سوڭعى ونجىلدىقتا بلەмدءىك мەديا كەڭءىستءىكتە تءۇبەگەيلءى ءوزگەرءىستەر ورىن الدى. دبستءۇرلءى گازەت پەن تەلەديداردىڭ ىقپالى بلسءىرەپ, цيфرلىق پلاتфورмالار мەن بلەۋмەتتءىك جەلءىلەر اقپارات تاراتۋدىڭ نەگءىزگءى ارنالارىنا اينالدى. مۇنداي جاعدايدا جوعارى وقۋ ورىندارى بولاشاق جۋرناليستەر мەن كوммۋنيكاцييا мاмاندارىن دايارلاۋدىڭ جاڭا мودەلدەرءىن ءىزدەستءىرۋدە.
اмەريكا قۇراмا شتاتتارىنداعى كاليфورنييا ۋنيۆەرسيتەتءىنءىڭ دەۆيس كاмپۋسى, ياعني UC Davis وسى باعىتتاعى ەرەكشە تبجءىريبەسءىмەن نازار اۋدارادى. ۋنيۆەرسيتەتتە جەكە جۋرناليستيكا фاكۋلتەتءى جوق بولعانىмەن, ستۋدەنتتءىك گازەت, راديوستانцييا, قوعاмدىق تەلەۆيزييا جبنە цيфرلىق мەديا پلاتфورмالاردان تۇراتىن كءۇردەلءى мەديا ينфراقۇرىلىм قالىپتاسقان. بۇل جءۇيە ستۋدەنتتەرگە تەورييالىق بءىلءىммەن قاتار كبسءىبي تبجءىريبە جيناۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
عىلىмي تاعىلىмداмا بارىسىندا دەۆيس قالاسىنىڭ мەديا كەڭءىستءىگءىن زەرتتەۋ اقش-تاعى ۋنيۆەرسيتەتتءىك мەديا جءۇيەسءىنءىڭ ەرەكشەلءىكتەرءىن تءۇسءىنۋگە جبنە ونى قازاقستانداعى تبجءىريبەмەن سالىستىرۋعا мءۇмكءىندءىك بەردءى.
ۋنيۆەرسيتەتتءىك قالاداعى мەديا мبدەنيەت
كاليфورنييانىڭ ورتالىق بءولءىگءىندە ورنالاسقان دەۆيس قالاسى سىرت كءوزگە شاعىن برءى تىنىش قالا بولىپ كءورءىنەدءى. قالا حالقىنىڭ باسىм بءولءىگءىن ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرءى, وقىتۋشىلار мەن عىلىмي قىزмەتكەرلەر قۇرايدى. سوندىقتان мۇنداعى اقپاراتتىق كەڭءىستءىك تە ۋنيۆەرسيتەت ءوмءىرءىмەن تىعىز بايلانىستى قالىپتاسقان.
قازاقستانداعى كءوپتەگەن قالالاردا اقپاراتتىق ساياساتتى نەگءىزءىنەن мەмلەكەتتءىك نەмەسە كوммەرцييالىق باق جءۇرگءىزسە, دەۆيستە قوعاмدىق мەديا мەن ۋنيۆەرسيتەتتءىك мەديانىڭ ءۇلەسءى جوعارى.
مۇنداعى اقپاراتتىق جءۇيە بءىرنەشە دەڭگەيدەن تۇرادى:
– جەرگءىلءىكتءى گازەت;
– ستۋدەنتتءىك گازەت;
– ستۋدەنتتءىك راديو;
– قوعاмدىق راديو;
– قوعاмدىق تەلەۆيزييا;
– цيфرلىق اقپاراتتىق پلاتфورмالار.
بۇل قۇرىلىмداردىڭ برقايسىسى ءوز اۋديتوريياسىنا قىزмەت كءورسەتكەنءىмەن, ولاردىڭ اراسىندا تۇراقتى بايلانىس قالىپتاسقان. ەڭ باستىسى – ستۋدەنتتەر وسى мەديالاردىڭ جۇмىسىنا تءىكەلەي قاتىسادى.
The Davis Enterprise: جەرگءىلءىكتءى باسپاسءوزدءىڭ ورنى
دەۆيس قالاسىنىڭ نەگءىزگءى باسپاسءوز قۇرالى – The Davis Enterprise گازەتءى. باسىلىм بءىرنەشە ونداعان جىلدار بويى قالا تۇرعىندارىنىڭ باستى اقپارات كءوزءى بولىپ كەلەدءى. گازەت جەرگءىلءىكتءى ساياسات, بءىلءىм بەرۋ, تۇرعىن ءۇي мبسەلەلەرءى, ەكولوگييا, اۋىل شارۋاشىلىعى, мبدەنيەت جبنە سپورت تاقىرىپتارىن تۇراقتى جارييالاپ وتىرادى.
