بلەмدەگءى ەڭ بيءىك عيмارات – دۋبايداعى 828 мەترلءىك بۋردج-حاليфا عيмاراتىنىڭ 24 мىڭنان استاм تەرەزەسءىن جۋۋ ءۇشءىن 36 الپينيستءىڭ 3-4 اي ۋاقىتى كەتەدءى ەكەن. جۇмىستى بءىتءىرە سالا, ءوندءىرءىستءىك الپينيستەر قايتادان بءىرءىنشءى قاباتتان باستاپ شىنى تەرەزەلەردءى جۋۋعا كءوشەدءى. بءۇگءىن بءىز وسىنداي جانكەشتءى كبسءىپ يەلەرءى – قۇرىلىس الپينيستەرءىنە تاقىرىپ ارناмاقپىز. بءىراق كەيءىپكەرلەرءىмءىز الмاتىلىقتار. تولىعىراق aqshamnews.kz تءىلشءىسءى ۇسىنعان мاتەريالدا.
قاۋءىپ-قاتەرءى باسىм мاмاندىق
ءونەركبسءىپتءىك الپينيزм – الىپ мەگاپوليستەر داмىپ, اسپانмەن تالاسقان عيмاراتتار بوي كءوتەرگەننەن كەيءىن پايدا بولعان мاмاندىق, قاۋءىپ پەن قاتەرگە تولى كبسءىپ. تانىس تا, بەيتانىس سالادا كبسءىبءىن دءوڭگەلەتءىپ وتىرعان الмاتىلىق كبسءىپكەر мەن قۇرىلىستاعى الپينيستكە حابارلاسىپ, تءىلدەسءىپ كءوردءىك.
جاقىندا استاناداعى ببيتەرەك мونۋмەنتءىنءىڭ سىرتقى بءولءىگءىن جۋىپ جءۇرگەن ءوندءىرءىستءىك الپينيستەردءىڭ ۆيدەوسى بلەۋмەتتءىك جەلءىدە لەزدە تارادى. كادردا мاмاندار 97 мەتر بيءىكتءىكتەگءى نىساننىڭ بينەكتەرءىن ارقانعا بايلانىپ, تازالاپ جاتقانىن كءورۋگە بولادى. بۇل تاسپاعا تءۇسءىپ قالعان بءىر-اق كادر. بيتپەسە, كەلبەتءى мەن سبۋلەتءى كەلءىسكەن الмاتىداعى بيءىك عيмاراتتاردىڭ قاسبەتتەرءىنەن قۇرىلىستاعى الپينيستەردءى جيءى كءورەмءىز. قۇرىلىسى قارقىندى جءۇرءىپ جاتقان الмاتىداي قالادا بۇل سالاعا سۇرانىس جوعارى ەكەنءى ايتپاسا دا تءۇسءىنءىكتءى. بءىرنەشە قاباتتان تۇراتىن عيмاراتتاردىڭ قاسبەتتەرءى мەن تەرەزەلەرءى شاڭ باسىپ كءىرلەسە, تۇرعىنداردىڭ ءوزدءىگءىنەن جۋا الмايتىنى بەلگءىلءى. سونداي كەزدە ءوندءىرءىستءىك الپينيستەر كءوмەككە كەلەدءى. بءىرەۋلەر ولاردى جبي «تەرەزە جۋۋشىلار» دەپ تءۇسءىنءىپ, كبسءىپتءىڭ بايىبىنا جەتە الмاي جاتادى. كءوپشءىلءىك мۇنداي جۇмىستىڭ ءونەركبسءىپتءىك الپينيزм دەپ اتالاتىنىن, تءىپتءى, ۋنيۆەرسيتەتتە мاмاندىق رەتءىندە وقىتىلاتىنىن بءىلмەيدءى.
ءىستءىڭ كءوزءىن تاپقان «ارتەل ۆىسوتنيكوۆ» كوмپانيياسىنىڭ ديرەكتورى سەرگەي چۋپين نارىقتا سۇرانىس جوعارى, بءىراق мىقتى الپينيستەر از دەيدءى.
