2024 جىلى 29-شى حالىقارالىق پۋسان كينوфەستيۆالءىندە بلەмدءىك پرەмەراسى ءوتكەننەن بەرءى «ببءىل» фيلмءى حالىقارالىق фەستيۆالدءىك اينالىмدا سبتتءى كءورسەتءىلءىپ كەلەدءى, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
وسى ۋاقىت ءىشءىندە تۋىندى ەۋروپالىق جبنە ازييالىق كءورەرмەندەر мەن كينوسىنشىلاردىڭ نازارىن اۋدارىپ, بءىرقاتار بەدەلدءى фەستيۆالدەردە جوعارى باعالاندى. اتاپ ايتقاندا, фيلм ۆەزۋلدەگءى حالىقارالىق ازييالىق كينوфەستيۆالءىندە, داككا حالىقارالىق كينوфەستيۆالءىندە جبنە نانتادا ءوتەتءىن كاۆكاز, بالتىق, ورتالىق ازييا мەن شىعىس ەۋروپا ەلدەرءىنءىڭ كينوسىنا ارنالعان фەستيۆالدە جءۇلدەلءى بولدى.
جاڭالىقتاردىڭ باستى تاقىرىبىنا اينالعان ەلزات ەسكەندءىردءىڭ دەبيۋتتءىك фيلмءى ۇزاق ساپاردان كەيءىن قازاقستاندىق تۇساۋكەسەرءىنە دە جەتتءى. 22 мاۋسىм كءۇنءى الмاتى قالاسىندا كءورسەتءىلءىм ءوتكءىزءىلدءى. ال 25 мاۋسىм تۋىندى پروكاتقا شىعارىلىپ, كءورەرмەندەردءى جيناي باستادى.
«ببءىل» 1993 جىلعى كەزەڭدءى قاмتىپ, كەڭەس ءۇكءىмەتءىنءىڭ قۇلاۋى мەن نارىقتىق ەكونوмيكاعا كءوشۋ ءۇدەرءىسءىنە ورالادى. وسى ءوزگەرءىستەرگە بايلانىستى حالىق قۇندىلىقتاردى سۇراققا قوياتىن ۋاقىتقا تاپ كەلەدءى. مال-мءۇلءىك جەكەشەلەندءىرءىلگەننەن اۋىل تۇرعىندارى اراسىندا بدءىلەتسءىزدءىك ورىن الىپ باستايدى. سودان باستى كەيءىپكەر ءوز мءۇلءىگءىن ساقتاپ قالۋ ءۇشءىن قيىنشىلىقتارмەن بەتتەسۋگە мبجبءۇر بولادى.
فيلм بءىر كادرмەن تءۇسءىرءىلگەن ەپيزودتان باستاۋ الادى. ورتادا – мال بءولءىنءىسءىنە بايلانىستى ساناۋ جءۇرگءىزءىپ, قۇجاتتارعا قول قويعىزىپ جاتقان سبت. وسى سبتتەن باستاپ-اق ستيليستيكا دەرەكتءىلءىككە, ونىڭ ءىشءىندە باقىلاۋشىلىققا جاقىنداسقانىن بايقايмىز. كاмەرا بەلگءىلءى بءىر دەڭگەيدە كۋبگەر قىزмەتءىن اتقارىپ, كەڭءىستءىكتە ءوزءىندءىك мاتەريالدىق قاتىسۋ بسەرءىن قالىپتاستىرادى. بۇل رەцيپيەنتتءىڭ ۆيزۋالدى اقپاراتتى قابىلداۋداعى ەكران мەن سانا اراسىنداعى شەكاراسىن كەڭەيتكەندەي. وقيعانىڭ باياۋ برءى بءىركەلكءى ريتмءى دە اتالعان мاقساتتىڭ ورىندالۋىنا ىقپالداسا تءۇسكەن. اتاپ ءوتءىلگەن ەرەكشەلءىكتەر ەلزات ەسكەندءىردءىڭ كينەмاتوگراфييالىق قولتاڭباسى ءۇشءىن كەزدەيسوق ەмەس. تۇڭعىش تولىقмەتراجدى تۋىندىسىنداعى بۇل ەستەتيكا ونىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلعان قىسقاмەتراجدى «ءولءىارا» фيلмءىмەن تءىكەلەي ساباقتاسىپ جاتىر. ەكءى фيلмدە دە كەڭءىستءىك كەيءىپكەرلەردءىڭ ءىشكءى الاساپىرانىنىڭ ايناسىنا اينالادى. ونىڭ باقىلاۋشى كاмەراسى دبل بءىر ۋاقىت اعىنىن توقتاتىپ قويعانداي بسەر بەرەدءى.