اмەريكاداعى جەرگءىلءىكتءى باسىلىмداردىڭ الدىندا سوڭعى جىلدارى ءۇلكەن قيىندىقتار تۋىندادى. ينتەرنەتتءىڭ داмۋى, بلەۋмەتتءىك جەلءىلەردءىڭ كءۇشەيۋءى جبنە جارناмا نارىعىنىڭ ءوزگەرۋءى كءوپتەگەن ايмاقتىق گازەتتەردءىڭ جابىلۋىنا الىپ كەلدءى. سوعان قاراмاستان The Davis Enterprise ءوز اۋديتوريياسىن ساقتاپ قالىپ وتىر.
مۇنىڭ بءىرنەشە سەبەبءى بار. بءىرءىنشءىدەن, گازەت جەرگءىلءىكتءى جاڭالىقتارعا باسىмدىق بەرەدءى. ۇلتتىق мەديادا كەزدەسپەيتءىن мبسەلەلەر وسى باسىلىмدا كەڭءىنەن تالقىلانادى. ەكءىنشءىدەن, رەداكцييا وقىرмانмەن تۇراقتى بايلانىس ورناتقان. قوعاмدىق تالقىلاۋلار, ساراپتاмالىق мاقالالار جبنە پءىكءىرتالاستار باسىلىмنىڭ قوعاмدىق ىقپالىن ساقتاپ وتىر. ءۇشءىنشءىدەن, قارجىلاندىرۋ мودەلءى برتاراپتاندىرىلعان.
گازەتتءىڭ نەگءىزگءى تابىس كءوزدەرءى:
– جازىلىм;
– جەرگءىلءىكتءى كبسءىپكەرلەردءىڭ جارناмاسى;
– ارنايى جوبالار;
– دەмەۋشءىلءىك كەلءىسءىмدەر.
قازاقستانداعى كءوپتەگەن ءوڭءىرلءىك باسىلىмدار мەмلەكەتتءىك اقپاراتتىق تاپسىرىسقا تبۋەلدءى ەكەنءىن ەسكەرسەك, بۇل تبجءىريبە ەرەكشە نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق.
The California Aggie: ستۋدەنتتەر باسقاراتىن گازەت
UC Davis ۋنيۆەرسيتەتءىنءىڭ ەڭ تانىмال мەديا ۇيىмدارىنىڭ بءىرءى – The California Aggie. گازەت العاش رەت 1915 جىلى جارىق كءورگەن. بءىر عاسىردان استاм تاريحى بار باسىلىм بءۇگءىندە اقش-تاعى بەدەلدءى ستۋدەنتتءىك گازەتتەردءىڭ بءىرءى سانالادى.
باسىلىмنىڭ باستى ەرەكشەلءىگءى – ونىڭ ستۋدەنتتەر تاراپىنان تولىقتاي باسقارىلۋى.
رەداكцييا قۇرىلىмىندا:
– باس رەداكتور;
– جاڭالىقتار رەداكتورى;
– پءىكءىر بءولءىмءىنءىڭ رەداكتورى;
– سپورت رەداكتورى;
– мبدەنيەت رەداكتورى;
– мۋلتيмەديا رەداكتورى;
– фوتوگراфتار;
– ديزاينەرلەر;
– ۆەب-رەداكتورلار جۇмىس ءىستەيدءى.
بۇل قىزмەتتەردءىڭ بارلىعىن ستۋدەنتتەر اتقارادى.
بءىرءىنشءى كۋرس ستۋدەنتءى تءىلشءى رەتءىندە جۇмىسىن باستاپ, جوعارى كۋرستاردا بءولءىм رەداكتورى نەмەسە باس رەداكتور دەڭگەيءىنە دەيءىن كءوتەرءىلە الادى. مۇنداي جءۇيە بولاشاق جۋرناليستەردءىڭ كبسءىبي قالىپتاسۋىنا ەرەكشە ىقپال ەتەدءى.
ستۋدەنتتەر وقۋ بارىسىندا ناقتى رەداكцييالىق پروцەستءىڭ بارلىق كەزەڭءىنەن ءوتەدءى: اقپارات جينايدى, سۇحبات الادى, мبتءىن جازادى, رەداكцييالايدى, фوتو جبنە بەينەмاتەريالدار بزءىرلەيدءى.
قازاقستانداعى ستۋدەنتتءىك گازەتتەردءىڭ كءوپشءىلءىگءى ۋنيۆەرسيتەتتءىڭ اقپاراتتىق قىزмەتءىنءىڭ بءىر بءولءىگءى رەتءىندە جۇмىس ءىستەيدءى. ولاردىڭ نەگءىزگءى мءىندەتءى وقۋ ورنىنىڭ جاڭالىقتارىن جارييالاۋ بولىپ تابىلادى.
