Qazaq halqy ǵasyrlar qoınauynan búgínge deıín aru-anaǵa degen qasıettí saqtaumen qatar ǵylymǵa, bílímge, ónerge, jańalyqqa talpynuyna shekteu qoımaı, zaman úndestígímen sabaqtastyra bílgen. Óıtkení, halqymyz qyzdar tárbıesín qaı zamanda da ūly mūrat-míndetteríníń bírínen sanaǵan. Jastaıynan «bolashaq ana» dep mápelep, betínen qaqpaı, erkín ósírgen. Meıírímdílíkke, ízettílíkke, ınabattylyqqa tárbıelegen.
Qyz balanyń barǵan jeríne «baldaı batyp, sudaı síńíp ketuí», ádeptí kelín, ayauly jar ataluy ol alǵan tárbıesíne baılanysty ekendígín árbír otbasy jaqsy túsíngen. Sol sebeptí qyzdardy erteden úı sharuasyna beıímdep ósírgen.
Árbír ana ózíníń qyzyna bes sausaǵynan ónerí tamǵan sheberlíktí nasıhattap, úı sharuasyna ıkemdílíkke baulyǵan. Boıjetken tíl-kózden saq bolsyn árí ajaryna sán bersín dep áshekeılermen bezendírgen. Tūmar taqqan.
Qazaq halqy oyu-órnektí kıelí qasıettí dep sanaǵan. Al, tūmar - zıyandy tylsym kúshterden, tíl-kózden saqtaıdy dep sengen ejelden kele jatqan qazaq halqynyń būıymy. Ádette, qazaq halqy qyz balasyn erekshe mápelep, alaqandaryna salyp, tálím-tárbıe bergen, «Qyz-qonaq»degen.
Keńestík Sotsıalıstík Respublıkalar Odaǵynyń kezeńíndegí fashıstík Germanıyanyń tūtqıyldan bastaǵan /1941-1945jj/ shabuylynda qazaq halqynyń er azamattary alǵashqylardyń bírí bolyp maıdanǵa attandy. Olardyń Otan úshín ot keshíp, jan tásílím bolǵandary qanshama?! Qanshama analar jesír, balalar jetím qaldy. Árbír otbasyna «Qara qaǵaz» kelíp, qara jamylǵan auyr kúnder bírínen soń - bírí qaıtalanyp jatqan kezí. Elde bala oqytatyn mūǵalím tapshy. Osy kezde arnaıy qyzdar oqıtyn oqu ornyn ashu máselesí kóteríldí. Osyǵan baılanysty 1944 jyldyń tamyz aıynda respublıka basshylary J.Shayahmetov pen N.Ońdasynov ortalyqqa ūsynys bíldírdí. Artynsha, Qazaq memlekettík qyzdar pedagogıka ınstıtutynyń negízí qalandy. KOKP Ortalyq Komtetí byurosynyń qabyldaǵan «Qazaq jastarynan joǵary dárejelí pedagog mamandar daıyndau» turaly qaulysy negízínde QazKSR Halyq Komıssarlar Keńesíníń №457 qaulysymen Almaty qalasynda ashyldy. Instıtuttyń ashyluyna Qanysh Sátbaev, Mūhtar Áuezov, Sábıt Mūqanov, Ǵabıt Músírepov, Ílıyas Omarov t.b. elímízdíń kúllí zıyaly qauymy óner-bílím salasyndaǵy qyzmetkerlerí qyzu qoldap, aq joltaı tílekterín bíldírdí.
Tūńǵysh ret kásíbı bílím ordasynyń ashylu saltanatynda jazushy M.Áuezov: «Táńír jazsa, būl ınstıtut qazírgí jáne bolashaqtaǵy qazaq qyzdarynyń shamshyraǵyna aınalady. Osy shamshyraqtyń jaryq sáulesí eshqashan sónbesín deıík» degen aq tílegí qabyl bolyp, KSRO tarıhynda alǵash ret pedagog mamandardy dayarlaıtyn qyzdar ınstıtuty qūryldy.
Sol uaqytta jańadan ashylǵan oqu ornynda tarıh, tíl jáne ádebıet, fızıka-matematıka fakultetterí qūryldy. Ár fakultetke 30 student qabyldandy. Sonymen bírge 2 jyldyq daıyndyq kurstary ashyldy.
Seksen jyldan astam tarıhy bar, otandyq joǵary bílímníń qara shańyraǵy - Qyzdar unıversıtetíníń bas sımvoly - Tūmar.
