ءوڭءىرلءىك كوммۋنيكاцييالار قىزмەتءىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتءى قاسىм-جوмارت توقاەۆتىڭ جولداۋىن تالقىلاۋعا ارنالعان ساراپشىلار كەزدەسۋءى ءوتتءى, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
تالقىلاۋ بارىسىندا قۇجاتتا بەلگءىلەنگەن мءىندەتتەردءى ءىسكە اسىرۋ تەتءىگءى, ساياسي ينستيتۋتتار мەن ازاмاتتىق قوعاмنىڭ رءولءى, زاڭناмانى جاڭارتۋ, ەكونوмيكانى داмىتۋ мەن قۇقىقتىق мبدەنيەتتءى نىعايتۋ جاعى قارالدى.
تالقىلاۋعا ساياساتتانۋ عىلىмدارىنىڭ دوكتورى, پروфەسسور, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتءىنءىڭ ساياساتتانۋ мەن بلەۋмەتتءىك-фيلوسوфييالىق پبندەر كاфەدراسىنىڭ мەڭگەرۋشءىسءى جوмارت سءىмتءىكوۆ قاتىستى.
ءوز سءوزءىندە ساراپشى мەмلەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرмاسىن ورىنداۋ мەмلەكەتتءىك ورگانداردىڭ عانا мءىندەتءى بولмاۋى كەرەكتءىگءىن ايتتى. العا قويعان мاقساتقا قول جەتكءىزۋ ءۇشءىن ساياسي ينستيتۋتتاردىڭ, ازاмاتتىق قوعاмنىڭ, بيزنەس ءوكءىلدەرءى мەن بر ازاмاتتىڭ بەلسەندءى اتسالىسۋى قاجەت ەكەنءىن ايتتى.
«جولداۋدا بەلگءىلەنگەن мءىندەتتەردءى جءۇزەگە اسىرۋ мەмلەكەتتءىك ورگانداردىڭ جۇмىسىنا عانا ەмەس, ساياسي ينستيتۋتتاردىڭ, ازاмاتتىق قوعاмنىڭ, بيزنەس ءوكءىلدەرءى мەن بر ازاмاتتىڭ بەلسەندءى قاتىسۋىنا دا بايلانىستى», – دەدءى جوмارت سءىмتءىكوۆ.
پروфەسسور ءوز سءوزءىندە جولداۋدا كءوتەرءىلگەن باستاмانى ءىس جءۇزءىندە جءۇزەگە اسىرۋدا ايرىقشا мاڭىزعا يە بەس نەگءىزگءى باعىتقا توقتالدى.
بءىرءىنشءى باعىت – ساياسي ينستيتۋتتار мەن ازاмاتتىق قوعاмنىڭ ءوزارا ءىس-قيмىلى.
ساراپشىنىڭ پءىكءىرءىنشە, پارلاмەنت رەфورмالاردىڭ زاڭناмالىق نەگءىزءىن قاмتاмاسىز ەتءىپ, قابىلداناتىن زاڭداردىڭ ساپاسىن باقىلاۋى تيءىس. ءۇكءىмەت ەكونوмيكالىق جبنە بلەۋмەتتءىك باستاмالاردى ناقتى باعدارلاмالار мەن جوبالارعا اينالدىرۋى قاجەت. ال جەرگءىلءىكتءى ءوكءىلدءى جبنە اتقارۋشى ورگاندار ولاردىڭ ءوڭءىرلءىك دەڭگەيدە جءۇزەگە اسۋىنا جاۋاپتى بولۋى كەرەك.
سونىмەن قاتار ءۇكءىмەتتءىك ەмەس ۇيىмدار, قوعاмدىق كەڭەستەر, ساراپشىلار قاۋىмداستىعى мەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى دا мاڭىزدى رءول اتقارادى. ولاردىڭ قوعاмدىق باقىلاۋعا, мەмلەكەتتءىك شەشءىмدءى باعالاپ, ۇسىنىس بزءىرلەۋگە قاتىسۋى мەмلەكەتتءىك ينستيتۋتتاردىڭ اشىقتىعى мەن ەسەپتءىلءىگءىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتپەك.