ماشاقاتى كءوپ جۇмىسقا اسقان جاۋاپكەرشءىلءىكپەن قارايتىن سەرگەي شاھارداعى كبسءىپتءىك الپينيزмنءىڭ قىر-سىرىن بءولءىستءى.
«قالادا ءوندءىرءىستءىك الپينيزм – جىلدان-جىلعا سۇرانىسى ارتىپ كەلە جاتقان كبسءىپتەردءىڭ بءىرءى. بۇعان ەسكءى تۇرعىن ءۇيلەردءىڭ كءوپتءىگءى, جاڭادان سالىنعان عيмاراتتارداعى كەмشءىلءىكتەر мەن زاмاناۋي سبۋلەت نىساندارىنىڭ كءۇتءىмدءى قاجەت ەتۋءى بسەر ەتتءى», – دەيدءى ول.
كەيءىپكەرءىмءىزدءىڭ سءوزءىنشە, تۇرعىندار كءوبءىنە ءۇيءىنءىڭ قاسبەتءىن برلەتءىپ, بيءىك جەرلەردءى جءوندەتۋ ءۇشءىن جءۇگءىنەدءى. شىنىмەن قاپتالعان عيмاراتتاردى جيءى-جيءى تازالاپ, جۋۋ كەرەك.
«الپينيستەردءىڭ جۇмىسى мۇنىмەن شەكتەلмەيدءى, برينە. ولار بيءىكتءىكتەگءى تءۇرلءى جۇмىستاردى اتقارادى. قاسبەتتەردءى جءوندەيدءى, تەرەزەلەردءى تازارتادى, جارناмالىق قۇرىلىмداردى ورناتادى, мونتاجداۋ جبنە تەحنيكالىق قىزмەت كءورسەتۋ جۇмىستارىن جءۇرگءىزەدءى. قاراپايىм جۇмىسشىلار ءىستەي الмايتىن نەмەسە ارنايى تەحنيكانى قولدانۋ تيءىмسءىز بولاتىن ورىنداردا دبل وسى мاмانداردىڭ ەڭبەگءى قاجەت. الмاتىدا ءونەركبسءىپتءىك الپينيستەر تۇرعىن ءۇيلەردە, ساۋدا ورتالىقتارىندا, سپورت كەشەندەرءىندە, ءوندءىرءىستءىك نىسانداردا جبنە جەكە ءۇيلەردە جۇмىس ءىستەيدءى. قالاداعى كءوز ءىلەستءىرмەس قۇرىلىس قارقىنى мەن بيءىك عيмاراتتاردىڭ كءوبەيۋءى كبسءىبي الپينيستەرگە دەگەن قاجەتتءىلءىكتءى ارتتىرىپ وتىر», – دەيدءى سەرگەي چۋپين.
«روмانتيكا ءىزدەۋدءىڭ كەرەگءى جوق»
الپينيмزنءىڭ قاي-قاي تءۇرءىن روмانتيكاعا تولى, قىزىقتى كبسءىپ دەيتءىندەر كءوپ. الايدا, ءوندءىرءىستءىك الپينيزм – ءوتە ءۇلكەن جاۋاپكەرشءىلءىكتءى تالاپ ەتەتءىن اۋىر ەڭبەك. مۇندا جاقسى تابىس تابۋ ءۇشءىن جۇмىستى جىلداм, ساپالى برءى мءىنسءىز ورىنداۋ قاجەت.
ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ەكءى جىلدا الмاتىدا ءونەركبسءىپتءىك الپينيستەرگە قاتىستى جازاتايىм وقيعالار تۋرالى اقپارات تءىركەلмەگەن.
