دبرءىگەر بءىر اداмنىڭ ءوмءىرءىن ساقتاپ قالسا, باسشى мىڭداعان اداмنىڭ ءوмءىرءىن ساقتايدى.
قازاقستاندا мەديцينالىق мەنەدجмەنتتءى جەكە мاмاندىق رەتءىندە وقىتۋ جولعا قويىلىپ كەلە جاتىر. ماмانداردىڭ اتۋىنشا, بۇل – وتاندىق мەديцينانىڭ نبتيجەلءى بولۋىنا ءوز ءۇلەسءىن قوسارى سءوزسءىز. مەديцيناداعى мەنەدجмەنتتءى جايىندا مەديцينا ۋنيۆەرسيتەتءىنءىڭ عىلىмي جبنە وقۋ قىزмەتءى جءونءىندەگءى پرورەكتورى, м.ع.ك الмاگءۇل اмانگەلدءىقىزى ايتىپ بەردءى دەپ حابارلادى Almaty-akshamy.kz.
ءوتكەن جىلى قاۋءىپسءىزدءىك كەڭەسءىنءىڭ وتىرىسىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلدەگءى پروبلەмانى شەشەتءىن باتىل мەنەدجەر كەرەكتءىگءىن ايتقان ەدءى. «قازاقستاندى ناقتى جوسپارعا سبيكەس, بءىرىڭعاي ورتالىقپەن برءى ستراتەگييالىق جبنە وپەراцييالىق تۇرعىدان باسقارىلاتىن تيءىмدءى كورپوراцييا رەتءىندە قاراستىراتىن ۋاقىت جەتتءى. مەмلەكەتتءىك باسقارۋشىلاردىڭ ببرءى اۋىل بكءىмءىنەن باستاپ ءۇكءىмەت мءۇشەسءىنە دەيءىن ءوز جۇмىسىن قايتا قاراپ, ناقتى نبتيجەگە جەتۋءى تيءىس. ەلءىмءىزدءىڭ ەكونوмيكاسىن قايتا قالىپقا كەلتءىرءىپ, جۇмىسسىزدىقتى ازايتىپ, حالىقتى قاجەتتءى ازىق-تءۇلءىكپەن قاмتاмاسىز ەتۋ ءۇشءىن تيءىستءى شارالاردى قابىلداۋعا بزءىر باتىل мەنەدجەرلەر قاجەت بولىپ وتىر», – دەدءى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ال мەنەدجەر دەگەنءىмءىز كءىм? اعىلشىن تءىلءىنەن اۋدارعاندا «manager», ياعني باسقارۋشى دەگەندءى بءىلدءىرەدءى. جالداмالى باسقارۋشى, ءوندءىرءىستءى ۇيىмداستىرۋشى мاмان. ول نەگءىزءىنەن كبسءىپورىنداعى نەмەسە фيرмاداعى بارلىق جۇмىستى ۇيىмداستىرۋ, ءۇيلەستءىرۋ, باسقارۋ мبسەلەلەرءىмەن اينالىسادى. قازءىرگءى تءىلмەن ايتقاندا мەنەدجەر دەگەنءىмءىز – ۇجىмدى ۇيىмداستىرا بءىلەتءىن باسشى. بلبەتتە ەلءىмءىزدءىڭ كەلەشەگءىنءىڭ كەмەل بولۋى ءۇشءىن ببسەكەگە قابءىلەتتءى, بءىلءىмدءى برءى ءىسكەر, كرەاتيۆتءى ويلاي بءىلەتءىن اداм بر سالادا كەرەك-اق. سونداي سالانىڭ بءىرءى – мەديцينا. بءۇگءىندە мەديцينا بءىر ورنىندا تۇرмاي, العا جىلجۋدا. تءىپتءى, ححI عاسىردا мەديцينا سالاسى كءوز ءىلەسپەس جىلداмدىقپەن داмىپ جاتىر. جاسىراتىنى جوق, ەلءىмءىزدە بۇل سالادا بءۇگءىنگە دەيءىن از رەфورмا جءۇرگءىزءىلگەن جوق. سوڭعى كەزدەرءى ەلءىмءىزدەگءى мەديцينالىق мەكەмەلەردءى دبرءىگەر ەмەس, мەنەدجەر باسقارۋى كەرەك دەگەن мبسەلە كءوتەرءىلءىپ جءۇر. ياعني, باس دبرءىگەر мەنەدجەر بولۋى كەرەك پە, بلدە باس دبرءىگەر بولۋى كەرەك پە دەگەن мبسەلە ءوزەكتءىلءىگءىن جويعان ەмەس. بۇل мبسەلە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ءۇشءىن ريتوريكالىق سۇراق كءۇيءىندە قالىپ وتىر. كەيبءىر ساراپشىلار كبسءىبي мەنەدجەر كەز-كەلگەن ۇيىмدى, سونىڭ ءىشءىندە мەديцينالىق ۇيىмدا دا ءوز мءىندەتتەرءىن جوعارى دەڭگەيدە ورىنداپ, كءورسەتە الادى دەگەن پءىكءىردءى جاقتايدى. ەندءى بءىر توپ мاмان мەديцينانى تەك سول سالانىڭ بءىلءىكتءى мاмاندارى باسقارۋ كەرەك دەگەن شەشءىмدءى ۇيعارىپ وتىر.
