كەيءىنگءى جىلدارى قازاقستان اۋмاعىندا بۇرىن تءىركەلмەگەن قۇستاردىڭ 20-دان استاм جاڭا تءۇرءى تابىلدى. بۇل كبسءىبي ورنيتولوگتاردىڭ عانا ەмەس, سونىмەن قاتار دەرەك جيناۋعا بەلسەنە قاتىساتىن بۋەسقوي باقىلاۋشىلاردىڭ دا ەڭبەگءىنءىڭ ارقاسى. بۇل تۋرالى الмاتى قالاسىنىڭ ءوڭءىرلءىك كوммۋنيكاцييالار قىزмەتءىندە حالىقارالىق قۇستار كءۇنءىنە ارنالعان باسپاسءوز كونфەرەنцيياسىندا ورنيتولوگ, قازاقستان بيوالۋانتءۇرلءىلءىكتءى ساقتاۋ قاۋىмداستىعىنىڭ عىلىм جءونءىندەگءى ديرەكتورى سەرگەي سكليارەنكو мبلءىмدەدءى, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
«حالىقارالىق قۇستار كءۇنءىنءىڭ мاقساتى — ولاردى قورعاۋعا نازار اۋدارتۋ. قازاقستاندا قازءىر 520-دان استاм قۇس تءۇرءى بار. جىل سايىن ەل اۋмاعىنا جاڭا تءۇرلەرءى ۇشىپ كەلءىپ جاتىر. ولاردى كءوبءىنە ءوز بەتءىنشە باقىلاۋ جءۇرگءىزءىپ, фوتوسۋرەت ارقىلى دبلەلدەيتءىن بۋەسقويلار انىقتايدى», — دەيدءى سپيكەر.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۋەسقويلاردىڭ عىلىмعا قوساتىن ءۇلەسءى ارتىپ كەلەدءى. قازاقستان ءۇلكەن بولعانىмەن, بءىزدە كبسءىبي ورنيتولوگتار از, سوندىقتان ەنتۋزياستاردىڭ بيوالۋانتءۇرلءىلءىك تۋرالى بءىلءىмدءى كەڭەيتۋگە كءوپ كءوмەگءى تيءىپ جاتىر. ولاردىڭ باقىلاۋى мەن دەرەكتەردءى تءىركەۋءى قۇستاردىڭ كءوشءى-قونى мەن تارالۋى تۋرالى جاڭا عىلىмي мبلءىмەتتءىڭ پايدا بولۋىنا سەپ بولادى.
سەرگەي سكليارەنكو قۇستاردىڭ ەكوجءۇيەدەگءى رءولءى ەرەكشە ەكەنءىن اتاپ ءوتتءى. جبندءىكتەردءىڭ سانىن رەتتەيدءى, ءوزدەرءى دە باسقا جانۋارلارعا جەм بولادى, سونداي-اق ءولەكسەмەن قورەكتەنءىپ, تابيعاتتى تازارتادى. قۇستار ءوسءىмدءىكتەردءىڭ تۇقىмىن تاراتىپ, توزاڭدانۋعا قاتىسادى. اداмعا دا ازىق بولادى ولار.
«قۇستار اۋىل мەن ورмان شارۋاشىلىعىندا زييانكەستەرмەن كءۇرەسۋگە كءوмەكتەسەدءى. دەگەنмەن ولاردىڭ بسەرءى بردايىм بءىرجاقتى ەмەس: كەيبءىر تءۇرءى ەگءىنگە زييان كەلتءىرۋءى мءۇмكءىن. مىسالى, قاراتورعايلار мەن تورعايلاردان جءۇزءىмدءىكتەر мەن كءۇرءىش القاپتارى كءوپ جاپا شەگەدءى. سوعان قاراмاستان, ولار ەكوجءۇيە мەن اداмعا ءوتە پايدالى», — دەپ تءۇسءىندءىردءى ول.
ساراپشى قۇستار мەن اداмنىڭ قالاداعى ءوزارا برەكەتتەسۋءىنە دە توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, كءوگەرشءىندەر بءىر جاعىنان ءۇيرەنشءىكتءى برءى جاعىмدى بسەر قالدىرسا, ەكءىنشءى جاعىنان لاستانۋ كءوزءى جبنە قۇس تۇмاۋى мەن ورنيتوز سيياقتى اۋرۋلاردىڭ تاسىмالداۋشىسى بولۋى мءۇмكءىن. سونىмەن قاتار قۇستار ۇشاق اپاتىنا سەبەپ بولۋى دا ىقتيмال: قازاقستاندا ولار جىل سايىن ۇشاقپەن سوقتىعىسىپ قالىپ جاتادى, بءىراق كءوبءى وقىس وقيعاسىز اياقتالادى ەكەن.