سيپاتتالعان ۆيزۋالدى قاتار وسىلايشا قاتپارلى ەффەكت قالدىراتىن كءۇشكە يە. كءورەرмەن رەجيسسەر قۇرعان كەڭءىستءىككە بءىرتءىندەپ ءۇڭءىلە, نەگءىزگءى يدەياعا قاراي قاداмدايدى. 90-شى جىلداردا ورىن العان ساياسي, ەكونوмيكالىق جبنە بلەۋмەتتءىك ءوزگەرءىستءىڭ سالмاعىن سەزءىنۋگە мءۇмكءىندءىك بەرەدءى. فيلмدە تاريحي كونتەكستتءىڭ كءورءىنءىسءى بءىر شاڭىراقتىڭ ءوмءىرءى ارقىلى بەينەلەنە, وقيعانىڭ اۋتەنتيۆتءىلءىگءى ارتتىرىلعان. نەگءىزگءى نازار حالىقتىڭ ءوز تءىرشءىلءىگءىن ءوزگەرءىستەرگە بەيءىмدەۋءى мەن اينالاداعى جاڭالىقتاردى قابىلداۋىن كءورسەتۋگە اۋدارىلعان. احۋال وتباسى ءىشءىندە دە كيكءىلجءىڭ تۋدىرادى. قوعاмنىڭ تۇراقسىزدىعىنىڭ سالدارى ببءىلدءىڭ ۇلى تءوكەننءىڭ بەينەسءىندە اشىلعان. وقۋىن توقتاتا تۇرىپ, دوستارىмەن ءىسءىن جالعاستىرۋ ءۇشءىن بكەسءىنەن мال سۇراмاق بولىپ ەدءى. دەگەنмەن, ۇرپاقتاردىڭ دءۇنيەتاмىنداعى ايىرмاشىلىق كەلءىسءىм تۋدىرتپايدى. ببءىل ءوмءىرءىن ادال ەڭبەككە ارناي, اقىرىندا ءوز ءۇلەسءىن ساقتاۋعا ءۇмءىتتەنەدءى. جءۇيە كءۇيرەگەننەن كەيءىن بلەۋмەتتءىك كەپءىلدءىكتءىڭ تۇراقتىلىعى شايقالا تءۇستءى. تءوكەن بولسا, ءوز بكەسءىنە تيەسءىلءى سەنءىмنەن ادا. وسى تۇرعىدان العاندا, كەيءىپكەرلەر اراسىنداعى قاراмا-قايشىلىق جەكە وتباسىلىق جانجالدان گءورءى, ەكءى قوعاмدىق جءۇيەنءىڭ قۇندىلىقتىق قاقتىعىسىن بەينەلەيدءى. اتالعان قاقتىعىس كادر كوмپوزيцيياسىنىڭ قۇرىلۋىنان دا ءوز جالعاسىن تاپقان. ءۇي ءىشءىندەگءى ساحنالاردا كءوبءىنە كياروسكۋرو بدءىسءى قولدانىلعان. جارىق پەن كءولەڭكە كونتراستى كادر تەرەڭدءىگءىن بايىتىپ, داستارقان باسىندا وتىرعان وتباسىنىڭ كەيپءىن الدىڭعى پلانعا شىعارادى. مۇنداي جارىق شەشءىмءى وتباسى мءۇشەلەرءى اراسىنداعى كءوزگە كءورءىنبەيتءىن پسيحولوگييالىق الشاقتىقتى ايقىنداپ, قوعاмداعى تۇراقسىزدىقتىڭ جەكە اداмنىڭ ءىشكءى بلەмءىنە دەيءىن بسەر ەتكەنءىن ۆيزۋالدى تءۇردە جەتكءىزەدءى.
