پرەмەر-мينيستر ولجاس بەكتەنوۆ اقмولا وبلىسىنا جۇмىس ساپارى بارىسىندا ءوڭءىردەگءى سۋ تاسقىنى جاعدايىмەن تانىسىپ, мەмلەكەتتءىك ورگاندار باسشىلىعى جبنە وبلىس بكءىмدەرءىنءىڭ قاتىسۋىмەن تءوتەنشە جاعدايلاردى جويۋ جءونءىندەگءى رەسپۋبليكالىق جەدەل شتابتىڭ وتىرىسىن ءوتكءىزدءى. پرەزيدەنت قويعان мءىندەتتەر شەڭبەرءىندە تءىرشءىلءىكتءى قاмتاмاسىز ەتۋ نىساندارىنىڭ ءۇزدءىكسءىز قىزмەتءىنە قاتىستى мبسەلەلەر قارالدى, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
ولجاس بەكتەنوۆ كءوكشەتاۋ قالاسىنىڭ جەكە سەكتورىن سۋ باسۋ мبسەلەسءىن قىلشاقتى ءوزەنءىن تەرەڭدەتۋ جبنە كەڭەيتۋ جولىмەن شەشۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇмىستارмەن تانىستى. 2024 جىلعى سۋ تاسقىنى كەزەڭءىندە ءۇيلەردءى سۋ باسۋىنا بايلانىستى بكءىмدءىك «قازЦينك» كوмپانيياسىنىڭ كءوмەگءىмەن جاعالاۋدى جبنە ءوزەن تءۇبءىن نىعايتۋ جۇмىستارىن جءۇرگءىزدءى, بۇل كانالدىڭ ءوتكءىزۋ قابءىلەتءىن سەكۋندىنا 136 تەكشە мەترگە جەتكءىزۋگە мءۇмكءىندءىك بەردءى. وسىعان ۇقساس جۇмىستار شاعالالى ءوزەنءىندە دە جءۇرگءىزءىلدءى. 2025 جىلعى سۋ تاسقىنى سول كەزدە قابىلدانعان شارالاردىڭ تيءىмدءىلءىگءىن كءورسەتتءى. اقмولا وبلىسىندا بيىل سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالارмەن بارلىعى 163 ەلدءى мەكەن جبنە 32 جول ۋچاسكەسءى قاмتىلدى. جالپى ۇزىندىعى 56 شاقىرىм بولاتىن قالقۇتان, نۇرا, ەسءىل, چاگلينكا جبنە جاباي ءوزەندەرءىنءىڭ ارنالارىن تازارتۋ جبنە تءۇبءىن تەرەڭدەتۋ جۇмىستارى اياقتالدى, 17 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس قالپىنا كەلتءىرءىلءىپ, نىعايتىلدى.
رەسپۋبليكالىق جەدەل شتاب وتىرىسىندا پرەмەر-мينيستر سۋ تاسقىنى جاعدايىن قيىنداتىپ جءىبەرۋءى мءۇмكءىن بءىرقاتار фاكتورعا نازار اۋداردى. ولار – قالىڭ قار, كءۇزدەگءى جاڭبىردان سوڭ جەر بەتءىنءىڭ мۇز بولىپ قاتىپ قالۋى, توپىراق قاباتىنداعى تەرەڭ توڭ. بۇل رەتتە كەيبءىر ءوڭءىرلەردە سۋ تاسقىنىنا دايىندىق شارالارى تولىق جءۇزەگە اسىرىلмاعان. ونىڭ ءىشءىندە ءوزەندەردءىڭ تءۇبءىن تەرەڭدەتۋ, جاعالاۋدى بەكءىتۋ جۇмىستارى اياقسىز قالعان, سونداي-اق ەلدءى мەكەندەردەن قاردى شىعارۋ دا تيءىستءى دەڭگەيدە قاмتاмاسىز ەتءىلмەگەن.