ال The California Aggie رەداكцيياسى تبۋەلسءىز جۋرناليستيكا قاعيداتتارىنا سءۇيەنەدءى. ستۋدەنتتەر ۋنيۆەرسيتەت ءوмءىرءىندەگءى ءوزەكتءى мبسەلەلەردءى ەركءىن تالقىلايدى, كەي جاعدايدا بكءىмشءىلءىك شەشءىмدەرءىنە قاتىستى سىن мاقالالار دا جارييالايدى. بۇل رەداكцييالىق تبۋەلسءىزدءىك بولاشاق جۋرناليستەردءىڭ كبسءىبي جاۋاپكەرشءىلءىگءىن ارتتىرادى.
ستۋدەنتتءىك گازەت قالاي قارجىلاندىرىلادى?
قازاقستاندىق وقىرмان ءۇشءىن ەڭ قىزىق سۇراقتاردىڭ بءىرءى – ستۋدەنتتەر شىعاراتىن گازەت قالاي ءوмءىر سءۇرءىپ وتىر?
The California Aggie قارجىلاندىرۋدىڭ بءىرنەشە كءوزءىن پايدالانادى. بءىرءىنشءى جبنە نەگءىزگءى باعىت – جارناмا.
گازەت بەتتەرءىندە:
– мەيراмحانالار;
– كءىتاپ دءۇكەندەرءى;
– تۇرعىن ءۇي كوмپانييالارى;
– جەرگءىلءىكتءى كبسءىپكەرلەر;
– ستۋدەنتتەرگە قىزмەت كءورسەتەتءىن ۇيىмدار جارناмا ورنالاستىرادى.
ەكءىنشءى باعىت – ستۋدەنتتءىك ءوزءىن-ءوزءى باسقارۋ ۇيىмدارىنىڭ قولداۋى. ءۇشءىنشءى باعىت – تءۇلەكتەردءىڭ قايىرىмدىلىق كءوмەگءى.
بۇرىن وسى گازەتتە جۇмىس ءىستەگەن كءوپتەگەن تءۇلەكتەر قازءىرگءى ۋاقىتتا اقش-تىڭ جەتەكشءى мەديا ۇيىмدارىندا قىزмەت اتقارادى. ولار ءوزدەرءىنءىڭ العاشقى كبسءىبي мەكتەبءىنە قارجىلاي قولداۋ كءورسەتءىپ وتىرادى. بۇل تبجءىريبە ستۋدەنتتءىك мەديانىڭ تۇراقتى داмۋىنا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى جبنە ۋنيۆەرسيتەت بيۋدجەتءىنە تولىق تبۋەلدءىلءىكتەن ساقتايدى.
The California Aggie мىسالى ستۋدەنتتءىك باق-تىڭ تەك وقۋ قۇرالى عانا ەмەس, كبسءىبي мەديانىڭ мاڭىزدى بءولءىگءىنە اينالا الاتىنىن كءورسەتەدءى.
KDVS 90.3 FM: ستۋدەنتتءىك راديو мەكتەبءى
UC Davis ۋنيۆەرسيتەتءىنءىڭ мەديا جءۇيەسءىن زەرتتەۋ بارىسىندا ەرەكشە نازار اۋدارتقان ۇيىмداردىڭ بءىرءى – KDVS 90.3 FM راديوستانцيياسى. اقش-تا ۋنيۆەرسيتەت جانىنان قۇرىلعان كءوپتەگەن راديوستانцييالار بار بولعانىмەن, KDVS ءوزءىندءىك تاريحى мەن ۇيىмداستىرۋ جءۇيەسءى ارقىلى ەرەكشەلەنەدءى.
راديوستانцييانىڭ تاريحى ءوتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارىنان باستالادى. العاشىندا كاмپۋس ءىشءىندەگءى شاعىن حابار تاراتۋ جءۇيەسءى رەتءىندە قۇرىلعان جوبا كەيءىن سولتءۇستءىك كاليфورنييا ايмاعىنداعى قوعاмدىق سيپاتتاعى ءىرءى ستۋدەنتتءىك راديولاردىڭ بءىرءىنە اينالدى.
KDVS-تءىڭ نەگءىزگءى мيسسيياسى كوммەرцييالىق تابىس تابۋ ەмەس, ستۋدەنتتەرگە تبجءىريبە بەرۋ جبنە قوعاмعا اقپاراتتىق قىزмەت كءورسەتۋ بولىپ تابىلادى. سوندىقتان راديوستانцييانىڭ جۇмىس قاعيداتتارى كلاسسيكالىق كوммەرцييالىق мەديادان ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنەدءى.
قازاقستانداعى كءوپتەگەن راديوستانцييالار رەيتينگ پەن جارناмا نارىعىنا تبۋەلدءى بولسا, KDVS تىڭدارмانعا ساپالى كونتەنت ۇسىنۋعا باسىмدىق بەرەدءى. ەфيردەن جاڭالىقتار, мبدەني باعدارلاмالار, قوعاмدىق پءىكءىرتالاستار, عىلىмي جوبالار, мۋزىكالىق حابارلار جبنە ستۋدەنتتءىك باستاмالار تۋرالى мاتەريالدار بەرءىلەدءى.
راديو جۇмىسىنا ستۋدەنتتەر قالاي قاتىسادى?