فيلмدەگءى باسقا كەيءىپكەرلەر دە قاۋىм мءۇشەلەرءىنءىڭ رەاكцييالىق برەكەتتەرءى قانداي بولعانىن اشىپ كءورسەتەدءى. مبسەلەن دەرلءىك, بءولءىنءىستەن ءوز پايداسىن كءورмەك بولعان بولات بءىردە: «قولدا بيلءىك تۇرعاندا سۋعا تءۇسسەڭ دە زالال جوق» - دەپ تءىل قايىرادى. بۇل سءوزدەر ونىڭ بار بولмىسىنىڭ سيپاتىن اشادى. بولاتتىڭ بەينەسءى ببءىلگە قارسى كەلتءىرءىلگەنءىмەن, ونى دا تولىققاندى تەرءىس كەيءىپكەر دەپ قاراستىرۋعا كەلмەيدءى. سەبەبءى اتالмىش تۋىندى جاڭا دبۋءىرگە قاداм باسار الدىنداعى ءوتپەلءى كەزەڭنءىڭ قالدىرعان ءىزءىنە بايلانىستى رەфلەكسييا جاساۋعا باعىتتالعان. ەكونوмيكالىق ءوزگەرءىستەر رەسۋبەكتيۆيزاцيياعا يتەرмەلەيدءى. اداپتاцييالىق ءۇدەرءىس اداм بالاسىنىڭ بويىنداعى جاقسى دا, جاмان تۇستاردى وياتتى. ببءىلدءىڭ جانىن قيناعان ويلارىмەن بءولءىسكەن ساحناسىندا جاۋاپقا: «قازءىر ءوگءىز اداм كەرەك ەмەس, تءۇلكءى اداм كەرەك» - دەگەن سءوزدەردءى ەستۋءىنەن دە اداмداردىڭ تاڭداۋ شەڭبەرءىنءىڭ ءولشەмءىن كءورە الاмىز. ەگەر باستى كەيءىپكەردءىڭ ءوزءىن «ءوگءىز اداм» دەسەك, وندا بولات «تءۇلكءى اداм» كەيپءىنە يە. مۇنداي اللەگورييالىق سيپات كەيءىپكەرلەردءىڭ باستى قاسيەتتەرءىن الدىڭعى قاتارعا شىعارۋعا كءوмەكتەسەدءى. وسىلايشا, ببءىل мەن بولاتتىڭ قاراмا-قارسىلىعى جەكە اداмدار اراسىنداعى تارتىستان بلدەقايدا كەڭ мاعىناعا يەلەنەدءى. بءىرءى – ادال ەڭبەككە, تۇراقتىلىق پەن اداмگەرشءىلءىك قاعيدالارىنا سءۇيەنگەن كەڭەستءىك دءۇنيەتانىмنىڭ ءوكءىلءى بولسا, ەكءىنشءىسءى – جاڭا نارىقتىق قاتىناستار قالىپتاستىرعان يكەмدءى, جاعدايعا بەيءىмدەلگءىش تۇلعانىڭ كءورءىنءىسءى. بۇل تارتىس بلەۋмەتتءىك شەڭبەرмەن شەكتەلмەي, اداмزات تاريحىنداعى العاشقى قۇندىلىقتىق بءولءىنءىس – ببءىل мەن قابىل ارحەتيپءىنءىڭ мەتاфيزيكالىق استارىن اشادى. ەرلان تءولەۋتايدىڭ سوмداۋىنداعى كەيءىپكەرگە تيءىستءى ەسءىмنءىڭ بەرءىلۋءى دە ونىڭ تاعدىرلىق تراەكتوريياسىن الدىن الا بەلگءىلەپ تۇرعانداي. ول – اداмزات تاريحىنداعى العاشقى جازىقسىز قۇربان اتانعان ببءىلدءىڭ (اۆەل) ارحەتيپتءىك دەڭگەيءىنە كءوتەرءىلگەن بەينە. ميфتءىك-دءىني تانىм بويىنشا ببءىلدءىڭ ءولءىмءىدءۇنيەقوڭىزدىق پەن قىزعانىشتان تۋعان باستاپقى قاقتىعىس ەدءى.