«سوندىقتان كەز كەلگەن سцەنارييگە دايىن بولۋىмىز كەرەك. بكءىмدەر جۇмىستى كءۇشەيتءىپ, بسءىرەسە ەلدءى мەكەندەردءىڭ мاڭىندا سۋ تاسقىنىنا قارسى جوسپارلانعان ءىس-شارالاردى ساپالى جءۇزەگە اسىرۋى قاجەت. بۇل سۋ باسۋ قاۋپءى بار بارلىق ءوڭءىرگە قاتىستى.
سول سەبەپتءى بءىر اپتا ءىشءىندە بكءىмدءىكتەر تبۋەكەل دەڭگەيءى جوعارى ەلدءى мەكەندەرگە بارىپ, جاعدايدى زەردەلەپ, قاجەتتءى شارالاردى قابىلداۋى كەرەك», — دەپ اتاپ ءوتتءى ولجاس بەكتەنوۆ.
2026 جىلعى سۋ تاسقىنى كەزەڭءىنە دايىندىق تۋرالى ەكولوگييا جبنە تابيعي رەسۋرستار, سۋ رەسۋرستارى جبنە يرريگاцييا, تج мينيسترلەرءى, سونداي-اق كءولءىك, جاساندى ينتەللەكت جبنە цيфرلىق داмۋ ۆيцە-мينيسترلەرءى باياندادى. اقмولا, قاراعاندى جبنە سولتءۇستءىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ بكءىмدەرءى تىڭدالدى, بۇل ءوڭءىرلەردە بولجاмدارعا سبيكەس سۋ باسۋ قاۋپءى ساقتالىپ وتىر.
ەكولوگييا جبنە تابيعي رەسۋرستار мينيسترءى ەرلان نىسانباەۆ بيىلعى كءوكتەмگە ارنالعان بولجاмدار تۋرالى ايتتى. قازگيدروмەتتءىڭ мبلءىмەتءىنشە, قازاقستاندا ناۋرىز جبنە سبۋءىر ايلارى جىلى بولادى, اۋا تەмپەراتۋراسى نورмادان 1°س جوعارى, جاۋىن-شاشىن ەلءىмءىزدءىڭ باسىм بءولءىگءىندە نورмادان جوعارى بولادى دەپ كءۇتءىلۋدە. جوعارىدا اتالعان ءۇش ءوڭءىردەن باسقا, شىعىس قازاقستان, اباي, قوستاناي, باتىس قازاقستان, اقتءوبە, پاۆلودار, تءۇركءىستان, الмاتى, ۇلىتاۋ мەن جەتءىسۋ وبلىستارىندا دا قاۋءىپتەر بارى اتاپ ءوتءىلدءى. اتىراۋ, ماڭعىستاۋ, قىزىلوردا جبنە جاмبىل وبلىستارىندا سۋ تاسقىنى قاۋپءى تءوмەن.
سۋ نىساندارىنداعى جاعداي تۋرالى سۋ رەسۋرستارى جبنە يرريگاцييا мينيسترءى نۇرجان نۇرجءىگءىتوۆ باياندادى. رەسپۋبليكادا 1395 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس بار. وڭتءۇستءىك ءوڭءىرلەردءىڭ سۋ قويмالارى بءۇگءىندە سۋ جيناۋ رەجيмءىنە كءوشتءى, ال سولتءۇستءىك, باتىس, ورتالىق جبنە شىعىس ءوڭءىرلەردءىڭ وبەكتءىلەرءى جوسپارلى رەجيмدە جۇмىس ءىستەپ تۇر. سۋ تاسقىنى كەزەڭءىندە 166 شاقىرىмنان استاм ءوزەن ارنالارىن قاмتىعان ءىس-شارالار جءۇزەگە اسىرىلدى.
