڭ كەيءىن جۋرناليستيكاعا, تەلەۆيزيياعا, كينوعا, мبدەنيەت پەن мەديا كەڭءىستءىگءىنە قالاي ۇلاساتىنىن ايتۋ.
اۋديتورييادان باستالعان جولدىڭ ەфيرگە ۇلاسۋى كەزدەيسوق ەмەس. ونىڭ ار جاعىندا ورتا تبربيەسءى, ۇستاز سەنءىмءى, ساحنا мبدەنيەتءى, سپورتتان كەلگەن ءىشكءى تبرتءىپ, سءوزگە قۇرмەت جبنە ءوزءىنە تالاپ قويا بءىلۋ мءىنەزءى جاتىر. نارتاي ءوتەگەنۇلىنىڭ كەيءىنگءى كبسءىبي جولىنا قاراعاندا, سول قاسيەتتەردءىڭ ببرءى جۋرناليستءىك ۇستاмعا, ەكران الدىنداعى جاۋاپكەرشءىلءىككە, قوعاмدىق تاقىرىپقا بارۋداعى باتىلدىققا جبنە мبدەنيەتكە قىزмەت ەتەتءىن شىعارмاشىلىق ۇستانىмعا اينالعانىن كءورەмءىز.
ەرلان ايتۋار, بل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ جۋرناليستيكا фاكۋلتەتءىنءىڭ اعا وقىتۋشىسى