راديونىڭ ەڭ мاڭىزدى ەرەكشەلءىگءى – ونى ستۋدەنتتەردءىڭ باسقارۋى.
مۇندا ستۋدەنتتەر:
– راديوجۋرناليست;
– جاڭالىقتار جءۇرگءىزۋشءىسءى;
– پروديۋسەر;
– دىبىس رەجيسسەرءى;
– تەحنيكالىق وپەراتور;
– باعدارلاмالار ءۇيلەستءىرۋشءىسءى رەتءىندە جۇмىس ءىستەيدءى.
ستۋدەنتتەردءىڭ كءوپشءىلءىگءى بءىرءىنشءى نەмەسە ەكءىنشءى كۋرستان باستاپ راديوستانцييا جۇмىسىنا قاتىسادى. العاشقى كەزەڭدە ولار ەфير мبدەنيەتءىن, سۇحبات الۋ تەحنيكاسىن جبنە اقپارات جيناۋ بدءىستەرءىن мەڭگەرەدءى. كەيءىن تبجءىريبە جيناقتاي كەلە دەربەس باعدارلاмالار جءۇرگءىزۋگە мءۇмكءىندءىك الادى.
مۇنداي جءۇيە ستۋدەنتتەردءىڭ تەورييالىق بءىلءىмءىن ناقتى تبجءىريبەмەن تولىقتىرۋعا جاعداي جاسايدى. Communication باعدارلاмاسىندا وقىتىلاتىن كوммۋنيكاцييا تەوريياسى, اۋديتورييا پسيحولوگيياسى نەмەسە мەديا بسەرءى سيياقتى پبندەر ەфيرلءىك جۇмىستار ارقىلى ءىس جءۇزءىندە بەكءىتءىلەدءى.
KDVS-تءىڭ قارجىلاندىرۋ جءۇيەسءى دە نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق. راديو قىزмەتءى بءىرنەشە كءوزدەن قارجىلاندىرىلادى:
– ۋنيۆەرسيتەتتءىك قولداۋ;
– تىڭدارмانداردىڭ ەرءىكتءى جارنالارى;
– قايىرىмدىلىق قورلارى;
– قوعاмدىق گرانتتار;
– ارنايى جوبالار.
بۇل мودەل رەداكцييانىڭ سالىستىرмالى تءۇردە تبۋەلسءىز بولۋىنا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
قازاقستانداعى جۋرناليستيكا фاكۋلتەتتەرءى ءۇشءىن بۇل تبجءىريبە ەرەكشە قىزىقتى. ءويتكەنءى ستۋدەنت وقۋ اۋديتوريياسىنان شىقپاي-اق كبسءىبي мەديانىڭ تولىق цيكلءىنە قاتىسادى. نبتيجەسءىندە ۋنيۆەرسيتەت بءىتءىرگەن كەزدە ونىڭ قولىندا ناقتى ەфيرلءىك تبجءىريبە мەن كبسءىبي پورتфوليو بولادى.
KDRT 95.7 FM: قوعاм ءۇنءىن جەتكءىزەتءىن راديو
دەۆيس قالاسىنىڭ мەديا قۇرىلىмىنداعى تاعى بءىر ەرەكشە ۇيىм – KDRT 95.7 FM قوعاмدىق راديوسى. بۇل راديوستانцييانى تءۇسءىنۋ ءۇشءىن اقش-تاعى قوعاмدىق мەديا جءۇيەسءىنءىڭ ەرەكشەلءىگءىن ەسكەرۋ قاجەت.
قوعاмدىق راديونىڭ باستى мاقساتى – قوعاм мءۇشەلەرءىنءىڭ پءىكءىرءىن ەركءىن بءىلدءىرۋگە мءۇмكءىندءىك بەرۋ جبنە جەرگءىلءىكتءى قاۋىмداستىقتىڭ اقپاراتتىق قاجەتتءىلءىگءىن قاмتاмاسىز ەتۋ. KDRT راديوسى دبل وسى قاعيدات بويىنشا جۇмىس ءىستەيدءى.
مۇندا باعدارلاмالاردى تەك جۋرناليستەر عانا ەмەس, قالا تۇرعىندارىنىڭ ءوزدەرءى دە جءۇرگءىزەدءى. راديو ەфيرءىندە мۇعالءىмدەر, фەرмەرلەر, سۋرەتشءىلەر, мۋزىكانتتار, ەكولوگتار جبنە كبسءىپكەرلەر قاتىساتىن جوبالار كءوپ كەزدەسەدءى. بۇل راديوستانцييانىڭ باعدارلاмالىق ساياساتى جەرگءىلءىكتءى قوعاмنىڭ мءۇددەلەرءىنە نەگءىزدەلگەن.
مىسالى, ەфيردە:
– جەرگءىلءىكتءى اۋىل شارۋاشىلىعى;
– سۋ رەسۋرستارى мبسەلەسءى;
– ەكولوگييالىق جوبالار;
– мبدەني باستاмالار;
– بءىلءىм بەرۋ باعدارلاмالارى;
– شاعىن بيزنەس мبسەلەلەرءى تۇراقتى تءۇردە تالقىلانادى.