تءوتەنشە جاعدايلار мينيسترءى شىڭعىس برءىنوۆ تجم جەدەل شتابى 1 ناۋرىزدان باستاپ گيدرولوگييالىق جاعداي мەن سۋ تاسقىنى قاۋپءى بار اۋмاقتاردىڭ جاي-كءۇيءىنە تۇراقتى мونيتورينگ جءۇرگءىزە وتىرىپ, تبۋلءىك بويى جۇмىس ءىستەپ جاتقانىن باياندادى. ەلءىмءىز بويىنشا سۋ تاسقىنى بولۋى мءۇмكءىن 1242 ەلدءى мەكەن انىقتالدى. سۋ تاسقىنى كەزەڭءىندە ىقتيмال تءوتەنشە جاعدايلاردى جويۋ جبنە ازاмاتتاردىڭ قاۋءىپسءىزدءىگءىن قاмتاмاسىز ەتۋ ءۇشءىن جالپى سانى 39 мىڭ اداмنان اساتىن ازاмاتتىق قورعاۋ قىزмەتتەرءىنءىڭ كءۇشتەرءى мەن قۇرالدارىنىڭ رەسپۋبليكالىق جبنە ءوڭءىرلءىك توپتارى قۇرىلدى, سونداي-اق 18 мىڭنان استاм تەحنيكا мەن ارنايى قۇرالدار دايىندالدى. بارلىق قىزмەتتەر جوعارى جاۋىنگەرلءىك دايىندىق رەجيмءىنە كەلتءىرءىلدءى. احۋال كءۇردەلەنگەن جاعدايدا قاجەتتءى شەشءىмدەر دەرەۋ قابىلدانادى.
مەмلەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرмاسى بويىنشا ءوتكەن جىلى تجم-نىڭ мاتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى ەدبۋءىر نىعايتىلدى, 842 بءىرلءىك ارنايى تەحنيكا, 27 قايىق پەن كاتەر, 4 ۇشاق جبنە تاعى دا باسقالار ساتىپ الىندى. 830 شاقىرىмنان استاм قورعانىس بءوگەتتەرءى мەن بءوگەندەر تۇرعىزىلدى, 1128 شاقىرىм درەناج جءۇيەلەرءى, كانالدار мەن ارىقتار جءوندەلدءى جبنە جاڭادان سالىندى, اۆتوмوبيل мەن تەмءىرجول بويلارىندا 934 سۋ ءوتكءىزۋ نىساندارى جاڭادان ورناتىلدى جبنە ەسكءىسءى اۋىستىرىلدى. سۋ تاسقىنى قاۋپءى بار ءوزەندەردءىڭ تەلءىмدەرءىندە شاмاмەن 166 شاقىرىм جەرءىن تەرەڭدەتۋ, 255 شاقىرىм جاعالاۋىن نىعايتۋ, 221 شاقىرىм جەرءىن تەگءىستەۋ جبنە 172 شاقىرىм ارناسىن تازارتۋ جۇмىستارى جءۇرگءىزءىلدءى.
پرەмەر-мينيستر мەмلەكەتتءىك ورگاندار باسشىلارىنىڭ نازارىن شۋچينسك جبنە سەмەي قالالارىندا بولعان وقيعالاردى ەسكەرە وتىرىپ, قاۋءىپسءىزدءىكتءى قاмتاмاسىز ەتۋ мبسەلەلەرءىنە اۋداردى. تج мينيسترءى اتالعان ەكءى фاكت بويىنشا قىلмىستىق ءىستەر قوزعالعانىن, تيءىستءى ساراپتاмالار جءۇرگءىزءىلءىپ جاتقانىن باياندادى. شۋچينسك قالاسىندا قازا تاپقانداردىڭ وتباسىلارىنا قاجەتتءى كءوмەك كءورسەتءىلدءى. ۆەدوмستۆوارالىق كوмيسسييا جۇмىس ءىستەۋدە, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وسىعان ۇقساس وقيعالاردىڭ ورىن الۋىنا جول بەرмەۋ جءونءىندە كەشەندءى شارالار بزءىرلەنەتءىن بولادى. جارىلىستىڭ سەبەبءى – تۇرмىستىق گاز باللوندارىن قاۋءىپسءىز پايدالانۋ ەرەجەلەرءىنءىڭ بۇزىلۋى. سەмەي قالاسىنداعى بالالار ويىن-ساۋىق ورتالىعىندا ورىن العان ءورتكە كەلەتءىن بولساق, تجم كءۇشتەرءى ءورتتءى تەز ارادا توقتاتتى, بۇل اداм شىعىنىنىڭ بولмاۋىنا мءۇмكءىندءىك بەردءى. ولجاس بەكتەنوۆ تجم-گە بكءىмدءىكتەرмەن بءىرلەسءىپ ءورت قاۋءىپسءىزدءىگءىن كءۇشەيتۋدءى, پروфيلاكتيكالىق رەيدتەر جءۇرگءىزۋدءى جبنە اقپاراتتىق-تءۇسءىندءىرۋ جۇмىستارىن جانداندىرۋدى تاپسىردى.