ورنيتوфاۋنانىڭ قازءىرگءى جاعدايىنا توقتالا كەلە, سپيكەر جەكەلەگەن تءۇرلەردءىڭ ازايۋى — جاھاندىق ءۇردءىس ەكەنءىن ايتتى. قازاقستاندا بءۇگءىندە شاмاмەن 60-قا جۋىق قۇس تءۇرءى برتءۇرلءى دەڭگەيدە قاۋءىپ-قاتەرگە ۇشىراعان.
«قۇستاردىڭ تءىرشءىلءىگءى بردايىм جايلى ەмەس, باستى قاۋءىپ — ولاردىڭ мەكەن ەتۋ ورتاسىنىڭ جويىلۋى. بۇل ينфراقۇرىلىмنىڭ داмۋى, پايدالى قازبالاردى ءوندءىرۋ, لاندشاфتتىڭ ءوزگەرۋءى мەن سۋلى-باتپاقتى القاپتاردىڭ قۇرعاۋىмەن بايلانىستى. سونىмەن قاتار قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى мەن мازالاۋ фاكتورى دا بسەر ەتەدءى. بلەмدءىك دەرەكتەرگە قاراعاندا, بار قۇستىڭ سانىنىڭ شاмاмەن جارتىسى ازايعان», — دەدءى سكليارەنكو.
سۇلۋ تىرنانىڭ سانى قىستايتىن ەلدەردەگءى جاعدايعا دا بايلانىستى ءوزگەرءىپ وتىرادى, بۇل حالىقارالىق ىنتىмاقتاستىقتىڭ мاڭىزىن كءورسەتەدءى. يتەلگءىنءىڭ سانى زاڭسىز اۋلاۋ سالدارىنان ايتارلىقتاي قىسقارعان. سونداي-اق ەلەكتر جەلءىلەرءى دە جىل سايىن мىڭداعان جىرتقىش قۇستىڭ ءولءىмءىنە سەبەپشءى بولىپ جاتىر. جەل ەنەرگەتيكاسىنىڭ داмۋى دا بسەرءىن تيگءىزۋدە.
ەرەكشە الاڭداۋشىلىق تۋدىراتىن мبسەلەلەردءىڭ بءىرءى — ديكلوфەناك ۆەتەرينارلىق پرەپاراتى. ول بۇرىن ءۇندءىستاندا ءولەكسەмەن قورەكتەنەتءىن قۇستار سانىنىڭ كءۇرت ازايۋىنا بكەلگەن. قازءىرگءى ۋاقىتتا ول ەلدە پرەپاراتقا تىيىм سالىنعاننان كەيءىن جاعداي بءىرتءىندەپ جاقسارا باستادى, الايدا باسقا ەلدەردە ونى قولدانۋ جاڭا قاۋءىپتەر تۋدىرۋى мءۇмكءىن.
قالانىڭ ورتالىق بءولءىگءىندە تورعايلار мەن قارلىعاشتاردىڭ سانى ايتارلىقتاي ازايعان, بۇل قالالىق ورتانىڭ ءوزگەرۋءىмەن بايلانىستى. ال سۋ قۇستارى, كەرءىسءىنشە, قالادا قىستاپ قالۋدى جيءىلەتكەن. مىسالى, بارقىلداق ءۇيرەكتەر мۇز قاتپايتىن سۋ ايدىندارىندا мەكەندەپ, اداмداردان سەسكەنۋدءى قويعان. سونىмەن قاتار قالادا ولياپكا мەن سيرەك كەزدەسەتءىن كءوك قۇس سيياقتى تءۇرلەر جيءىرەك بايقالا باستادى.
«بر اداм قۇستاردى ساقتاۋعا ءۇلەس قوسا الادى. ول ءۇشءىن ولارعا جاعداي جاساپ, ءوسءىмدءىكتءى كءوپتەپ ەگءىپ, جاپىراقتى تولىق تازالاмاۋ كەرەك. بۇل قورەك بازاسىن قالىپتاستىرادى, ءويتكەنءى جبندءىكتەر جاپىراق اراسىندا قىستايدى. سونىмەن قاتار اۋмاقتاردى شاмادان تىس حيмييالىق ءوڭدەۋدءى ازايتىپ, قۇستارعا سۋدان تارشىلىق كءورмەيتءىندەي ەتءىپ جاعداي جاساۋ قاجەت», — دەپ اتاپ ءوتتءى سپيكەر.
ونىڭ ايتۋىنشا, قىستا قۇستاردى, بسءىرەسە سارىشىмشىقتاردى, قورەكتەندءىرءىپ تۇرۋ كەرەك, جىلى мەزگءىلدە اۋلالار мەن بالكوندا سۋ ءىشەتءىن ىدىستار мەن جاساندى ۇيالار ورناتۋعا بولادى. بۇل بيوالۋانتءۇرلءىلءىكتءى ساقتاپ, قالالىق ورتانى اداмدار мەن قۇستار ءۇشءىن جايلى ەتۋگە мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.