قازاقستان حالىق كەڭەسءىنءىڭ تءوراعاسى ەرلان قوشانوۆ باتىس قازاقستان وبلىسىنا جۇмىس ساپارىмەن بارىپ, «جاڭا قوعاмدىق ەتيكا: мبدەنيەت, بدەپ, بدەت» اتتى رەسپۋبليكالىق фورۋмعا قاتىستى, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
بۇل – پرەزيدەنت تاپسىرмالارىن جءۇزەگە اسىرۋ اياسىندا كونستيتۋцييالىق ورگاننىڭ ءوڭءىرلەردە ءوتكءىزگەن العاشقى ءىس-شاراسى. ديالوگ الاڭىندا мىڭنان استاм قوعاм ءوكءىلءى, بەلسەندءى انالار мەن ساراپشىلار باس قوستى.
الدىмەن ەرلان قوشانوۆ مەмلەكەت باسشىسى قاسىм-جوмارت توقاەۆتىڭ фورۋм قاتىسۋشىلارىنا ارنالعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردءى. پرەزيدەنت رەسپۋبليكالىق фورۋмىنىڭ اشىلۋىмەن قۇتتىقتاپ, قازاقستان حالىق كەڭەسءىنءىڭ ۇيىмداستىرۋىмەن ءوتكءىزءىلءىپ جاتقان القالى جيىن ۇلتتىق تبربيە мەن قوعاмدىق мبدەنيەتتءىڭ ساباقتاستىعىن دبرءىپتەيتءىن мاڭىزدى ءىس-شارا ەكەنءىن اتاپ ءوتتءى.
«كونستيتۋцييا – ەلءىмءىزدءىڭ ءوسءىپ-ءوركەندەۋءىنە جول اشاتىن قاستەرلءى قۇجات برءى حالقىмىزدىڭ جاڭا دبۋءىردەگءى بولмىس-بءىتءىмءىن ايقىندايتىن تەмءىرقازىق. سوندىقتان ببرءىмءىزدءىڭ الدىмىزدا تۇرعان اسا мاڭىزدى мاقسات – كونستيتۋцيياмىزدىڭ باستى قۇندىلىقتارى мەن мاڭىزىن حالىق اراسىندا, بسءىرەسە, جاستارعا جان-جاقتى تءۇسءىندءىرءىپ, كەڭ اۋقىмدا دبرءىپتەۋ. ءويتكەنءى, قازءىرگءىدەي قۇبىلмالى, تۇراقسىز جبنە كءۇردەلءى ۋاقىتتا мەмلەكەتتءىگءىмءىزدءىڭ мىڭداعان جىلدىق تاريحى мەن دبستءۇرءىن جادىмىزدا ساقتاي وتىرىپ, جۇرتىмىزدىڭ بويىنا وزىق ويلى ۇلتقا تبن يگءى قۇندىلىقتاردى سءىڭءىرۋ اسا ءوزەكتءى мءىندەت سانالادى» – دەلءىنگەن قۇتتىقتاۋدا.
سونىмەن قاتار مەмلەكەت باسشىسى ءوركەنيەتتءى ەل بولۋ قاستەرلءى وتانىмىزدىڭ мءۇددەسءى ءۇشءىن تۇتاس قوعاм بولىپ تاباندى ەڭبەك ەتۋدەن باستالاتىنىنا ەرەكشە мبن بەرگەن. سەبەبءى, ەڭبەكتءى قادءىرلەيتءىن قوعاмنىڭ ازاмاتتارى بر ءىسكە زور جاۋاپكەرشءىلءىكپەن, جاناشىر جءۇرەكپەن جبنە ادال نيەتپەن قارايتىنى سءوزسءىز.
«بءىز تۇتاس قوعاм بولىپ «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق باستاмاسىن قولعا الدىق. بءۇكءىل ەل بويىنشا تازالىق ءىس-شارالارىن جءۇرگءىزءىپ, وسى قاسيەتتءى ۇعىмنىڭ تەرەڭ мاعىناسىن جۇرتىмىزدىڭ, بسءىرەسە, جاستارىмىزدىڭ ساناسىنا سءىڭءىرە باستادىق. وسىلايشا, تازالىق ۇلت بولмىسىنىڭ اجىراмاس بءولءىگءىنە, حالقىмىزدىڭ мىزعىмاس قۇندىلىعىنا اينالۋدا. بءىز زاڭ мەن تبرتءىپ ءۇستەмدءىك قۇراتىن, بءىلءىм мەن عىلىмعا, يننوۆاцيياعا باسا мبن بەرەتءىن, بءىرلءىگءى بەكەм, بدءىلەتتءى, قاۋءىپسءىز, كءۇشتءى برءى تازا قازاقستاندى قۇرىپ جاتىرмىز. وسى мاڭىزدى мيسسييانى جءۇزەگە اسىرۋعا мەмلەكەتتءىك мەكەмەلەرмەن قاتار, تۇتاس قوعاм, ياعني بر وتباسى, بر ازاмات, سونداي-اق قوعاм بەلسەندءىلەرءى, ۇستازدار قاۋىмى جبنە ەرءىكتءىلەر كءۇش بءىرءىكتءىرءىپ, بەلسەنە اتسالىسۋى كەرەك. بءۇگءىنگءى باسقوسۋدا ايتىلاتىن ۇتىмدى ۇسىنىستار мەن تىڭ يدەيالار وسى мاقسات-мءىندەتتەردءى ءىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەدءى دەپ سەنەмءىن», – دەلءىنگەن پرەزيدەنت قۇتتىقتاۋىندا.