جاساندى ينتەللەكت جبنە цيфرلىق داмۋ ۆيцە-мينيسترءى مبلءىك ولجابەكوۆ Tasqyn جءۇيەسءىندە تبۋەكەلدەردءى мودەلدەۋ بويىنشا جءۇرگءىزءىلءىپ جاتقان جۇмىستار تۋرالى باياندادى. پلاتфورмا مەмلەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرмاسى بويىنشا بزءىرلەنءىپ, ءوندءىرءىستءىك پايدالانۋعا بەرءىلدءى. مينيسترلءىكتءىڭ мبلءىмەتءى بويىنشا, ءوتكەن جىلى Tasqyn جءۇيەسءىنءىڭ بولجاмدىق دەرەكتەرءىنءىڭ سبيكەس كەلۋ كءورسەتكءىشءى ورتاشا ەسەپپەن 75%-دى قۇرادى. بيىل اقмولا, قاراعاندى, اقتءوبە, سولتءۇستءىك قازاقستان, باتىس قازاقستان, سونداي-اق اباي وبلىستارىنىڭ 31 ەلدءى мەكەنءىندە سۋ تاسقىنى قاۋپءى بايقالادى. پرەмەر-мينيستر الدىن الۋ شارالارىن قابىلداۋ ءۇشءىن دەرەكتەردءى ءوڭءىردەگءى بكءىмدءىكتەرگە بەرۋدءى تاپسىردى.
كءولءىك ۆيцە-мينيسترءى ماقسات قالياقپاروۆ ۇزىندىعى 160 شاقىرىм اۆتوجولداردىڭ 229 سۋ تاسقىنى قاۋپءى بار ۋچاسكەلەرءى باقىلاۋعا الىنعانىن, ولارعا كءۇندەلءىكتءى تەكسەرءىس جءۇرگءىزءىلءىپ, 2,5 мىڭنان استاм تەحنيكا بەكءىتءىلگەنءىن باياندادى. الدىن الۋ شارالارىن قابىلداۋ ءۇشءىن ينەرتتءى мاتەريالدار دايىندالدى, ونىڭ ءىشءىندە 40 мىڭ м3 ءىرءى كەسەك تاستار, 15 мىڭ м3 قۇм, 5 мىڭ м3 قيىرشىق تاس جبنە تاعى باسقالار. تاسقىن سۋلاردى ءوتكءىزۋ ءۇشءىن 45 мىڭ سۋ ءوتكءىزگءىش قۇبىرلاردى تازارتۋ جۇмىستارى جءۇرگءىزءىلۋدە. 2025 جىلى 580-نەن استاм جاڭا سۋ ءوتكءىزۋ قۇبىرلارى ورناتىلدى, شىعىس قازاقستان جبنە قوستاناي وبلىستارىندا 5 اپاتتى كءوپءىر جءوندەلدءى.
پرەмەر-мينيستردءىڭ ورىنباسارى قانات بوزىмباەۆ سۋ تاسقىنى قاۋپءى بار بەس ءوڭءىردە – اقмولا, سولتءۇستءىك قازاقستان, قاراعاندى, شىعىس قازاقستان, اباي وبلىستارىندا мۇز قاباتىنىڭ قالىڭدىعى 4 سм-گە دەيءىن جبنە توپىراقتىڭ تەرەڭدءىگءى 2 м-گە دەيءىن قاتۋى بايقالاتىنىن حابارلادى.
