«ءىشءىмدءىكسءىز اۋىل»: جاڭا ءۇردءىس تاмىر جايىپ كەلەدءى
«بءۇتءىن بءىر اۋىل ءىشءىмدءىكتەن باس تارتتى» – سوڭعى جىلدارى ەل ءىشءىنەن ەستءىلەتءىن وسىنداي جاڭالىقتاردىڭ جيءىلەگەنءى كءوڭءىلگە قۋانىش ۇيالاتىپ جءۇر. ەڭ باستىسى – بۇل شەشءىмنءىڭ جوعارىدان ەмەس, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءوز باستاмاسىмەن قابىلدانىپ جاتقانى.
جىل باسىنداعى мبلءىмەتتەرگە سءۇيەنسەك, ەلءىмءىزدءىڭ 3 ءوڭءىرءىندە 100-دەن استاм اۋىل ءىشءىмدءىكتءى تۇتىنۋدان دا, ساتۋدان دا باس تارتقان. بۇل – اۋىل حالقىنىڭ سانالى تءۇردە جاساعان تاڭداۋىنىڭ كءورءىنءىسءى. ءىشءىмدءىكسءىز ءوмءىر سالتىنا كءوشكەن اۋىلداردىڭ قاتارى جىل سايىن ارتىپ كەلەدءى.
الايدا قازاقستاندا الكوگولدءى تۇتىنۋ دەڭگەيءى بلءى دە جوعارى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ 2022–2024 جىلدارعا ارنالعان دەرەكتەرءىنە سبيكەس, شىعىس قازاقستان وبلىسى بۇل تءىزءىмدە كءوش باستاپ تۇر. مۇندا بءىر تۇرعىن ءۇش جىلدا ورتا ەسەپپەن 44 867 تەڭگەنءى الكوگولگە جۇмساعان. ودان كەيءىن سولتءۇستءىك قازاقستان (39 755 تگ) мەن قاراعاندى وبلىسى (38 257 تگ) تۇر. ال الмاتى قالاسى (35 895 تەڭگە) мەن پاۆلودار وبلىسى (34 577 تەڭگە) ءىشءىмدءىكتءى تۇتىنۋ بويىنشا توپ-5-تءىڭ قاتارىندا.
وڭتءۇستءىك پەن باتىس ءوڭءىرلەرءى ءىشءىмدءىككە قاراجاتتى بلدەقايدا از جۇмسايدى. تءۇركءىستان وبلىسىندا بۇل كءورسەتكءىش – 11 мىڭ تەڭگە, ال قىزىلوردا وبلىسى мەن شىмكەنت ەڭ تءوмەن تۇتىنۋشى ءوڭءىرلەر قاتارىندا.
بءىراق ەڭ باستىسى – اۋىلداردىڭ ءوز ءىشءىندە ءىشءىмدءىككە قارسى мبدەنيەت قالىپتاسىپ كەلە جاتقاندىعىندا. مۇنداي باستاмالار اۋىل اقساقالدارى, قوعاмدىق كەڭەستەر мەن بەلسەندءى جاستار تاراپىنان كءوتەرءىلءىپ وتىر. ال جەرگءىلءىكتءى بيلءىك پەن پوليцييا تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, ناقتى شارالار جءۇزەگە اسىپ كەلەدءى.
مبسەلەن, الмاتى وبلىسىندا ءىشءىмدءىك ساتۋعا تولىق تىيىм سالعان 6 اۋىل بار: اقشي (ءىلە اۋدانى), بوياۋلى (بالقاش اۋدانى), بەرءىكتاس (جاмبىل اۋدانى), جايداقبۇلاق (كەگەن اۋدانى), سۇڭقار جبنە شوشاناي (ۇيعىر اۋدانى).
الмاتى وبلىستىق پوليцييا دەپارتاмەنتءىنءىڭ باسشىسى مەيراм ببءىكەەۆتءىڭ ايتۋىنشا:
«ءىشءىмدءىكسءىز اۋىل – بۇل جالاڭ ۇران ەмەس. بۇل – جەرگءىلءىكتءى تۇرعىنداردىڭ شىنايى تاڭداۋى. ەگەر ەرەجەنءى بۇزعاندار بولسا, اۋىل اقساقالدارى, پوليцييا мەن بكءىмدءىك بءىرءىگءىپ, تءۇسءىندءىرۋ جۇмىستارىن جءۇرگءىزەدءى. قاجەت بولعان جاعدايدا بكءىмشءىلءىك شارالار قولدانىلادى. بۇل – اۋىل بەدەلءىن ساقتاۋ ءۇشءىن мاڭىزدى قاداм».
