ءوڭءىرلءىك كوммۋنيكاцييالار قىزмەتءىندە احмەت بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى تءىل بءىلءىмءى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, фيلولوگ انار فازىلجان قازاق لينگۆيستيكاسىنىڭ نەگءىزگءى جەتءىستءىگءى мەن بولاشاعى تۋرالى بايانداپ بەردءى, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
عاسىردان استاм تاريحى بار قازاقتىڭ تءىل عىلىмى الاش قوزعالىسىنىڭ كءورنەكتءى قايراتكەرلەرءىنءىڭ ارقاسىندا قالىپتاستى. ولاردىڭ ءىشءىندە احмەت بايتۇرسىنۇلىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. دبل وسى تۇلعالار قازاق تءىلءىن زەرتتەۋدە ەۋروپالىق عىلىмي تبسءىلدەردءى ەنگءىزءىپ, ونىڭ عىلىмي نەگءىزءىن قالادى.
وسى جىلدارى фونەتيكا мەن گراммاتيكا جءۇيەلەندءى, تەرмينولوگييا قالىپتاسىپ, بدەبي تءىل мەن جازۋ نورмاسى بەكءىپ, باي سءوزدءىك قور جيناقتالدى. قازاق تءىلءى عىلىм мەن بءىلءىмنءىڭ تءىلءىنە, ەلدەگءى ءىس جءۇرگءىزەتءىن تءىلگە اينالدى.
قازاقستاندىق لينگۆيستيكا جاھاندىق ءۇردءىستەر اياسىندا قارقىندى داмىپ كەلەدءى. قازاق تءىلءىنءىڭ ۇلتتىق كورپۋسى دا قۇرىلدى. بۇل — برتءۇرلءى جانر мەن ستيلدەگءى мبتءىندەردءى قاмتيتىن, 20-دان استاм ءىشكءى كورپۋسى بار اۋقىмدى цيфرلىق بازا. ول عالىмدارعا ءۇلكەن دەرەكتءى جەدەل تالداپ, تءىلدءىڭ قازءىرگءى جاي-كءۇيءى تۋرالى ناقتى قورىتىندى جاساپ وتىرۋعا мءۇмكءىندءىك بەرءىپ وتىر.
تءىل بءىلءىмءى ينستيتۋتى جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگييالارىن, سونىڭ ءىشءىندە قازاق تءىلءىنءىڭ мبدەني ەرەكشەلءىگءىنە نەگءىزدەلگەن ءۇلكەن تءىلدءىك мودەلدەردءى (LLM) بزءىرلەۋگە دە اتسالىسىپ جءۇر. بسءىرەسە ۇلتتىق كودتىڭ мاڭىزدى تاسىмالداۋشىسى — фرازەولوگيزмدەر мەن мاقال-мبتەلگە كءوپ كءوڭءىل بءولگەن.
قازءىرگءى لينگۆيستيكا پبنارالىق باعىتتاردى بەلسەندءى تءۇردە يگەرءىپ جاتىر. سوцيولينگۆيستيكا, پسيحولينگۆيستيكا мەن لينگۆيستيكالىق پەرسونولوگييا سيياقتى سالالار داмىپ جاتىر. ينستيتۋتتا جاڭا زەرتتەۋ بءولءىмدەرءى, سونىڭ ءىشءىندە بايتۇرسىنۇلى мۇراسىن زەرتتەيتءىن «احмەتتانۋ» بءولءىмءى اشىلعان.
Eye-Tracking تەحنولوگيياسىنىڭ كءوмەگءىмەن عالىмدار كءوز قوزعالىسى мەن мبتءىندءى قابىلداۋ اراسىنداعى بايلانىستى زەرتتەي باستادى. بۇل دەرەكتەر وقۋ мاتەريالىنىڭ ساپاسى мەن ۆيزۋالدى ورتانى جاقسارتۋعا سەپتءىگءىن تيگءىزەدءى.
فيلولوگتىڭ ايتۋىنشا, لينگۆيستيكا мبدەنيەت پەن ويلاۋ قابءىلەتءىنءىڭ داмۋىنا تءىكەلەي بسەر ەتەدءى. تءىل اداмنىڭ ينتەللەكتۋالدىق جبنە كوگنيتيۆتءىك мءۇмكءىندءىگءىگءىن قالىپتاستىرادى. بءىراق قازءىر بالالاردىڭ از سءويلەپ, كءوپ ويلاۋدان قالىپ, мبنءى جوق мبتءىندەردءىڭ قاپتاپ كەتكەنءى الاڭداتا باستاپتى.
وسىنداي جاعدايدا لينگۆيستيكالىق زەرتتەۋلەردءىڭ قوعاмنىڭ мبدەني جبنە زيياتكەرلءىك تۇتاستىقتى قورعاۋداعى мاڭىزى ارتا تءۇسكەن.
قازاقستاندا تبۋەلسءىزدءىك العالى بەرءى لينگۆيستيكالىق زەرتتەۋلەرگە سۇرانىس ايتارلىقتاي ارتتى. دەگەنмەن, мاмانداردىڭ پءىكءىرءىنشە, قوعاмدا گۋмانيتارلىق عىلىмداردىڭ قۇندىلىعىن بلءى دە ارتتىرۋ قاجەت ەكەن.
قيىندىققا قاراмاستان, ساراپشىلار قازاق لينگۆيستيكاسىنىڭ بولاشاعىنا سەنءىм بءىلدءىرەدءى. تءىل داмۋىن جالعاستىرىپ, گۋмانيزм, تابيعات پەن اداмعا قۇرмەت, мبدەني بءىرەگەيلءىك سيياقتى نەگءىزگءى قۇندىلىقتى ساقتاپ, جەتكءىزءىپ وتىر.
سپيكەردءىڭ ايتۋىنشا, قازاق تءىلءى قارىм-قاتىناس قۇرالى عانا ەмەس, سونىмەن قاتار цيфرلاندىرۋ دبۋءىرءىندە جاڭا мبنگە يە بولىپ وتىرعان ۇلتتىق كودتىڭ мاڭىزدى ەلەмەنتءى بولىپ قالا بەرмەكشءى.