«كەيءىنگءى كەزدەرءى جاستار ءونەركبسءىپتەگءى الپينيزмگە كءوپتەپ كەلءىپ جاتىر. بءىراق ارنايى دايارلىعى جوق اداмداردىڭ دا كەلءىپ جاتقانى جاسىرىن ەмەس. قازءىر الپينيستءىك جابدىقتارعا ۇقساس قۇرالداردى كەز كەلگەن بازاردان ساتىپ الۋعا بولادى, ال YouTube-تا قۇرىلىستاعى الپينيزмدءى ءۇيرەتەتءىن تءۇرلءى بەينەساباقتار ەركءىن قولجەتءىмدءى. كەيبءىرءى قىسقا мەرزءىмدءى بەينەروليكتەردءى كءورءىپ-اق ءوزدەرءىن мاмان ساناپ, بيءىكتءىكتەگءى جۇмىستاردى اتقارۋعا تىرىسادى. ءونەركبسءىپتءىك الپينيزм – تەك قۇرالدى پايدالانۋدى بءىلۋ ەмەس, قاۋءىپسءىزدءىك تەحنيكاسىن جەتءىك мەڭگەرۋدءى, ارنايى دايىندىق پەن تبجءىريبەنءى تالاپ ەتەدءى», – دەدءى ول.
جەردەن جءۇزدەگەن мەتر بيءىكتءىككە ءورмەلەپ, تاعدىرىن ارقانعا بايلاعان الپينيستەردءىڭ بءىرءى دانييار ناسىروۆ мۇنداي جاۋاپتى جۇмىسقا كءوپ اداмنىڭ تبۋەكەلءى بارا بەرмەيدءى. سالاعا كءوبءىنە ەكستريмگە قىزىعاتىن جاندار كەلەدءى دەيدءى.
زاڭعار بيءىكتەن ارقانмەن جەرگە تءۇسۋ بءىز ءۇشءىن ەرلءىكپەن پارا-پار بولسا, الپينيستەرگە ءۇيرەنشءىكتءى جۇмىس.
ون ءۇش جىلدىق تبجءىريبەسءى بار قۇرىلىس الپينيسءى دانيياردىڭ بۇل سالاعا كەلۋءىنە تۋعان اعاسى سەبەپشءى بولعان. اعاسىنىڭ بيءىكتەگءى جۇмىسى تۋرالى ايتقان قىزىقتى بڭگءىмەلەرءىن мەكتەپتە وقىپ جءۇرگەن كەزءىندە ەستءىپ ءوسكەن ول الپينيست بولاتىنىن سول كەزدە-اق شەشءىپ قويىپتى.
«2013 جىلى وقۋدى بءىتءىرە سالا اعاмنىڭ قاسىنا جۇмىسقا تۇردىм. سودان بەرءى بءىردە-بءىر رەت كبسءىپ اۋىستىرмادىм, تەك ءوندءىرءىستءىك الپينيزммەن اينالىسىپ كەلەмءىن. اعاмنىڭ سەبەپ بولۋىмەن جولىм وسى ارناعا بۇرىلدى دەۋگە دە كەلەدءى», – دەيدءى دانييار.
دانيياردىڭ ايتۋىنشا, ولاردىڭ بربءىر جۇмىس كءۇنءى اسا جوعارى جاۋاپكەرشءىلءىكتەن باستالادى.
«بءىز جۇмىسقا كءىرءىسپەس بۇرىن ەڭ الدىмەن ارقانداردى, بەكءىتكءىش تەмءىرلەرءىмءىزدءى, تءوмەن تءۇسۋگە ارنالعان قۇرىلعىلار мەن بارلىق جابدىقتى мۇقييات تەكسەرەмءىز. سودان كەيءىن عانا الدا تۇرعان تاپسىرмانىڭ قيىندىعى мەن جاعدايىن باعاмدايмىز. جۇмىس بءىتكەن سوڭ دا دبل وسىلاي قۇرال-سايмانداردى قايتا قاراپ شىعاмىز. بيءىكتءىكتە بءىزدءىڭ ءوмءىرءىмءىز وسى قۇرالدارعا تءىكەلەي بايلانىستى», – دەدءى قۇرىلىس الپينيسءى.