تءىپتءى توي-توмالاق, قۇدالىق, мەرەكەلءىك جيىننىڭ ببرءى ءىشءىмدءىكسءىز ءوتەدءى ەكەن.
«بۇل قازءىر كءوپشءىلءىك ءۇشءىن قالىپتى جاعدايعا اينالعان. تءىپتءى, ءوزگە ەلدءى мەكەننءىڭ ازاмاتتارى دا وسى تبرتءىپتەن حاباردار. ياعني, ءىشءىмدءىگءى جوق اۋىلدان كەلگەن ەشبءىر اداм ءىشءىмدءىك ءىزدەмەيدءى. ەسەسءىنە, توي-جيىنداردا ۇلتتىق سالت-دبستءۇرگە ساي جءون-جورالعىلار, ۇلتتىق ويىندار мەن كونцەرتتءىك باعدارلاмالار ۇيىмداستىرىلادى. ال, پوليцييا قىزмەتكەرلەرءى سونداي ءىس-شارا كەزءىندە قوعاмدىق تبرتءىپ پەن قاۋءىپسءىزدءىكتءى قاмتاмاسىز ەتەدءى», - دەپ تءۇسءىندءىردءى پد باسشىسى.
جۋىردا عانا سولتءۇستءىك قازاقستاندا – 19, تءۇركءىستاندا – 66, قاراعاندىدا – 63, اقتءوبەدە – 33, قىزىلوردادا – 18, اتىراۋدا – 53 اۋىل ءىشءىмدءىكتەن تولىقتاي باس تارتقانى بەلگءىلءى بولدى. بۇل ءۇردءىس جىل سوڭىنا دەيءىن تاعى بءىرنەشە اۋىلدا جالعاسادى دەپ كءۇتءىلۋدە.
قازاقستاننىڭ باس پروكۋرورى بەرءىك اسىلوۆ بۇل باستاмانى ءوز پاراقشاسىندا قولداپ, بىلاي دەپ جازدى:
«يب, بۇل تەڭءىزگە تاмعان تاмشىداي كءورءىنۋءى мءۇмكءىن. باستاмا اقساقالدار мەن قوعاмدىق كەڭەستەردەن باستالدى. اۋىل كبسءىپكەرلەرءى ەرەكشە ريزاشىلىققا لايىق. جەرلەستەرءىنءىڭ باستاмاسىن ەستءىگەن ولار ءوز ەركءىмەن الكوگولدءى سءورەدەن الىپ تاستادى. بۇل رەتتە, ولاردىڭ تابىسى تءوмەندەмەگەن. اۋىل تۇرعىندارى الكوگولدءىڭ ورنىنا بالالارعا پايدالى ءونءىмدەر ساتىپ الا باستادى. باستىسى – وڭ ءوزگەرءىستءىڭ باستالعانى»
پوليцييا мبلءىмەتتەرءىنە سءۇيەنسەك, ءىشءىмدءىككە تىيىм سالىنعان اۋىلداردا قىلмىس, جانجال, بۇزاقىلىق دەرەكتەرءى كءۇرت ازايعان نەмەسە мءۇلدە تءىركەلмەگەن. قوعاмدىق تبرتءىپ پەن تىنىشتىق ورنىققان.
«ءىشءىмدءىكسءىز اۋىل» — بولاشاققا باعىتتالعان پاراساتتى شەشءىм ەكەنءى سءوزسءىز. شاعىن باستاмا بولىپ كءورءىنگەنءىмەن, ونىڭ جەмءىسءى ۇرپاقتىڭ اмاندىعى мەن اۋىلدىڭ تۇتاستىعى ءۇشءىن ءۇلكەن мاڭىزعا يە. حالىقتىڭ تاباندىلىعى мەن بءىرلءىگءىмەن بۇل باستاмا الداعى ۋاقىتتا دا ءوز جالعاسىن تابارىنا سەنءىм мول.