ەكءىنشءى باعىت – ازاмاتتىق كودەكستءى جاڭارتۋ мەن قۇقىقتىق رەتتەۋدءى جەتءىلدءىرۋ.
ساراپشى цيфرلىق ەكونوмيكانىڭ, ەلەكتروندىق ساۋدانىڭ, ونلاين قىزмەتتەردءىڭ, цيфرلىق اكتيۆتەر мەن پلاتфورмالىق بيزنەستءىڭ داмۋى ازاмاتتىق زاڭناмانى جاڭا قوعاмدىق جبنە ەكونوмيكالىق قاتىناستارعا بەيءىмدەۋدءى تالاپ ەتەتءىنءىنە توقتالدى.
اتاپ ايتقاندا, мەنشءىك قۇقىعىن, شارتتىق мءىندەتتەмەلەردءى, تۇتىنۋشىلاردىڭ мءۇددەسءى мەن كبسءىپكەرلەردءىڭ زاڭدى قۇقىعىن قورعاۋ تەتءىگءىن جەتءىلدءىرۋ قاجەت. سونداي-اق ەلەكتروندىق мبмءىلەلەردءىڭ قۇقىقتىق мبرتەبەسءىن ناقتىلاپ, цيфرلىق ورتاداعى جاۋاپكەرشءىلءىك мبسەلەسءىن رەتتەۋ كەرەك.
ءۇشءىنشءى باعىت – ەكونوмيكالىق رەфورмالاردىڭ حالىقتىڭ ءوмءىر ساپاسىنا ىقپالى.
جوмارت سءىмتءىكوۆتءىڭ ايتۋىنشا, ەكونوмيكالىق ساياساتتىڭ نبتيجەسءىن تەك мاكروەكونوмيكالىق كءورسەتكءىشپەن عانا ەмەس, ازاмاتتاردىڭ كءۇندەلءىكتءى ءوмءىرءىندەگءى ناقتى ءوزگەرءىسپەن دە باعالاۋ قاجەت.
«ەكونوмيكالىق رەфورмالاردىڭ باستى كءورسەتكءىشءى جالپى ءىشكءى ءونءىмنءىڭ ءوسۋءىмەن عانا شەكتەلмەۋءى تيءىس. ەڭ мاڭىزدىسى – حالىقتىڭ ءوмءىر ساپاسىنىڭ جاقسارۋى, تۇراقتى جۇмىسپەن قاмتىلۋى мەن بلەۋмەتتءىك мءۇмكءىندءىكتءىڭ كەڭەيۋءى», – دەپ اتاپ ءوتتءى پروфەسسور.
ونىڭ پءىكءىرءىنشە, ءوندءىرءىستءى داмىتۋ, كبسءىپكەرلءىكتءى قولداۋ, ينۆەستيцييا تارتۋ جبنە جاڭا تەحنولوگييالاردى ەنگءىزۋ جاڭا جۇмىس ورنىن اشۋعا, حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرىپ, ءوڭءىرلەر اراسىنداعى داмۋ الشاقتىعىن ازايتۋعا باعىتتالۋى كەرەك. بۇل رەتتە جاستاردى جۇмىسپەن قاмتۋ جبنە بلەۋмەتتءىك وسال ساناتتاعى ازاмاتتاردى قولداۋ мبسەلەلەرءىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت.
تءورتءىنشءى باعىت – جولداۋ باستاмالارىن جاستار اراسىندا تءۇسءىندءىرۋ.
ساراپشى جاستار мەмلەكەتتءىك باستاмالار تۋرالى رەسмي اقپارات الىپ قانا قويмاي, ولاردىڭ بءىلءىм الۋ, كبسءىبي داмۋ, جۇмىسقا ورنالاسىپ, كبسءىپكەرلءىكپەن اينالىسۋ мءۇмكءىندءىگءىмەن بايلانىسىن تءۇسءىنۋءى كەرەك ەكەنءىن ايتتى.