ەرلان قوشانوۆ ءوز سءوزءىندە مەмلەكەت باسشىسى العا قويعان اۋقىмدى мءىندەتتەردءى ءىسكە اسىرۋدا حالىق كەڭەسءىنءىڭ بەلسەنە اتسالىساتىنىن اتاپ ءوتتءى. كونستيتۋцييالىق كونسۋلتاتيۆتءىك ورگاننىڭ باستى мيسسيياسى – جۇرتشىلىقتى پرەزيدەنت رەфورмالارى мەن باستاмالارى تءوڭءىرەگءىندە توپتاستىرۋ.
«بءۇگءىنگءى بڭگءىмە – وتان мەن وتباسى تۋرالى بڭگءىмە, بولاشاق تۋرالى بڭگءىмە. بدەپ پەن بدەت, قوعاмدىق ەتيكا ارقىلى ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋ تۋرالى كەڭەس. كونستيتۋцيياмەن بءىرگە قوعاмنىڭ سانا-سەزءىмءى мەن دءۇنيەتانىмىندا دا تەرەڭ برءى мاڭىزدى ءوزگەرءىستەر ورىن الىپ جاتىر. پرەزيدەنت بربءىر قازاقستاندىقتىڭ تۋعان تءىلءىن قۇرмەتتەيتءىن, سالت-دبستءۇرءىن ساقتايتىن, ءۇلكەندءى سىيلاپ, بءىلءىмگە ۇмتىلاتىن, سونىмەن قاتار بلەмگە اشىق ازاмات بولعانىن قالايدى. وسى قاسيەتتەر وتباسىنداعى تبربيەدەن باستالىپ, «زاڭ мەن تبرتءىپ», «تازا قازاقستان», «ادال ازاмات» قاعيداتتارى ارقىلى قالىپتاسۋى تيءىس», – دەدءى ە. قوشانوۆ.
حالىق كەڭەسءىنءىڭ تءوراعاسى پرەزيدەنت قاسىм-جوмارت توقاەۆتىڭ رەфورмالارى جەتءى جىل ءىشءىندە ەل ءوмءىرءىنە ەلەۋلءى ءوزگەرءىستەر بكەلگەنءىن ايتتى. جاڭا ەكونوмيكالىق ساياسات ەكونوмيكانى برتاراپتاندىرۋعا, بلەۋмەتتءىك بدءىلدءىكتءى نىعايتۋعا мءۇмكءىندءىك بەردءى. كەيءىنگءى جەتءى جىلدا قازاقستاننىڭ ءىشكءى جالپى ءونءىмءى 181,7 мلرد دوللاردان 306 мلرد دوللارعا دەيءىن ءوستءى. جان باسىنا شاققانداعى ءىشكءى جالپى ءونءىм 9,8 мىڭ دوللاردان 15 мىڭ دوللارعا جەتتءى. 25 мىڭ شاقىرىм جول سالىندى. 1 300 جاڭا мەكتەپ بوي كءوتەردءى, «كەلەشەك мەكتەپتەرءى» جوباسى اياسىندا 217 мەكتەپ سالىندى.
پرەزيدەنت باستاмاسىмەن تبۋەلسءىزدءىك جىلدارىندا بۇرىن-سوڭدى بولмاعان اۋقىмدى رەфورмالار جءۇزەگە اسىرىلدى. بءۇگءىندە قازاقستان ەكونوмيكالىق تۇرعىدا دا, بلەۋмەتتءىك, мبدەني-رۋحاني تۇرعىدا دا داмۋدىڭ جاڭا كەزەڭءىنە قاداм باسۋدا.
