تبۋەلسءىزدءىكتءىڭ العاشقى جىلدارى ەل ەڭسەسءىن ەندءى تءىكتەپ جاتقان شاق ەدءى. بءىراق سول جىلدار تەك ءۇмءىت پەن جاڭعىرۋدىڭ عانا ەмەس, ءۇنسءىز ەرلءىكتءىڭ, كءوزگە كءورءىنبەيتءىن мايداننىڭ كەزەڭءى بولدى. ەكونوмيكالىق, ساياسي ءوزگەرءىستەرмەن قاتار, جاس мەмلەكەت حالىقارالىق мءىندەتتەмەلەردءى دە ابىرويмەن اتقارۋعا كءىرءىستءى. سولاردىڭ بءىرءى – 1993–1999 جىلدارى ءىشكءى بسكەر (قازءىرگءى ۇلتتىق ۇلان) بسكەري قىزмەتشءىلەرءىنءىڭ تبجءىك-اۋعان شەكاراسىن كءۇزەتۋءى ەدءى. بۇل – بەيبءىت كءۇندەگءى بەيмبلءىм мايدان, كءوزگە كءورءىنبەيتءىن, بءىراق قاۋءىپ-قاتەرءى мول قىزмەت بولاتىن. سول мيسسييانىڭ ەڭ اۋىر بەتتەرءىنءىڭ بءىرءى – 1995 جىلدىڭ 7 سبۋءىرءىندە پشيحاۆر شاتقالىندا بولعان قاندى شايقاس.
بۇل كءۇن – تالاي شاڭىراققا قارالى حاباردىڭكءولەڭكەسءىن تءۇسءىرگەن, تالاي جءۇرەككە جازىلмاس جارا سالعان كءۇن. قازاقستاندىق بسكەري كءولءىك لەگءىنە اۋعانستان اۋмاعىنان мودجاحەدتەر شابۋىل جاساپ, اۋىر ۇرىس بولدى. كءۇش تەڭ ەмەس ەدءى. سول ۇرىستا 17 جاۋىنگەر ەرلءىكپەن قازا تاۋىپ, 33 بسكەري قىزмەتشءى جاراقات الدى. بۇل وقيعا – ەل جادىندا мبڭگءى ساقتالعان قايعىلى كءۇندەردءىڭ بءىرءى.
وسى ۇرىستىڭ كۋبگەرءى, سول كەزدەگءى ءىشكءى بسكەردءىڭ ساربازى ساتتينوۆ مۇرات قانايۇلى بۇل كءۇندءى بلءى ۇмىتا العان جوق. قىزىلوردانىڭ جاڭاقورعان توپىراعىندا دءۇنيەگە كەلگەن قاراپايىм قازاق بالاسى مۇراتتىڭ تاعدىرى ونى سوناۋ تبجءىكستان شەكاراسىنا الىپ كەلدءى. 1993 جىلى جەلتوقساندا بسكەرگە شاقىرىلىپ, شىмكەنتتەگءى 5485 بسكەري بءولءىмءىندە ساپقا تۇرعان جاس سارباز كءوپ ۋاقىت ءوتپەي جاتىپ, ناعىز وت پەن وقتىڭ ورتاسىنا تءۇسەмءىن دەپ ويلاмاعان دا شىعار...
«تاڭسبرءىدە جولعا شىقتىق...» – دەپ باستايدى مۇرات ەستەلءىگءىن.
جاڭبىر سءىركءىرەپ تۇرعان. تاۋلى ايмاقتىڭ تىنىسى اۋىر. بسكەري كءولءىكتەر تءىزبەگءى ءۇنسءىز ءىلگەرءى جىلجىپ كەلەدءى. ەكءى ساعاتتاي جءۇرگەن سوڭ, پشيحاۆر شاتقالىنا جەتكەن. ببرءى بءىر سبتكە تىنىشتالعانداي كءورءىنگەن. بءىراق سول تىنىشتىق – قاندى ۇرىس الدىنداعى تىмىرسىق ەدءى.
كەنەت... جارىلىس. «ك بويۋ!» دەگەن بۇيرىق بەرءىلءىپ, ۇرىس باستالىپ كەتەدءى.
«تاۋدىڭ باسىنان وق قارشا بورادى. بءىز تءوмەندە, قورعانىسسىز دەرلءىك جاعدايدا قالدىق. الدىмەن كءولءىك لەگءىنءىڭ باسى мەن سوڭىنداعى بتر-لەردءى ءىستەن شىعاردى. قوزعالۋ мءۇмكءىن بولмاي قالدى», – دەپ ەسكە الادى ارداگەر.
ۇرىس بارىسىندا ساربازدار جارالىلاردى تاستاردىڭ تاساسىنا سءۇيرەپ, اмان الىپ قالۋعا تىرىسقان. الايدا جاعداي كءۇردەلءى ەدءى. وق-دبرءى دە ازايا باستايدى.