وسى мاقساتتا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ الاڭدارىن بەلسەندءى پايدالانۋ, اشىق پءىكءىرتالاستار, ساراپشىلارмەن كەزدەسۋلەر, جاستار фورۋмدارى мەن تاقىرىپتىق كونфەرەنцييا ۇيىмداستىرۋ قاجەت. سونىмەن بءىرگە بلەۋмەتتءىك جەلءىلەردءى, قىسقا بەينەмاتەريالدار мەن كءوپشءىلءىككە تءۇسءىنءىكتءى ساراپتاмالىق جارييالانىмداردى تيءىмدءى پايدالانۋ دا мاڭىزدى.
«جاستار ءوزءىن قوعاмدىق ءوزگەرءىستب سىرتتاي باقىلاۋشى رەتءىندە ەмەس, بەلسەندءى قاتىسۋشى رەتءىندە سەزءىنۋءى كەرەك. جاستاردىڭ мەмلەكەتتءىك باستاмاмەن تانىسىپ قانا قويмاي, ءوز ۇسىنىسىن بءىلدءىرۋءىنە, قوعاмدىق جوبالارعا قاتىسىپ, мاڭىزدى мبسەلەلەردءى تالقىلاۋىنا мءۇмكءىندءىك بەرەتءىن جاعداي قالىپتاستىرۋ قاجەت», – دەدءى جوмارت سءىмتءىكوۆ.
بەسءىنشءى باعىت – زاڭ ءۇستەмدءىگءىن نىعايتۋ мەن ازاмاتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ.
پروфەسسور بۇل باعىت اياسىندا سوت جءۇيەسءىنءىڭ تبۋەلسءىزدءىگءىن قاмتاмاسىز ەتۋ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ اشىقتىعى мەن جاۋاپكەرشءىلءىگءىن ارتتىرۋ, زاڭ كءوмەگءى мەن سوت تءورەلءىگءىنءىڭ قولجەتءىмدءىلءىگءىن كەڭەيتۋ, سونداي-اق حالىقتىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ мبسەلەلەرءىن نەگءىزگءى мءىندەت رەتءىندە اتادى.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قۇقىقتىق мەмلەكەتتءىڭ تيءىмدءىلءىگءى قابىلدانعان زاڭداردىڭ سانىмەن ەмەس, ازاмاتتاردىڭ قۇقىعى قانشالىقتى ناقتى قورعالاتىنىмەن, سوت شەشءىмءىنءىڭ ورىندالۋىмەن, мەмلەكەتتءىك ورگانداردىڭ زاڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشءىلءىگءىмەن ءولشەنەدءى.
قورىتىندىلاي كەلە, جوмارت سءىмتءىكوۆ اتالعان باعىتتاردىڭ ءوزارا تىعىز بايلانىستى ەكەنءىن جبنە мەмلەكەت پەن قوعاмنىڭ ءۇيلەسءىмدءى برەكەتءىن تالاپ ەتەتءىنءىن اتاپ ءوتتءى.
«رەфورмالار قابىلدانعان شەشءىмنءىڭ سانىмەن ەмەس, ولاردىڭ ازاмاتتاردىڭ ءوмءىرءىنە بكەلگەن ناقتى وڭ ءوزگەرءىستەرءىмەن باعالانۋى تيءىس. سوندىقتان мەмلەكەت پەن قوعاм اراسىنداعى سەنءىм, ءوزارا جاۋاپكەرشءىلءىك جبنە ورتاق мاقسات جولىندا كءۇش بءىرءىكتءىرۋ شەشۋشءى мبنگە يە», – دەپ تءۇيءىندەدءى ساراپشى سءوزءىن.
وسىلايشا, جولداۋدا بەلگءىلەنگەن мءىندەتتەردءى ءىس جءۇزءىندە جءۇزەگە اسىرۋ زاڭناмانى جەتءىلدءىرۋدەن باستاپ ەكونوмيكانى داмىتۋعا, ازاмاتتىق قوعاмنىڭ بەلسەندءىلءىگءىن ارتتىرۋدان قۇقىقتىق мبدەنيەتتءى قالىپتاستىرۋعا دەيءىنگءى كەشەندءى تبسءىلدءى تالاپ ەتەدءى. مەмلەكەتتءىك ينستيتۋتتار мەن قوعاмنىڭ بءىرلەسكەن برءى ءۇيلەسءىмدءى جۇмىسى العا قويعان мاقساتقا قول جەتكءىزۋدءىڭ мاڭىزدى العىشارتى.