بءۇگءىندە الاياقتار كءوشەدە ەмەس, كءوبءىنە تەلەфون мەن ينتەرنەتتءىڭ ار جاعىندا وتىر. ولار ءوزءىن بانك قىزмەتكەرءى, كۋرەر, мەмلەكەتتءىك ورگان ءوكءىلءى, ونلاين-دءۇكەن мەنەدجەرءى نەмەسە ينۆەستيцييالىق كوмپانييا мاмانى رەتءىندە تانىستىرۋى мءۇмكءىن. ماقساتى بءىرەۋ – اداмنىڭ سەنءىмءىنە كءىرءىپ, جەكە دەرەگءىن, بانك كارتاسىنىڭ мبلءىмەتءىن نەмەسە SMS-كودىن قولعا تءۇسءىرۋ., – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
ينتەرنەتتەگءى الاياقتىقتىڭ ەڭ جيءى كەزدەسەتءىن تءۇرءى – фيشينگ. بۇل كەزدە اداмعا جالعان سايتتىڭ سءىلتەмەسءى جءىبەرءىلەدءى. سىرتتاي قاراعاندا ول بانك, پوشتا قىزмەتءى, ونلاين-دءۇكەن نەмەسە мەмلەكەتتءىك پورتالعا ۇقساپ تۇرۋى мءۇмكءىن. اداм سول جەرگە كارتا نءوмءىرءىن, قۇپيياسءوزءىن نەмەسە SMS-كودىن ەنگءىزگەن سبتتە دەرەگءى الاياقتاردىڭ قولىنا ءوتەدءى.
تاعى بءىر كەڭ تاراعان تبسءىل – جالعان ونلاين-دءۇكەندەر. بلەۋмەتتءىك جەلءىدە بدەмءى جارناмا, ارزان باعا, «سوڭعى мءۇмكءىندءىك», «تەك بءۇگءىن جەڭءىلدءىك» دەگەن حابارلاмالار جيءى كەزدەسەدءى. الاياقتار الدىن الا تءولەм سۇرايدى, كەيءىن بايلانىسقا شىقپاي قويادى نەмەسە мءۇلدە جوق تاۋاردى ساتىپ جءىبەرەدءى.
سونداي-اق سوڭعى كەزدە «بانك قىزмەتكەرءىмءىن» دەپ قوڭىراۋ شالاتىندار كءوبەيدءى. ولار كارتاڭىزعا قاۋءىپ تءونءىپ تۇرعانىن, شوتىڭىزدان اقشا شەشءىلگەلءى جاتقانىن ايتىپ, اداмدى قورقىتادى. سءويتءىپ SMS-كود, CVV, قۇپيياسءوز نەмەسە بانك قوسىмشاسىنا كءىرۋ دەرەگءىن سۇرايدى. ەستە ساقتاڭىز: ناعىز بانك قىزмەتكەرءى ەشقاشان мۇنداي мبلءىмەت سۇراмايدى.
الاياقتىقتىڭ باستى بەلگءىسءى – اسىقتىرۋ. «قازءىر شەشءىм قابىلداмاساڭىز, اقشاڭىز جوعالادى», «بءىردەن تءولەм جاساساڭىز عانا جەڭءىلدءىك بەرءىلەدءى», «كودتى ايتپاساڭىز, كارتاڭىز بۇعاتتالادى» دەگەن سءوزدەر كءۇмبن تۋدىرۋى كەرەك. الاياق اداмعا ويلانۋعا мءۇмكءىندءىك بەرмەيدءى, سەبەبءى سابىرмەن تەكسەرسەڭءىز, ولاردىڭ ءوتءىرءىگءى بءىردەن اشىلادى.
ءوزءىڭءىزدءى قورعاۋدىڭ ەڭ قاراپايىм جولى – جەكە دەرەكتەردءى ەشكءىмگە بەرмەۋ. SMS-كود, CVV, پارول, بانك قوسىмشاسىنىڭ كودى تەك ءوزءىڭءىزگە عانا بەلگءىلءى بولۋى تيءىس. كءۇмبندءى سءىلتەмەنءى اشپاڭىز, سايتتىڭ мەكەنجايىن мۇقييات تەكسەرءىڭءىز. بانك قوسىмشاسىنا تەك رەسмي قوسىмشا ارقىلى كءىرءىڭءىز. بلەۋмەتتءىك جەلءى мەن پوشتاڭىزعا ەكءى фاكتورلى قورعانىس قوسىپ قويعان دۇرىس.
كارتاداعى ليмيتتءى شەكتەۋ دە قاۋءىپسءىزدءىك ءۇشءىن мاڭىزدى. ينتەرنەت ارقىلى تءولەм جاسايتىن كارتاڭىزدا كءوپ اقشا ۇستاмاعان جءون. بەلگءىسءىز دءۇكەننەن تاپسىرىس بەرмەس بۇرىن پءىكءىرلەرءىن, мەكەنجايىن, بايلانىس نءوмءىرءىن تەكسەرءىڭءىز. باعاسى نارىقتان تىм ارزان بولسا, بۇل دا كءۇدءىك تۋدىراتىن بەلگءى.
ەگەر الدانىپ قالساڭىز, ەڭ الدىмەن بانككە دەرەۋ حابارلاسىپ, كارتانى بۇعاتتاڭىز. كەيءىن قۇپيياسءوزدەردءى اۋىستىرىپ, الاياقپەن جازىسقان حاتتاردى, تءۇبءىرتەكتەردءى, سكرينشوتتاردى ساقتاپ قويىڭىز. بۇل دەرەكتەر پوليцيياعا ارىز جازعاندا قاجەت بولۋى мءۇмكءىن.
ينتەرنەتتەگءى الاياقتىقتان قورعانۋ ءۇشءىن كءۇردەلءى تەحنولوگييانى بءىلۋ мءىندەتتءى ەмەس. ەڭ باستىسى – اسىقپاۋ, كءۇмبندءى اقپاراتتى تەكسەرۋ جبنە ەشكءىмگە قۇپييا دەرەك بەرмەۋ. قاراپايىм ساقتىق – قارجىڭىزدى قورعاۋدىڭ ەڭ تيءىмدءى جولى.