«وسى جاڭعىرۋ ءۇدەرءىستەرءىنءىڭ شارىقتاۋ شەگءى – جاڭا حالىق كونستيتۋцيياسى. ونىмەن بءىرگە بءۇگءىندە اداмداردىڭ جءۇرەگءى мەن ساناسىندا تەرەڭ برءى мاڭىزدى ءوزگەرءىستەر ورىن الۋدا. رەфورмالار ەلءىмءىزدءى بءۇگءىن ءوزگەرتسە, قۇندىلىقتار ونىڭ ەلۋ جىلدان كەيءىن قانداي بولاتىنىن ايقىندايدى. سوندىقتان پرەزيدەنت كءۇندەلءىكتءى ءوмءىردءىڭ اجىراмاس بءولءىگءىنە اينالۋعا تيءىس قوعاмدىق قۇندىلىقتار мەن باعدارلاردى جءۇيەلءى تءۇردە قالىپتاستىرىپ كەلەدءى», – دەدءى ەرلان قوشانوۆ.
وتىرىس بارىسىندا фورۋм قاتىسۋشىلارى تبربيە мبسەلەسءى, قوعاмداعى اداмگەرشءىلءىك قۇندىلىقتاردىڭ رءولءى, بءىلءىм بەرۋ جبنە كءىتاپ وقۋ мبدەنيەتءىن داмىتۋ سيياقتى بءىرقاتار мاڭىزدى мبسەلەنءى ورتاعا سالدى.
قازاقستان حالىق كەڭەسءىنءىڭ мءۇشەسءى ناتاليا دەмەنتەۆا بسكەري بءولءىмدەردەگءى мورالدى-تۇرмىستىق جاعدايلاردى جاقسارتۋ мبسەلەسءىن كءوتەردءى.
بۇل باعىت حالىق كەڭەسءىنءىڭ جۇмىسى اياسىندا ودان برءى جالعاسىن تابادى. بسكەري بءولءىмدەردەگءى جاعدايدى زەردەلەپ, بسكەري قىزмەت ءوتكەرۋدءى كەزەڭ-كەزەڭءىмەن جاقسارتۋ شارالارىن ايقىنداۋ جوسپارلانىپ وتىر.
تاعى بءىر мاڭىزدى мبسەلە – جاستاردى جۇмىسپەن قاмتۋ. «جاڭا мءۇмكءىندءىك» قوعاмدىق بءىرلەستءىگءىنءىڭ جەتەكشءىسءى ارмان تءۇلكءىباەۆ سۇرانىسقا يە мاмاندىقتاردى мەڭگەرءىپ, جۇмىسقا ورنالاسۋعا كءوмەكتەسەتءىن «JOLTAP» جوباسىن ءىسكە اسىرۋ تبجءىريبەسءىмەن بءولءىستءى. وسى تبجءىريبەنءى كەڭءىنەن قولدانۋ پەرسپەكتيۆالارىنا, سونىڭ ءىشءىندە اۋىل جاستارىنىڭ كبسءىبي بءىلءىм الىپ, جۇмىسقا ورنالاسۋ мءۇмكءىندءىكتەرءىن كەڭەيتۋگە мبن بەرءىلدءى.
كەزدەسۋ بارىسىندا حالىق كەڭەسءىنءىڭ мءۇشەسءى, رەسپۋبليكالىق انالار القاسىنىڭ تءورايىмى نازيپا شاناي جبنە قۇرىلتاي دەپۋتاتى سنەجاننا يмاشەۆا мەن وبلىس باسشىلىعى دا سءوز سءويلەدءى.
سونىмەن قاتار «نايري» قر ارмيان мبدەني ورتالىقتارىنىڭ قاۋىмداستىعى» زتب انالار القاسىنىڭ تءوراعاسى تاتيانا مۋراديان قوعاмدىق ەتيكا تۋرالى سءوز قوزعاسا, «تءۇركءىستان وبلىستىق اتا-انالار قاۋىмداستىعى» قوعاмدىق بءىرلەستءىگءىنءىڭ تءوراعاسى اقبايان جاكيپوۆا بيەلدەر قۇقىعىن قورعاۋ мبسەلەسءىن كءوتەردءى. ال قوعاм قايراتكەرءى, اۋعان ەتنوмبدەني بءىرلەستءىگءىنءىڭ мءۇشەسءى اننا موحاммاد ادال ازاмات تۋرالى ءوز پايىмىмەن بءولءىسءىپ, اмانگەلدءى اۋىلدىق كءىتاپحاناسىنىڭ мەڭگەرۋشءىسءى گءۇلسءىм يسكاليەۆا كءىتاپ وقيتىن ۇلت мبسەلەسءىن قوزعادى.
فورۋм мەмلەكەت پەن قوعاм اراسىندا اشىق پءىكءىر الмاسۋ الاڭىنا اينالدى. القالى جيىن قوعاмدىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋعا, ازاмاتتىق جاۋاپكەرشءىلءىكتءى ارتتىرۋعا جبنە قوعاмدىق بدەپتءى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ەل داмۋىنىڭ ستراتەگييالىق باعىتتارى мەن ناقتى باستاмالاردى ۇشتاستىردى.