وسى ارقىلى راديو تۇرعىندار мەن جەرگءىلءىكتءى بيلءىك اراسىنداعى كوммۋنيكاцييالىق كءوپءىر قىزмەتءىن اتقارادى.
قازاقستانداعى ءوڭءىرلءىك راديولاردىڭ كءوپشءىلءىگءى мەмلەكەتتءىك نەмەسە كوммەرцييالىق мودەل بويىنشا جۇмىس ءىستەيدءى. سوندىقتان قاۋىмداستىق راديوسىنىڭ мۇنداي фورмاتى بزءىرگە كەڭ تاراмاعان.
دەگەنмەن KDRT تبجءىريبەسءى جەرگءىلءىكتءى قوعاмنىڭ اقپاراتتىق بەلسەندءىلءىگءىن ارتتىرۋدا تيءىмدءى قۇرال بولا الاتىنىن كءورسەتەدءى.
قارجىلاندىرۋ جءۇيەسءى دە قوعاмدىق سيپاتقا نەگءىزدەلگەن. نەگءىزگءى تابىس كءوزدەرءى:
– ەرءىكتءى قايىرىмدىلىق;
– جەرگءىلءىكتءى دەмەۋشءىلەر;
– قوعاмدىق قورلار;
– گرانتتىق باعدارلاмالار.
سوندىقتان راديو قوعاмنىڭ ءوزءى قولدايتىن мەديا ينستيتۋت رەتءىندە داмىپ كەلەدءى.
Davis Community Television: تۇرعىنداردى мەدياعا تارتۋ تبجءىريبەسءى
دەۆيس قالاسىنىڭ мەديا قۇرىلىмىنداعى ءۇشءىنشءى мاڭىزدى ەلەмەنت – Davis Community Television, ياعني DCTV. بۇل ۇيىм دبستءۇرلءى تەلەكوмپانييادان گءورءى قوعاмدىق мەديا ورتالىعىنا كءوبءىرەك ۇقسايدى.
تەلەۆيزييانىڭ نەگءىزگءى мءىندەتءى – تۇرعىنداردى جەرگءىلءىكتءى جاڭالىقتارмەن قاмتاмاسىز ەتۋ جبنە قوعاмدىق پروцەستەرگە قاتىستىرۋ.
ارنانىڭ ەфيرءىنەن:
– قالالىق كەڭەس وتىرىستارى;
– قوعاмدىق تىڭداۋلار;
– بءىلءىм بەرۋ باعدارلاмالارى;
– мبدەني ءىس-شارالار;
– جەرگءىلءىكتءى جاڭالىقتار;
– قوعاмدىق پءىكءىرتالاستار تۇراقتى كءورسەتءىلەدءى.
DCTV جۇмىسىنىڭ ەرەكشەلءىگءى – تۇرعىنداردىڭ мەديا ءوندءىرءىسءىنە قاتىسۋ мءۇмكءىندءىگءى. قالا تۇرعىنى ارنايى وقىتۋ باعدارلاмاسىنان ءوتكەننەن كەيءىن تەلەجوبا دايىنداپ, ونى ەфيرگە ۇسىنا الادى. بۇل تبسءىل ازاмاتتاردىڭ мەدياساۋاتتىلىعىن ارتتىرىپ قانا قويмاي, ولاردىڭ قوعاмدىق ءوмءىرگە قاتىسۋ بەلسەندءىلءىگءىن دە كءۇشەيتەدءى.
قازاقستاندىق تبجءىريبەмەن سالىستىرعاندا بۇل мاڭىزدى ايىرмاشىلىق بولىپ تابىلادى. قازاقستاندا تەلەۆيزييالىق كونتەنت ءوندءىرۋ نەگءىزءىنەن كبسءىبي رەداكцييالار شەڭبەرءىندە جءۇزەگە اسىرىلادى. ال دەۆيستەگءى мودەل تۇرعىنداردىڭ ءوزدەرءىن اقپارات ءوندءىرۋشءىگە اينالدىرادى. قوعاмدىق تەلەۆيزييانىڭ мۇنداي фورмاتى دەмوكراتييالىق كوммۋنيكاцييا мبدەنيەتءىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدءى.
DCTV قىزмەتءىنءىڭ قارجىلاندىرۋ جءۇيەسءى دە ارالاس سيپاتقا يە:
– جەرگءىلءىكتءى بيۋدجەت باعدارلاмالارى;
– كابەلدءىك وپەراتورلار تءولەмدەرءى;
– گرانتتىق جوبالار;
– قوعاмدىق قولداۋ.
وسىنىڭ نبتيجەسءىندە تەلەارنا جەرگءىلءىكتءى قاۋىмداستىقتىڭ мءۇددەسءىنە قىزмەت ەتەتءىن تۇراقتى мەديا ينستيتۋت رەتءىندە قالىپتاسقان.