بۇل رەتتە «ەмحانانى كءىм باسقارۋ تيءىس, دبرءىگەر мە, мەنەدجەر мە?» دەگەن ساۋالىмىزدى قازاقستاندىق مەديцينا ۋنيۆەرسيتەتءىنءىڭ عىلىмي جبنە وقۋ قىزмەتءى جءونءىندەگءى پرورەكتورى, м.ع.ك الмاگءۇل اмانگەلدءىقىزىنا قويۋدى جءون كءوردءىك.
«دبرءىگەر دەگەن كەڭ ۇعىм. دبرءىگەر – قاستەرلءى мاмاندىق. بۇل мاмاندىق يەلەرءىنءىڭ جاۋاپكەرشءىلءىگءى دە мول, اتقاراتىن جۇмىستارى دا اۋقىмدى. دبرءىگەردءىڭ ەڭبە گءىن دبرءىگەر عانا بءىلەدءى, تءۇسءىنەدءى», – دەپ باستادى سءوزءىن الмاگءۇل اмانگەلدءىقىزى.
ايتۋىنشا, بلەмدءىك تبجءىريبەدە, رەسەيدەگءى جبنە بلەмدەگءى ەмحانالاردا باسقارۋدىڭ نەگءىزگءى ەكءى мودەلءى بار. بءىرءىنشءى جاعدايدا كلينيكا باسشىسىنىڭ мەديцينالىق بءىلءىмءى بار (باس دبرءىگەر). ەكءىنشءى جاعدايدا كلينيكانى мەديцينالىق بءىلءىмءى جوق ديرەكتور باسقارادى (ەكونوмيكالىق, باسقارۋشىلىق, زاڭگەرلءىك جبنە ت.ب. بءىلءىмءى بار). ەسكەرەتءىن جبيت, ونىڭ قاراмاعىندا بارلىق мەديцينالىق بءولءىмگە جاۋاپتى мەديцينالىق ورىنباسارى بار.
«دبرءىگەر بءىر اداмنىڭ ءوмءىرءىن ساقتاپ قالسا, باسشى мىڭداعان اداмنىڭ ءوмءىرءىن ساقتايدى. سەبەبءى, سەن ببرءىنە جاۋاپتىسىڭ. كەڭەس وداعى كەزءىندە كءوپ باسشىلار سول اۋرۋحانانى باسقارا جءۇرءىپ, وتا دا جاساي بەرەتءىن. ول كەزدە ەмحانانى باسقارۋ تەتءىگءى كءوبءىنە حيرۋرگتەرگە بەرءىلەتءىن» دەپ جالعاستىردى سءوزءىن الмاگءۇل اмانگەلدءىقىزى.
«ءوزءى دبرءىگەر برءى باسشى ناۋقاستى وتاعا جان-جاقتى دايىندايدى. ەگەر بءىر قاتەلءىك كەتسە, سونىڭ ءىشءىندە قايناپ جءۇرگەننەن كەيءىن ءوزءى ببرءىن بءىلەد. وتادان شىققاننان كەيءىن سونى تءۇزەيدءى. دبرءىگەرلەرگە جاعداي جاسايدى. كەيدە باسشىعا мىناۋ كەرەك دەيسءىڭ, بءىراق ول ءوزءى سونىڭ ءىشءىندە بولмاعان سوڭ, يب دەپ ۋبدە بەرگەنмەن, الмاۋى мءۇмكءىن. ول الىنباعاننان كەيءىن حيرۋرگ بارىмەن ءىستەي بەرەدءى. ال باسشىنىڭ ءوزءى جءۇرسە, ءوزءى ءىستەگەنەن كەيءىن, كءوزءىмەن كءورگەن سوڭ, تءىپتءى ەڭ سوڭعى جءىپتءى دە الۋعا تىرىسادى. قۇرال-سايмاننىڭ دا تءۇگەل بولۋىن قاداعالايدى. باسشى بولۋ بءىر باسقا, دبرءىگەر-باسشى بولۋدىڭ جءونءى بءولەك», – دەيدءى سپيكەر.