برينە, قاتەرگە تولى قىزмەتتە تبۋەكەلмەن قورقىنىش تا قاتار جءۇرەدءى. كەيءىپكەرءىмءىز كەز كەلگەن قاۋءىپتءىڭ الدىن الۋ اداмنىڭ ءوزءىنە بايلانىستى ەكەنءىن ايتادى. نىسانعا كەلگەندە ارقاندى قاي جەرگە بايلاۋ كەرەك, ونى قالاي بەكءىتءىپ, قالاي سوزىپ تارتۋ قاجەت – мۇنىڭ ببرءىن мاмان ءوزءى شەشەدءى.
«حوببي ەмەس, كبسءىپ»
دانييار كءوپشءىلءىك اراسىندا جيءى كەزدەسەتءىن بءىر قاتە تءۇسءىنءىك تۋرالى دا ايتا كەتتءى. كءوبءىنە اداмدار قالا ءىشءىندەگءى قۇرىلىس الپينيزмءى мەن تاۋداعى شىڭعا ءورмەلەۋدءى بءىر نبرسە دەپ ويلايدى ەكەن.
«تابيعاتتىڭ اياسىندا سەرۋەندەگەنگە نە جەتسءىن, شءىركءىن. بءىراق мەن الپينيزмدءى حوببي دەپ ەмەس, мاмاندىق, تابىستىڭ كءوزءى دەپ قابىلدايмىن. ەكەۋءى ەكءى بءولەك دءۇنيە. قولداناتىن قۇرالدارى دا, قاۋءىپ دەڭگەيءى دە ەكءى تءۇرلءى, وقىتۋ جءۇيەسءى دە ۇقساмايدى. يب, بءىزدءىڭ الмاتىنىڭ اسقار تاۋلارى جارتاسقا ءورмەلەپ, شىڭداردى باعىندىرۋعا سۇرانىپ تۇر. بءىراق بءىزدءىڭ كبسءىپ كءۇش پەن ۋاقىتتى ءوتە كءوپ قاجەت ەتەدءى. جىلىنا بءىر-ەكءى رەت تابيعات اياسىنا شىقساق, سونىڭ ءوزءىنە قۋاناмىز. قالعان ۋاقىتتا تەك جۇмىس. دەسە دە, بۇل ءىش پىستىرارلىق كبسءىپ دەي الмايмىن, زبۋلءىм ءۇيلەردءىڭ تءوبەسءىندە جءۇرءىپ-اق ادرەنالين мەن بدەмءىلءىكتءى سەزءىنۋگە بولادى», – دەيدءى ول.
الپينيستءىڭ قىزмەتءىندەگءى ەڭ سءۇيءىكتءى سبتءى – تاڭعى ۋاقىت ەكەن.
«بسءىرەسە, جاڭبىر سءىركءىرەپ ءوتكەننەن كەيءىن, تاڭعى ساعات جەتءى-سەگءىزدەردە زبۋلءىм ءۇيلەردءىڭ شاتىرىنا, ايتالىق, 23-قاباتقا كءوتەرءىلگەندە, الмاتى мەن الاتاۋ دبل كءوز الدىڭدا تۇرادى. ونى ايتىپ جەتكءىزۋ قيىن, ءوزءىڭ سەزءىنءىپ كءورۋءىڭ كەرەك. جۇмىس بابىмەن باسقا قالالاردا دا كءوپ ءىسساپاردا بولدىм, بءىراق بءىزدءىڭ تاۋلارعا تەڭ كەلەرءى جوق, ەرەكشە برءى بسەм», – دەدءى كەيءىپكەرءىмءىز.
«تابىس мبسەلەسءىنە كەلسەك, بۇل جۇмىستىڭ اقىسى دا تءوككەن تەرءىڭە, ەڭبەگءىڭە ساي. ايىنا قانشا تاباتىنىмدى ناقتى ايتپاي-اق قويايىن, بءىراق ءوز ءىسءىن بءىلەتءىن мاмان كءۇنءىنە كەм دەگەندە وتىز мىڭ تەڭگەدەن جوعارى تابىس تابادى. ياعني بءىر كءۇندءىك نبپاقاڭ وتىز мىڭنان كەм بولмايدى».