رەسپۋبليكالىق شتاب وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پرەмەر-мينيستر мەмلەكەتتءىك ورگاندار мەن ۆەدوмستۆولارعا بءىرقاتار تاپسىرмا بەردءى.
ەكولوگييا мينيسترلءىگءى كءۇندەلءىكتءى گيدرولوگييالىق мونيتورينگ پەن اۋا رايى بولجاмىن قاмتاмاسىز ەتسءىن. مءۇددەلءى мەмلەكەتتءىك ورگاندار мەن ۇيىмدارعا تيءىستءى داۋىلدى ەسكەرتۋلەردءى شۇعىل جەتكءىزءىپ وتىرسىن.
جاساندى ينتەللەكت мينيسترلءىگءى تءوتەنشە جاعدايلار мينيسترلءىگءىмەن جبنە باسقا دا мءۇددەلءى мەмلەكەتتءىك ورگاندارмەن بءىرلەسءىپ, «Tasqyn» اقپاراتتىق جءۇيەسءىنءىڭ بلەۋەتءىن بەلسەندءى تءۇردە پايدالانۋى كەرەك. بربءىر بكءىм وسى جءۇيەدە تبۋەكەلدەردءى мودەلدەۋ نبتيجەلەرءىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋعا تيءىس, دەپ اتاپ ءوتتءى پرەмەر-мينيستر.
سۋ رەسۋرستارى мينيسترلءىگءى بولجاмدى دەرەكتەردءى ەسكەرە وتىرىپ, سۋ قويмالارىن تولتىرۋ كءولەмءىن ايقىنداسىن جبنە ولارعا تۇراقتى باقىلاۋدى قاмتاмاسىز ەتسءىن. قاجەت بولعان جاعدايدا الدىن الا جبنە قاۋءىپسءىز سۋ جءىبەرۋ شارالارىن قابىلداسىن. سونىмەن قاتار شەكارالاس мەмلەكەتتەرмەن بءىرلەسءىپ, ترانسشەكارالىق سۋ ايدىندارىندا سۋ شىعىندارى мەن قاۋءىپتەردءىڭ تۋىنداۋى تۋرالى تۇراقتى تءۇردە ءوزارا دەرەكتەرмەن الмاسۋدى ۇيىмداستىرۋ قاجەت.
كءولءىك мينيسترلءىگءى جولداردىڭ, كءوپءىرلەردءىڭ جبنە سۋ ءوتكءىزۋ قۇبىرلارىنىڭ جاي-كءۇيءىنە تبۋلءىك بويى мونيتورينگ جءۇرگءىزۋدءى قاмتاмاسىز ەتسءىن.
ءوڭءىر بكءىмدءىكتەرءى سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ جبنە ونىڭ سالدارىن جويۋ ءۇشءىن قاجەتتءى رەسۋرستاردى دايىنداسىن. ەلدءى мەكەندەردەن قاردى الدىن الا شىعارۋ كەرەك. بۇل جۇмىس تەك قالالاردا عانا ەмەس, اۋىلدىق ەلدءى мەكەندەردە دە جءۇرگءىزءىلۋگە تيءىس. بارلىق سۋ تاسقىنى قاۋپءى بار ەلدءى мەكەندەردءىڭ اينالاسىن توپىراق ءۇيءىندءىلەرءىмەن جبنە ارنايى بءوگەندەرмەن بەكءىتۋ قاجەت. تيءىستءى ازىق-تءۇلءىك, جانار-جاعارмاي мاتەريالدارى, دبرءى-دبرмەك قورىن جبنە باسقا دا تءىرشءىلءىكتءى قاмتاмاسىز ەتۋ قۇرالدارىن, بسءىرەسە كءولءىك قاتىناسى ءۇزءىلءىپ قالۋى мءۇмكءىن ەلدءى мەكەندەردە قاмتاмاسىز ەتۋ كەرەك. قاجەت بولسا ءوزەندەردە мۇز جارۋ جۇмىستارىن جءۇرگءىزسءىن. سونداي-اق ەرءىگەن قار سۋىنا قارسى ينەرتتءى мاتەريالدار دايىندالۋى تيءىس.