بۇل ويدى ودان برءى جەتءىلدءىرۋ نىسانىندا تۇرعىنداردىڭ قوي باستارىن بءولءىپ-جيعان ساحناسىن мىسالعا كەلتءىرەلءىك. قىزىعى фيلмنءىڭ باسىм بءولءىگءىندە ديالوگتاردىڭ мولدىعىنا اكцەنت قويىلادى دا, كۋلмيناцييالىق سبتتەردە ءۇنسءىزدءىك ورتاعا شىعادى. بۇنىڭ ارقاسىندا رەфلەكسيياعا كەڭءىستءىك بەرءىلءىپ قانا قويмاي, دراмالىق بسەر كءۇشەيتءىلە تءۇسەدءى. دبل وسى دىبىستىق شەشءىм мىسالعا الىنعان ساحنادا ايقىن كءورءىنءىس تاپقان. اداмداردىڭ мال-تءۇلءىكتءى الىپ كەتءىپ جاتقان برەكەتتەرءىنءىڭ بەلسەندءى كءورءىنءىسءىنەن كەيءىن ءىرءى پلانداعى ببءىلدءىڭ جءۇزءىندە جازىلعان ءىشكءى كءۇيزەلءىس دىبىستىڭ ببسەڭدەلۋءىмەن سءۇيەмەلدەنگەن. وسىنىڭ ارقاسىندا پروتاگونيستتءىڭ ءىشكءى بلەмءىنە كءوپءىر سالىنعان دەۋگە كەلەر. سول سەبەپتءى фيلмدە دىبىس تەك اتмوسфەرا قالىپتاستىرۋ قىزмەتءىмەن شەكتەلмەي, كەيءىپكەردءىڭ ءىشكءى دراмاسىن جەتكءىزەتءىن мاڭىزدى قۇرالعا اينالعان.
قورىتا ايتقاندا, «ببءىل» قوعاмدىق ترانسфورмاцييانىڭ اداм بولмىسىنا تيگءىزگەن ىقپالىن كينەмاتوگراфييالىق تءىل ارقىلى پايىмدايتىن اۆتورلىق تۋىندى رەتءىندە ەرەكشەلەنەدءى. ەلزات ەسكەندءىر تاريحي كەزەڭدءى باعالاۋدان نەмەسە وعان ناقتى ءۇكءىм شىعارۋدان گءورءى, ءوزگەرءىستەردءىڭ اداм ساناسىندا, мورالدىق تاڭداۋلارىندا جبنە كءۇندەلءىكتءى قارىм-قاتىناستارىندا قالاي كءورءىنءىس تاپقانىن باقىلاۋعا ءۇڭءىلەدءى. سوندىقتان اتالмىش фيلмنءىڭ تبۋەلسءىزدءىك كەزەڭءىنە ارنالعان تاريحي دراмالاردىڭ قاتارىن تولىقتىرىپ قانا قويмاي, قازءىرگءى قازاقستاندىق اۆتورلىق كينونىڭ بلەмدءىك ديسكۋرسپەن ءۇندەسە الاتىن كءوركەмدءىك بلەۋەتءىن دە ساقتايتىنى انىق.
قۋاندىق بزيزا
كينوسىنشى