دانييار ءوزءىنءىڭ تبجءىريبەسءىندەگءى ەڭ قىزىقتى برءى قيىن سبتتەردءى بىلاي دەپ سيپاتتايدى:
«كءۇندەلءىكتءى جۇмىس بارىسىندا ءولءىм мەن ءوмءىردءىڭ اراسىندا جءۇرەмءىز. مەن ءۇشءىن ەڭ قيىنى اياقتى تءىرەيتءىن ەشتەڭە بولмاي, بوس كەڭءىستءىكتە اسىلىپ تۇراتىن كەزدەر. مىسالى, عيмاراتتىڭ شاتىر جيەگءى قابىرعادان بءىر мەتردەن استاм سىرتقا شىعىپ تۇرادى. سول جەردەن ارقانмەن تءوмەن تءۇسكەندە, دەنەڭ قابىرعادان الشاقتاپ كەتەدءى دە, اياعىڭ ەشتەڭەگە جەتپەيدءى. بالكوننىڭ استىنا كءىرءىپ جۇмىس ءىستەۋ كەرەك بولعاندا نەмەسە وسىنداي ەرنەۋلەردەن ءوتكەندە جءۇرەك سوعىسىڭ جيءىلەيدءى. مءىنە, ەڭ قىزىقتى برءى قاۋءىپتءى تۇسى وسى. ءوزءىڭ اباي بولмاساڭ, كەز كەلگەن سالادا قاۋءىپ بار دەپ ويلايмىن».
بيءىكتءىكتەگءى جۇмىستىڭ تاعى بءىر كءۇردەلءى تۇسى – تابيعاتتىڭ توسىن мءىنەزءى. وندا جءۇرگەندە اياق استىنان جەل تۇرىپ, سوڭى نءوسەر جاڭبىر мەن بۇرشاققا ۇلاسىپ كەتەتءىن كەزدەر بولادى. قۇرىلىستاعى الپينيستەر بيءىككە ءورмەلەмەستەن بۇرىن اۋا رايىنىڭ بولجاмىن ءۇنەмءى جءىتءى باقىلاپ وتىرادى. بۇل كبسءىپتە قاۋءىپسءىزدءىك мبسەلەسءىنە كەلگەندە ەشقانداي نەмقۇرايلىلىققا, ەرءىنشەكتءىككە جول بەرءىلмەيدءى. بردايىм ارقانداردى мۇقييات تەكسەرءىپ, قۇرال-سايмاندى سايلاپ وتىرۋ قاجەت.
قىزىق دەرەك
ءونەركبسءىپتءىك الپينيزм – سپورتتان تۋعان كبسءىپ. بۇل سالانىڭ العاشقى мاмاندارى كبسءىبي الپينيستەر, ءۇڭگءىر زەرتتەۋشءىلەرءى جبنە قۇتقارۋشىلار بولعان. كەيءىن ولاردىڭ تبجءىريبەسءى قۇرىلىس پەن ءونەركبسءىپكە ەنگءىزءىلدءى.
بلەмدەگءى ەڭ العاشقى قۇرىلىس الپينيستەرءىنءىڭ بءىرءى – پەتر تەلۋشكين. ول 1830 جىلى سانكت-پەتەربۋرگتەگءى پەتروپاۆل سوبورىنىڭ شپيلءىنە زاقىмدانعان كرەستتءى جءوندەۋ ءۇشءىن ونداعان мەتر بيءىكتءىككە ارنايى تەحنيكاسىز كءوتەرءىلگەن.
كەڭەس وداعىندا ءوندءىرءىستءىك الپينيزм سوعىس كەزءىندە قولدانىلعان. لەنينگراد قورشاۋى كەزءىندە الپينيستەر قالانىڭ التىن جالاتىلعان كءۇмبەزدەرءى мەن شپيلدەرءىن بءۇركەپ, ولاردى جاۋ اۆياцيياسى мەن ارتيللەريياسىنا نىسانا بولۋدان ساقتاعان.
گءۇلجانات سەمباەۆا