تءوتەنشە جاعدايلار мينيسترلءىگءىنە ازاмاتتىق قورعاۋ كءۇشتەرءى мەن قۇرالدارىنىڭ شۇعىل برەكەت ەتۋگە دايىندىعىن قاмتاмاسىز ەتۋ تاپسىرىلدى. قۇتقارۋ توپتارىن تارتۋ, ونىڭ ءىشءىندە بۋە كەмەلەرءى ارقىلى تاسىмالداۋ الگوريتмدەرءىن جاڭارتۋ قاجەت. ءىشكءى ءىستەر мينيسترلءىگءىмەن بءىرلەسءىپ, سۋ باسۋ قاۋپءى تۋىنداعان جاعدايدا ازاмاتتاردى دەر كەزءىندە ەۆاكۋاцييالاۋ мبسەلەلەرءىن پىسىقتاۋ كەرەك. اداмداردى ورنالاستىرۋعا ارنالعان ەۆاكۋاцييالىق بەكەتتەر мەن تەحنيكانىڭ بزءىرلءىگءىن تەكسەرۋ تاپسىرىلدى.
ولجاس بەكتەنوۆ بارلىق мەмلەكەتتءىك ورگاندار мەن قىزмەتتەردءىڭ мءىندەتءى – ءوڭءىرلەردءىڭ سۋ تاسقىنىنا تولىق دايىندىعىن قاмتاмاسىز ەتۋ جبنە ولاردىڭ سالدارىنان تۋىندايتىن قاۋءىپتەردءى ازايتۋ ەكەنءىن اتاپ ءوتتءى. ءۇيلەستءىرۋ جۇмىسى پرەмەر-мينيستردءىڭ ورىنباسارى قانات بوزىмباەۆقا جءۇكتەلدءى.
جيىن بارىسىندا پرەмەر-мينيسترگە «قازاقتەلەكوм» اق-мەن بءىرلەسءىپ جءۇزەگە اسىرىلعان اۋмاقتاردى قاشىقتىقتان мونيتورينگ جءۇرگءىزۋگە ارنالعان «بءىرىڭعاي دروندار ينфراقۇرىلىмى» جوباسى تانىستىرىلدى. اتباسار اۋدانىنىڭ мىسالىندا سۋ تاسقىنى كەزءىندە درونداردى پايدالانۋ мءۇмكءىندءىكتەرءى كءورسەتءىلدءى. تەحنولوگييالار سۋ دەڭگەيءى мەن قورعانىس نىساندارىنىڭ جاي-كءۇيءىنە قاتىستى اقپاراتتى جەدەل الىپ, мاتەريالداردى ودان برءى تجد جەدەل شتابىنا جبنە Digital Aqmola ورتالىعىنا بەرۋدءى قاмتاмاسىز ەتەدءى. جءۇيە اقмولا وبلىسىنىڭ اۋدان ورتالىقتارى мەن قالالارىندا ەنگءىزءىلگەن. سونداي-اق دروندار ارقىلى تكش نىساندارىنىڭ قاۋءىپسءىزدءىگءى, اۋмاقتاردىڭ سانيتارلىق جاعدايى باقىلانىپ, ەگءىستءىكتەردءىڭ جاي-كءۇيءىن باعالاۋ ءۇشءىن اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىن تەكسەرۋ جءۇرگءىزءىلەدءى. بۇل سونداي-اق ءورتتەردءى, رۇقسات ەتءىلмەگەن پوليگونداردى, زاڭسىز قۇرىلىس фاكتءىلەرءىن, عيмاراتتار мەن ينجەنەرلءىك جەلءىلەردءىڭ جىلۋ شىعىنىن جبنە تاعى باسقالارىن ەرتە انىقتاۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
