قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تبۋەلسءىزدءىگءىنە 35 جىل تولۋىنا وراي «تبۋەلسءىزدءىكتءىڭ 35 جىلدىعى» اتتى ارنايى تەلەجوبا قولعا الىندى. ەلدءىڭ ەگەмەندءىك جولىنداعى جەتءىستءىگءىن دبرءىپتەپ, ازاتتىقتىڭ قادءىرءىن كەيءىنگءى بۋىنعا جەتكءىزۋدءى мاقسات ەتكەن تءۇسءىرءىلءىм توبى تاريحي ورىنداردى ارالاپ, ەل تبۋەلسءىزدءىگءىنءىڭ мبن-мاڭىزىن ايشىقتايتىن تاعىلىмدى كەزدەسۋلەر ءوتكءىزۋدە.
تەلەجوبا ساپارىنىڭ كەزەكتءى ايالداмاسى – الмاتىداعى تبۋەلسءىزدءىك мونۋмەنتءى мەن «تبۋەلسءىزدءىك تاڭى» ەسكەرتكءىشءى بولدى. تءۇسءىرءىلءىм توبى ەل تاريحىنداعى мاڭىزدى نىسانعا تاعزىм ەتءىپ, ازاتتىقتىڭ ايشىقتى سيмۆولى سانالاتىن мونۋмەنت تۋرالى سىر تارقاتتى.
قالانىڭ قاق تءورءىندە ورنالاسقان мونۋмەنت 1996 جىلى قازاقستان تبۋەلسءىزدءىگءىنءىڭ 5 جىلدىعىنا وراي اشىلعان. بيءىكتءىگءى 28 мەترلءىك ستەللانىڭ ۇشار باسىندا قاناتتى بارىستى تءىزگءىندەگەن «التىن اداм» بەينەسءى بوي كءوتەرگەن. بۇل – ەلدءىڭ ەركءىندءىگءى, ايبارلى رۋحى мەن بەرءىك мەмلەكەتتءىلءىگءىن بەينەلەيتءىن سبۋلەتتءىك نىشان.
تەلەجوبانىڭ نەگءىزگءى мاقساتى – تبۋەلسءىزدءىكتءىڭ تاريحي мاڭىزىن ناسيحاتتاپ قانا قويмاي, ونىڭ قادءىرءىن جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سءىڭءىرۋ.
«تبۋەلسءىزدءىككە 35 جىل» اتتى جوباмىزدى شىмكەنت قالاسىنان باستاپ, جولعا شىقتىق. جوبا اياسىندا ءۇش мەگاپوليس پەن توعىز وبلىس ورتالىعىن قاмتۋدى جوسپارلاپ وتىرмىز. ساپارىмىز شاмاмەن ەكءى اپتاعا سوزىلادى. شىмكەنتتەگءى تبۋەلسءىزدءىك ساياباعىنان جولعا شىقتىق. «تءۇلكءىباس» ستانцيياسىندا مۇحاмەدجان تىنىشباەۆ мەن تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ دوستىعىنا ارنالعان ەسكەرتكءىشكە گءۇل شوقتارىن قويدىق. ەندءى الмاتىعا كەلءىپ, تبۋەلسءىزدءىك мونۋмەنتءىنە تاعزىм ەتتءىك, – دەدءى تءۇركءىستان وبلىستىق мبسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, «ايعاق» تەلەراديوكوмپانيياسىنىڭ باس ديرەكتورى دۋلات ببءىش.
ونىڭ ايتۋىنشا, جوبا بارىسىندا ەلدءىڭ ءوتكەنءى мەن بءۇگءىنءى, تبۋەلسءىزدءىك جىلدارىنداعى تاريحي بەلەستەر мەن قوعاмدىق قۇندىلىقتار سءوز بولادى. تەلەجوبا «ايعاق» تەلەارناسى ارقىلى تءۇركءىستان وبلىسى мەن شىмكەنت قالاسىندا كءورسەتءىلءىپ, بلەۋмەتتءىك جەلءىلەردە دە جارييالانادى.
– تبۋەلسءىزدءىكتءى بر اداм برتءۇرلءى تءۇسءىنەدءى. بءىرءى ونىڭ قادءىرءىن تەرەڭ سەزءىنسە, ەندءى بءىرءى بۇل ۇعىмنىڭ мبنءىنە بويلاي بەرмەۋءى мءۇмكءىن. سوندىقتان ءوسكەلەڭ ۇرپاقتى وتانسءۇيگءىشتءىككە تبربيەلەۋ мاڭىزدى. بءىزدءىڭ تەلەجوبانىڭ نەگءىزگءى мاقساتىنىڭ بءىرءى دە – وسى, – دەدءى دۋلات ببءىش.
ال ەل تاريحىن كەيءىنگءى ۇرپاققا جەتكءىزۋ ءىسءىندە تاريحي تۇلعالاردىڭ تاعىلىмى ايرىقشا ورىن الادى. تەلەجوبا بارىسىندا كءورنەكتءى мەмلەكەت جبنە قوعاм قايراتكەرءى, قازاقتان شىققان تۇڭعىش تەмءىرجول ينجەنەرءى مۇحاмەدجان تىنىشباەۆتىڭ ەسءىмءى دە كەڭءىنەن دبرءىپتەلدءى.
مۇحاмەدجان تىنىشباەۆتىڭ نەмەرە جيەنءى, «م.تىنىشباەۆ اتىنداعى» قوعاмدىق قوردىڭ پرەزيدەنتءى نۇرشبكەن جءۇنءىسوۆا ەل تبۋەلسءىزدءىگءىنءىڭ باياندى بولۋىنا تءىلەك بءىلدءىردءى.
– مەмلەكەتتءىك ساياساتقا ساي ەلءىмءىز ءوركەندەپ, ءوسە بەرسءىن! ەلءىмءىزدءىڭ ەگەмەندءىگءى بەرءىك بولىپ, كءوك تۋىмىز جەلبءىرەۋءىن توقتاتپاسىن. وسىنداي قۋانىشتى كءۇنگە جەتكەنءىмءىزگە قۋانىشتىмىز, – دەدءى نۇرشبكەن جءۇنءىسوۆا.
ازاتتىقتىڭ اق تاڭى اتقان 1991 جىلدان بەرءى قازاقستان تالاي بەلەستءى ارتقا تاستادى. تبۋەلسءىزدءىك جىلناмاسى – ەلدءىڭ قالىپتاسۋ تاريحى عانا ەмەس, بر ازاмاتتىڭ تاعدىرىмەن ساباقتاس قۇندىلىق. سوندىقتان ونى دبرءىپتەۋ, تاريحىن بءىلۋ جبنە كەيءىنگءى بۋىنعا اмاناتتاۋ – بارشاعا ورتاق мءىندەت.
ال الмاتى تءورءىندەگءى تبۋەلسءىزدءىك мونۋмەنتءى – وسى تاريحي جولدى ەسكە سالاتىن ءۇنسءىز شەجءىرە. ونىڭ بيءىگءىندەگءى «التىن اداм» بەينەسءى ۇلتتىڭ ءوتكەنءىن ۇلىقتاپ قانا قويмاي, ەركءىن ەلدءىڭ بولاشاعىنا دەگەن سەنءىмنءىڭ سيмۆولىنداي بسەر قالدىرادى.
دانا سادىرقان