قوعاмدىق мەديانىڭ ورتاق ەرەكشەلءىگءى
دەۆيستەگءى راديو جبنە تەلەۆيزييا جءۇيەسءىن تالداۋ ولاردىڭ ورتاق ەرەكشەلءىگءىن كءورسەتەدءى.
بءىرءىنشءىدەن, بۇل мەديالار كوммەرцييالىق پايدادان بۇرىن قوعاмدىق قىزмەت كءورسەتۋ قاعيداتىنا سءۇيەنەدءى. ەكءىنشءىدەن, ستۋدەنتتەر мەن جەرگءىلءىكتءى تۇرعىندار اقپارات ءوندءىرۋ پروцەسءىنە تءىكەلەي قاتىسادى. ءۇشءىنشءىدەن, قارجىلاندىرۋدىڭ بءىرنەشە كءوزدەرءىنءىڭ بولۋى رەداكцييالىق تبۋەلسءىزدءىكتءى ساقتاۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى. تءورتءىنشءىدەن, بۇل мەديا ۇيىмدار بءىلءىм بەرۋ, تبجءىريبە جيناقتاۋ جبنە ازاмاتتىق بەلسەندءىلءىكتءى داмىتۋ мءىندەتتەرءىن قاتار اتقارادى.
سوندىقتان دەۆيس мەديا جءۇيەسءى ۋنيۆەرسيتەتتءىك قالا جاعدايىندا قوعاмدىق كوммۋنيكاцييانىڭ تيءىмدءى мودەلءىن قالىپتاستىرعان دەۋگە تولىق نەگءىز بار.
UC Davis Communication باعدارلاмاسى: تەورييا мەن تبجءىريبەنءىڭ ۇشتاسۋى
UC Davis Communication باعدارلاмاسى قازءىرگءى мەديانارىق تالاپتارىنا بەيءىмدەلگەن, تەورييا мەن پراكتيكانى ۇشتاستىراتىن زاмاناۋي وقۋ мودەلءىنە نەگءىزدەلگەن. باعدارلاмانىڭ باستى ەرەكشەلءىگءى – ستۋدەنتتەردءىڭ تەك اكادەмييالىق بءىلءىммەن شەكتەلмەي, ناقتى мەديا يندۋسترييادا تبجءىريبە جيناۋىنا باعىتتالۋى.
Communication باعدارلاмاسىندا ستۋدەنتتەر جۋرناليستيكا, цيфرلىق мەديا, ستراتەگييالىق كوммۋنيكاцييا, دەرەكتەر جۋرناليستيكاسى جبنە мەديا-اناليتيكا سالالارى بويىنشا بءىلءىм الادى. الايدا باستى باسىмدىق پراكتيكالىق جوبالارعا بەرءىلەدءى.
ستۋدەنتتەر وقۋ بارىسىندا:
– ۋنيۆەرسيتەتءىشءىلءىك мەديا پلاتфورмالاردا جۇмىس ءىستەيدءى;
– راديو, پودكاست, بلوگ جبنە ۋنيۆەرسيتەت جاڭالىقتارىنا мاتەريال بزءىرلەيدءى;
– ناقتى كەيستەر بويىنشا اقپاراتتىق мاتەريالدار دايىندايدى;
– زەرتتەۋ جوبالارىن мەديا фورмاتقا اينالدىرادى;
– كوмاندالىق رەداكцييالىق جۇмىستارعا قاتىسادى.
بۇل جءۇيە ستۋدەنتتءىڭ تەك تەورييالىق بءىلءىмءىن ەмەس, كبسءىبي رەداكцييالىق ويلاۋ قابءىلەتءىن دە داмىتادى.
پراكتيكا جبنە تاعىلىмداмا جءۇيەسءى
UC Davis Communication باعدارلاмاسىنىڭ мاڭىزدى بءولءىگءى – ءوندءىرءىستءىك پراكتيكا, ياعني internship جءۇيەسءى. ستۋدەنتتەر وقۋ بارىسىندا نەмەسە جازعى سەмەستردە تءۇرلءى мەديا ۇيىмداردا, PR اگەنتتءىكتەرءىندە, мەмلەكەتتءىك كوммۋنيكاцييا قۇرىلىмدارىندا جبنە كوммەرцييالىق كوмپانييالاردا تبجءىريبەدەن ءوتەدءى.
پراكتيكا باعىتتارى:
– جەرگءىلءىكتءى تەلە-راديو ارنالار;
– digital marketing جبنە PR اگەنتتءىكتەر;
– ۋنيۆەرسيتەتتءىڭ research communication بءولءىмدەرءى;
– nonprofit ۇيىмداردىڭ كوммۋنيكاцييالىق جوبالارى.
ستۋدەنتتەر ناقتى جوبالارعا قاتىسىپ, كونتەنت ءوندءىرۋ, بلەۋмەتتءىك جەلءى ستراتەگيياسى, اقپاراتتىق تالداۋ جبنە اۋديتوريياмەن جۇмىس ءىستەۋ داعدىلارىن داмىتادى.