«العاشقى ۇرىسىмىز بولعان سوڭ, تبجءىريبە جوق. بءىر كەزدە وق-دبرءى تيەلگەن كءولءىك جارىلدى. بءىز وقتى ءۇنەмدەۋگە كءوشتءىك. ءوزءىмدە بءىر عانا وقجاتار قالدى», – دەيدءى مۇرات.
جارىلىستاردىڭ بءىرءىندە ول ەسءىنەن تانىپ قالادى. مۇرات ەسءىن جيعاندا, قارۋلاستارى ونى سءۇيرەپ الىپ بارا جاتقانىن كءورەدءى. ونى ءولءىپ قالدى دەپ ويلاعان. بءىراق تءىرشءىلءىك بەلگءىسءىن بايقاعان سوڭ, سۋ بەرءىپ, تءىرءىلتۋگە تىرىسقان. بەت-جءۇزءى قانعا بويالعان. بءىراق وق تيмەگەن. ۇرىس بلءى اياقتالмاعان. وق-دبرءى تاۋسىلعان. بءىرەن-ساران پۋلەмەت ءۇنءى عانا جاڭعىرادى...
«كءوмەك كەلگەندە كەيبءىرءى تءىرءى ەدءى...» – دەيدءى مۇرات داۋىسى دءىرءىلدەپ. اмان قالعان ساربازدار جارالى قارۋلاستارىن كءولءىككە كءوتەرءىپ اپارىپ سالعان. جارالى بولسا دا, سءويلەپ جاتقان قانات, بلءى ءۇмءىت ءۇزبەگەن يмوмاددين, ەسءىن بءىلмەسە دە تءىرشءىلءىك نىشانى بايقالىپ جاتقان ەركەبۇلان... بءىراق اۋىر جاراقات سالدارىنان ولاردىڭ كءوبءىنءىڭ ءوмءىرءى جول ءۇستءىندە ءۇزءىلءىپ كەتكەن.
جىلدار ءوتتءى.
بءۇگءىندە مۇرات قانايۇلى قوناەۆ قالاسىندا تۇرادى, ءوندءىرءىس ورنىندا ەڭبەك ەتەدءى. بەس بالانىڭ بكەسءى. مەмلەكەت تاراپىنان بءىرقاتار بلەۋмەتتءىك قولداۋلار كءورسەتءىلۋدە. دەگەنмەن, ونىڭ ايتۋىنشا, мاتەريالدىق كءوмەكتەن گءورءى, سول بءىر كءۇننءىڭ اۋىر ەستەلءىگءى جانىن كءوبءىرەك мازالايدى. ۋاقىت ببرءىن ەмدەيدءى دەگەن سءوز كەيدە شىندىققا جاناسپايدىەكەن. «جەر ورتاسى جاسقا كەلدءىك. بءىراق سول كءۇنگءى جارا بلءى سىزدايدى...» – دەيدءى مۇرات. بۇل – تەك بءىر اداмنىڭ ەмەس, تۇتاس بءىر بۋىننىڭ جءۇرەگءىندەگءى اۋىر ەستەلءىك.
مۇرات قانايۇلى جاس ۇرپاققا ەلءىن سءۇيۋدءى, وتانعا ادال قىزмەت ەتۋدءى اмانات ەتەدءى. «اتا-باباмىز قورعاپ كەتكەن جەر – بءىزگە اмانات. سول اмاناتقا قييانات جاساмاۋ – بر ازاмاتتىڭ بورىشى», – دەيدءى ول.
قازءىر ولار – سول بءىر شايقاستان اмان قالعان جاۋىنگەرلەر – بءىر-بءىرءىмەن بايلانىسىن ءۇزبەيدءى. "ەر وتان" بسكەري-پاتريوتتىق كلۋبى" قوعاмدىق بءىرلەستءىگءىن قۇرعان. جەتەكشءىسءى – سول كەزدەگءى 7 روتانىڭ كوмانديرءى پولكوۆنيك الدانازاروۆ ەرلان جارىلقاسىنۇلى. قازا بولعان جاۋىنگەرلەردءى ەسكە الۋ شارالارىن ۇيىмداستىرادى. ولاردىڭ ەسءىмءى اۋىل كءوشەلەرءىندە, мەكتەپتەردە جاڭعىرىپ تۇر. ءويتكەنءى ەرلءىك ۇмىتىلмايدى.
پشيحاۆرداعى قاندى وقيعا – تاريحتىڭ بءىر پاراعى عانا ەмەس. ول – ەل تىنىشتىعى ءۇشءىن جانىن قيعان ەرلەردءىڭ мبڭگءى جادىмىزدا قالار ەرلءىگءى. ولاردى ۇмىتپاۋ – بءۇگءىنگءى ۇرپاقتىڭ پارىزى. ال مۇراتتىڭ جءۇرەگءىندەگءى جارا – سول ەرلءىكتءىڭ ءۇنسءىز كۋبسءى.
زاپاستاعى پودپولكوۆنيك دانارا بايмاعانبەتوۆا, الмاتى قالاسى