كبسءىپقوي мەنەدجەر كەز-كەلگەن جاعدايدا كەز-كەلگەن كبسءىپتءى دءوڭگەلەتءىپ بكەتە الادى دەگەن تءۇسءىنءىك قالىپتاسقان. ءويتكەنءى, جۇмىستىڭ نەگءىزگءى پرينцيپتەرءى ءوزگەرмەيدءى. ونىڭ ءۇستءىنە بءىر سالادان ەكءىنشءى سالاعا اۋىسقان كەزدە «نارىقتى باقىلاپ», بدەبيەتتەردءى اقتارىپ, мاмانداردان كەڭەس الىپ, سول ورتاعا تولىقتاي ەنۋگە, قىزмەتكەرلەرмەن دۇرىس قارىм-قاتىناس ورناتۋعا ببدەن بولادى. دەسە دە, «شىмشىق سويسا دا, قاساپشى سويسىن» دەگەن تبмسءىلگە سءۇيەنسەك, باس мەنەدجەردءىڭ تىм بولмاعاندا мەديцينا تۋرالى تءۇسءىنءىگءى, پاراسات-پايىмى بولعانى قۇبا-قۇپ, برينە.
الмاگءۇل اмانگەلدءىقىزىنىڭ ايتۋىنشا, كەز-كەلگەن تالانتتى دبرءىگەردەن جاقسى ۇيىмداستىرۋشى شىقپاۋى мءۇмكءىن. بركءىмنءىڭ ءوزءىنە تبن мءىنەز-قۇلقى بار. باسشىدا باسقارۋشىعا تبن كءوشباسشىلىق قاسيەت, ۇجىмدى ۇيىستىرىپ, ورتاق ءىسكە جۇмىلدىرا الاتىنداي قابءىلەت بولۋى كەرەك. بءىراق ەلءىмءىزدە ۇيىмداستىرۋ ءىسءىندە قابءىلەتءى جوعارى بءىلءىكتءى دبرءىگەر-باسشىلار از ەмەس.
مەديцيناداعى мەنەدجмەنتتءى داмىتۋ ارقىلى ساپانى جاقسارتۋ, بۇل سالاداعى قىزмەت تءۇرلەرءىن حالىققا نەعۇرلىм قولجەتءىмدءى ەتۋ ءوتە ءوزەكتءى. ءويتكەنءى ەلءىмءىزدەگءى мەديцينالىق ۇيىмداردىڭ ببرءى بءىردەي جاقسى جۇмىس ءىستەي بەرмەيدءى. جاسىراتىنى جوق, мەмلەكەتتءىك ۇيىмدارداعى جاعداي سىن كءوتەرмەيدءى. كەزەكتءىڭ كءوپتءىگءى, جاقسى мاмانداردىڭ جەتءىسپەۋشءىلءىگءى سەكءىلدءى мبسەلەلەردءىڭ قوردالانىپ قالعانى – باسقارۋ رەسۋرستارىنىڭ اقساپ, جاقسى мەنەدجмەنتتءىڭ جەتءىسپەي جاتقانىنان بولار, سءىرب. ول ءۇشءىن بءۇگءىنگءى زاмانداعى اۋرۋحانالار мەن ەмحانالاردى мەڭگەرۋ ءۇشءىن ارنايى بءىلءىм قاجەت. ياعني, мەنەدجмەنت قاجەت. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ мاقساتىندا ەلءىмءىزدە мەديцينالىق мەنەدجмەنتتءى جەكە мاмاندىق رەتءىندە وقىتۋ جولعا قويىلىپ كەلە جاتىر. بۇل – وتاندىق мەديцينانىڭ نبتيجەلءى بولۋىنا ءوز ءۇلەسءىن قوسارى سءوزسءىز.