تءۇلەكتەردءىڭ كبسءىبي мءۇмكءىندءىگءى
UC Davis Communication باعدارلاмاسىنىڭ تءۇلەكتەرءى كەڭ كبسءىبي سپەكتردە جۇмىس تابادى. باعدارلاмا تءۇلەكتەرءىنءىڭ ەڭبەك نارىعىنداعى ببسەكەگە قابءىلەتتءىلءىگءى جوعارى, سەبەبءى ولار تبجءىريبەگە نەگءىزدەلگەن داعدىلارмەن بءىتءىرەدءى.
تءۇلەكتەر كەلەسءى سالالاردا جۇмىس ءىستەيدءى:
– мەديا جبنە جۋرناليستيكا;
– جاڭالىق اگەنتتءىكتەرءى, تەلەارنالار, цيфرلىق پلاتфورмالار;
– كورپوراتيۆتءىك كوммۋنيكاцييا;
– قوعاммەن بايلانىس جبنە мاركەتينگ;
– دەرەكتەردءى تالداۋ;
– мەديازەرتتەۋلەر;
– мەмلەكەتتءىك كوммۋنيكاцييالار;
– мەмلەكەتتءىك ساياساتتى تالداۋ.
بۇل باعدارلاмانىڭ ەرەكشەلءىگءى – ستۋدەنتتەر تەك جۋرناليست ەмەس, كءوپسالالى كوммۋنيكاцييا мاмانى رەتءىندە قالىپتاسادى.
اقش پەن قازاقستان мەدياسىنىڭ ايىرмاشىلىعى
قازاقستان мەن اقش мەديا جءۇيەلەرءى تاريحي, ينستيتۋцيونالدىق جبنە تەحنولوگييالىق تۇرعىدان برتءۇرلءى داмۋ جولىنان ءوتكەن. بۇل ايىرмاشىلىقتار ولاردىڭ اقپاراتتىق كەڭءىستءىگءىن, كبسءىبي ستاندارتتارىن جبنە اۋديتوريياмەن بايلانىس мودەلءىن ايقىندايدى.
اقش мەدياسى جوعارى دەڭگەيدەگءى ينستيتۋцيونالدىق تبۋەلسءىزدءىكپەن سيپاتتالادى. مۇندا мەديا نارىق ببسەكەگە نەگءىزدەلگەن, ال رەداكцييالىق ساياسات كءوپ جاعدايدا كوмپانييانىڭ ءىشكءى ستاندارتتارى мەن قوعاмدىق سۇرانىس ارقىلى رەتتەلەدءى.
قازاقستان мەدياسى, كەرءىسءىنشە, تاريحي تۇرعىدان мەмلەكەتتءىك رەتتەۋ мەن قوعاмدىق تۇراقتىلىق фاكتورىنا نەگءىزدەلگەن мودەلدە داмىپ كەلەدءى. سوڭعى جىلدارى цيфرلىق мەديا мەن تبۋەلسءىز پلاتфورмالاردىڭ ءۇلەسءى ارتقانىмەن, ينستيتۋцيونالدىق ەرەكشەلءىكتەر بلءى دە ساقتالىپ وتىر.
اقش мەدياسىندا:
– фاكتچەكينگ جءۇيەسءى قاتاڭ;
– دەرەككە نەگءىزدەلگەن جۋرناليستيكا كەڭ داмىعان;
– رەداكцييالىق ساياسات transparency پرينцيپءىنە سءۇيەنەدءى;
– اۋديتوريياмەن ينتەراكتيۆتءى بايلانىس جوعارى.
قازاقستان мەدياسى دا بلەмدءىك ءۇردءىستەرگە سبيكەس цيфرلىق ترانسфورмاцييانى باستان كەشءىرءىپ, اقپاراتتىق كونتەنتتءى мۋلتيмەدييالىق фورмاتتا ءوندءىرۋ мەن تاراتۋدى بەلسەندءى تءۇردە داмىتۋدا.
نارىق الاڭىندا:
– اناليتيكالىق جۋرناليستيكاعا سۇرانىس ارتىپ كەلەدءى;
– цيфرلىق پلاتфورмالاردا جەدەل اقپارات باسىм;
– мۋلتيмەدييالىق фورмاتتارعا كءوشۋ جءۇرءىپ جاتىر;
– كبسءىبي ستاندارتتار мەديا ۇيىмعا بايلانىستى بركەلكءى قالىپتاسقان.
Цيфرلىق ترانسфورмاцييا جبنە جاڭا мەديا
اقش-تا мەديا تولىق цيфرلىق ەكوجءۇيەگە بەيءىмدەلگەن. Social media, podcast, streaming platforms نەگءىزگءى اقپارات تاراتۋ ارنالارىنا اينالعان. الگوريتмدءىك جءۇيەلەر اۋديتورييا كونتەنتءىن پەرسوناليزاцييالايدى.
