Sopylyq – qazaqtyń dástúrí men Islam mádenıetínde ǵasyrlar boıy qalyptasqan ruhanı ūǵym. Ol adamnyń íshkí jan dúnıesín tazartu, nápsíní tárbıeleu, Jaratushyǵa jaqyndau jolyn úıretetín ílím retínde damyǵan. Bíraq zamanauı qoǵamda sopylyqty dūrys túsínbegen adamdar keıde ony adamdardy adastyruǵa baǵyttalǵan ekstremıstík ıdeyalarmen baılanystyryp paıdalanady.
Sopylyqtyń tíldík maǵynalary
Sopylyq termıní tíldík tūrǵydan bírneshe maǵynany bíldíredí:
«Suuf» – jún degendí bíldíredí. Islamnyń alǵashqy kezeńíndegí taqua mūsylmandar dúnıeden bólek, júnnen jasalǵan kıím kıíp, Allanyń meıírímíne bólenuge ūmtylǵan.
«Suffa» – Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salauaty men sálemí bolsyn) meshítíndegí kedeı mūsylmandardyń tūratyn orny. Būl jerde sopylyq joldy ūstanushy “suffa ıelerí” men olardyń ízbasarlary jatty.
«Sofaa» – taza degendí bíldíredí, yaǵnı kúnádan aulaq bolu arqyly ruhanı tazalyqqa úıretedí.
«Soff» – saptalu, yaǵnı qūlshylyqtary men ynta-yqylasymen ózgelerge qaraǵanda bírínshí orynda bolu.
Būl termınderdíń bárí sopylyqtyń ruhanı kemeldíkke, taqualyqqa jáne nápsí tárbıege baǵyttalǵanyn kórsetedí.
Sopylyq jáne dástúrlí ıslam ílímí
Sopylyq joly – Qūran men súnnetke súıenetín, aqıda, fıqh jáne ahlaq ílímderímen úndesetín ruhanı tárbıe júıesí. Ūly ǵalymdar, mysaly, Hasan Basrı, Imam Ǵazalı, Ibn Arabı, Jalaluddın Rumı, Ábu Hanıfa mázhaby men Maturıdı aqıdasy arqyly sopylyqty shynaıy dínı jol retínde damytqan.
Sopylyq – būl kúnádan tazaru, íshkí jan dúnıení kemeldendíru, qoǵamǵa paıdaly bolu arqyly adamdy tolyq adamǵa aınaldyru. Abaı men Shákárím shyǵarmalarynda da osy ruhanı kemeldík sıpattary kórínís tapqan.
Adasqan aǵymdar jáne ekstremızm qaupí
Tarıh kórsetkendeı, sopylyqtyń atyn jamylǵan adasqan aǵymdar árdaıym bolǵan. Keıbír toptar sopylyqty qate jolǵa salyp, ekstremıstík ıdeyalardy nasıhattauǵa paıdalanady:
áruaqtarǵa syıynu nemese sıqyrlyqqa bet būru;
sharıǵattan tys tálím men dástúrlerdí engízu;
qoǵamǵa qarsy agressıvtí áreketterdí qoldau.
Qazírgí uaqytta da, ásírese ınternet arqyly, sopylyqty bílmeıtín jastardy adastyru qaupí bar. Sondyqtan sopylyqty ūstanu míndettí túrde sharıǵat, aqıda jáne fıqh negízderíne súıenuí kerek.
Sopylyq – ekstremızmnen qorǵanudyń joly
Sopylyqtyń negízgí maqsaty – adamdy íshkí jan dúnıede tárbıeleu, qoǵamǵa paıdaly etu jáne Allaǵa jaqyndau. Ol ekstremızmge qarsy tūru úshín de mańyzdy:
adam nápsísín tárbıelep, sezímderín retteıdí;
qoǵamdaǵy qatelíkke jol bermeuge úıretedí;
shynaıy qūlshylyq pen yqylasty arttyrady;
adasqan aǵymdardan saqtandyrady.
Yaǵnı sopylyqty dūrys túsínu – ekstremızmge qarsy ruhanı qorǵan bolyp tabylady.
Sopylyq – būl auyr jol, bíraq shynaıy ūstanǵan adam úshín eń dūrys jol. Ol adamnyń júregín tazalap, nápsíní baǵyndyryp, qoǵamǵa paıda ákeledí. Qazírgí zamanda sopylyqty dūrys úıretu, sharıǵat pen aqıdaǵa súıengen dūrys tárbıe beru – jastardy ekstremızmnen qorǵaudyń mańyzdy faktorlarynyń bírí.