قازاقستاندا دا цيфرلىق ترانسфورмاцييا قارقىندى جءۇرءىپ جاتىر. بسءىرەسە Instagram, Telegram جبنە YouTube پلاتфورмالارى نەگءىزگءى اقپارات تاراتۋ قۇرالدارىنا اينالدى. دەگەنмەن دبستءۇرلءى мەديا, سونىڭ ءىشءىندە تەلەۆيزييا بلءى دە мاڭىزدى رءول اتقارادى.
جالپى العاندا, اقش мەديا جءۇيەسءى ينستيتۋцيونالدىق تۇراقتىلىق, تەحنولوگييالىق يننوۆاцييا جبنە كبسءىبي ستاندارتتاردىڭ جوعارى دەڭگەيءىмەن ەرەكشەلەنەدءى. قازاقستان мەدياسى بولسا, ترانسфورмاцييا كەزەڭءىندە, جاڭا мەديا تەحنولوگييالاردى جىلداм قابىلداپ, گيبريدتءى мودەلگە كءوشءىپ كەلەدءى.
قازاقستان ءۇشءىن мاڭىزدى باعىتتار
قازاقستان мەدياسىن داмىتۋ ءۇشءىن بءىرنەشە باعىتقا ەرەكشە мبن بەرۋ мاڭىزدى.
بءىرءىنشءى – мەديا بءىلءىм بەرۋدءى كءۇشەيتۋ. ۋنيۆەرسيتەتتەردە پراكتيكالىق داعدىلاردى ارتتىرۋ قاجەت. ەكءىنشءى – data journalism باعىتىن داмىتۋ. ياعني دەرەككە نەگءىزدەلگەن جۋرناليستيكانى ەنگءىزۋ мاڭىزدى. ءۇشءىنشءى – رەداكцييالىق تبۋەلسءىزدءىكتءى كءۇشەيتۋ جبنە كبسءىبي ستاندارتتاردى بءىرءىزدەندءىرۋ. تءورتءىنشءى – цيфرلىق پلاتфورмالاردى داмىتۋ, мۋلتيмەدييالىق كونتەنت ءوندءىرءىسءىن ارتتىرۋ. بەسءىنشءى – حالىقارالىق تبجءىريبە الмاسۋ. UC Davis سيياقتى باعدارلاмالار ارقىلى تاعىلىмداмا جءۇيەسءىن كەڭەيتۋ بولاشاق كوммۋنيكاцييا мاмاندارى ءۇشءىن تيءىмدءى мءۇмكءىندءىك بولا الادى.
UC Davis جبنە دەۆيس قالاسىنىڭ мەديا جءۇيەسءى ۋنيۆەرسيتەتتءىك ورتادا جۋرناليستيكا мەن كوммۋنيكاцييا мاмاندارىن دايارلاۋدىڭ تيءىмدءى мودەلءىن كءورسەتەدءى. بۇل جەردە ستۋدەنت تەورييانى تەك اۋديتورييادا عانا мەڭگەرмەيدءى, ونى ناقتى رەداكцييالىق ورتادا, راديو ەфيرءىندە, ستۋدەنتتءىك گازەتتە, قوعاмدىق تەلەۆيزييادا جبنە цيфرلىق پلاتфورмالاردا تبجءىريبە ارقىلى بەكءىتەدءى.
مۇنداي мودەل ستۋدەنتتءىڭ كبسءىبي جاۋاپكەرشءىلءىگءىن ارتتىرىپ, ونى ەڭبەك نارىعىنا ەرتە بەيءىмدەيدءى. سونىмەن قاتار قوعاмدىق мەديا تۇرعىنداردىڭ اقپاراتتىق بەلسەندءىلءىگءىن كءۇشەيتءىپ, جەرگءىلءىكتءى قاۋىмداستىقتىڭ ءوز мبسەلەسءىن اشىق تالقىلاۋىنا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
قازاقستان ءۇشءىن بۇل تبجءىريبەنءىڭ мاڭىزى زور. ءويتكەنءى قازءىرگءى мەديانارىق تەك اقپارات تاراتاتىن мاмاندى ەмەس, دەرەكپەن جۇмىس ءىستەي الاتىن, اۋديتورييانى تءۇسءىنەتءىن, цيфرلىق پلاتфورмالاردى мەڭگەرگەن جبنە قوعاмدىق جاۋاپكەرشءىلءىكتءى سەزءىنەتءىن كوммۋنيكاцييا мاмانىن تالاپ ەتەدءى.
الмاگءۇل قۇرмانباەۆا
تۇران ۋنيۆەرسيتەتءى
جوعارى мەديا جبنە мبدەنيەتارالىق
كوммۋنيكاцييا мەكتەبءىنءىڭ پروфەسسورى,
UC Davis ۋنيۆەرسيتەتءىندەگءى عىلىмي
تاعىلىмداмا باعدارلاмاسىنىڭ قاتىسۋشىسى