Qazaq halqy sūlulyqqa, ádemílíkke syrt kózben ǵana sūqtanyp, tamsanyp qana qoımaı, sol ásemde ádemí ónerdí ózderí jasaushy bolǵanyna eshkím de kúmán keltíre almaıdy. Qazaqtardyń saltynda qyzdardyń jáne áıelderdíń áshekeıíníń joq boluy ádep qaǵıdalaryn saqtamau bolyp sanalǵan. Sebebí, olardyń bolmauy, qaraly kúıdí bíldírgen. Sondyqtan áshekeı qyz balaǵa jastaıynan taǵylyp, ómír boıyna serík bolǵan.
Tūmar taǵu yrymy túrkílík dástúrdíń aıqyn bír kórínísí. Qazaq úshín-kók, kún, ot, su, sıyaqty qara jer de kıelí ūǵymdardyń bírí. «Qara jer» - kıelí jer degen maǵynada. Kóshpendíler taǵatyn tūmardyń íshínde tuǵan jerdíń bír uys topyraǵy bolǵan. Halyqtyń baıyrǵy túsínígínde tūmarsha oyuy bar būıym adamdy jyn-shaıtannan saqtaıdy, jamandyqty jolatpaıdy degen sením bolǵan. Tūmar-túrlí nanym senímge baılanysty qorǵanysh qyzmet atqaratyn zat. Ony tíl tıyuden, kóz sūǵynudan, túrlí qauíp –qaterden, pále-jaladan, tylsym kúshterden qorǵanu maqsatynda jasaǵan.
Míne, tūmardyń aıshyqty belgísí - Qyzdar unıversıtetí ǵımaratynyń mańdaı tūsynda asqaqtap tūruy beker emes. Qazaqta «Áıel bír qolymen besíktí terbetse, ekínshí qolymen qoǵamdy terbetedí» degen ūǵymnyń astarynda úlken syr jatyr. Respublıkanyń Bílím jáne ǵylym mınıstrlígíníń 2008jylǵy 22-qyrkúıektegí №531 būıryǵymen Qazaq memlekettík qyzdar pedagogıkalyq ınstıtutyna unıversıtet mártebesí beríldí.
Adamı qūndylyqtardy boıyna síńírgen ūrpaq ósírude otbasynyń, ananyń, ásírese ūstaz analardyń atqarar rólí erekshe. Qazaqtyń bír jaǵynan qaısar da ójet, ekínshí jaǵynan júrekterí názík árí meıírímdí qyz-kelínshekterí el basyna kún tuǵanda onyń qorǵany bola bílgen.
Elín bírlíkke shaqyrǵan danagóı analarǵa aınalǵany tarıhtan belgílí. Búgínderí osy úderís jalǵasyn tauyp, joǵary oqu ornyn bítírgen bílímdí de bílíktí qaıratker áıeldermen tolyǵyp jatqanyn eshkím joqqa shyǵara almas.
Qyzdar unıversıtetínde Nūrtazına R.B., Qūnantaeva K.Q., Berkímbaeva Sh.K., Asanǵazy O.A., Osman A.Á., Ūzaqbaeva S.A., Baqtygereeva A.B., Aubakırova G.M., Isaǵūlova A.Sh., Qaramoldaeva G.J., Jadrına M.J., Nūrshaıyqova H.K, Hamzaqyzy B., Elemesova J.T., Ibraeva A.K., Eralıeva M.E. t.b. belgílí tūlǵalar bílím aldy.
Sol sıyaqty būl bílím ordasynan ózíníń Qyz Jíbegín tapqan Tólegender qanshama! Belgílí jazushy Ázílhan Nūrshaıyqovtyń «Mahabbat, qyzyq mol jyldar» romanynyń basty keıípkerí Halıma Qalıákparqyzy osy kásíbı kıelí oqu ornynyń bílím alushysy bolǵan. Belgílí aqyn Ǵafu Qaıyrbekovtyń :
Almatyda kóshesí bar Gogoldíń,
Sáulem, sodan alǵash ret kóríndíń.
Álí kúnge tíl ūshynda osy óleń
Aırylmaıtyn syńaryndaı kóńíldíń !
Túsímde jıí kórem sony men,
Júregímdí demep ystyq qolymmen,
Sol kóshení boılap kele jatyrmyn
Saǵyndy ma ańqyldaǵan aqyndy,
Álde kóktem basy, sírá jaqyn-dy.
Sálem joldap, sársenbíníń sátínde
Jańbyr jaudy, JenPI bízdí shaqyrdy.
Qaıran Gogol kóshesínde tūrdyq-au,
Úrker ústen auyp bara jatqanda.
JenPI –dese, taǵy qyzyq bolardaı,
Taǵy maǵan jas kúnderím soǵardaı,
Ádemí bír ábígerge túsemín.
Sezím degen ǵajap eken, Oı, Allaı! -degen óleń jyrlaryn osyndaǵy aruǵa /Bádesh Hamzaqyzy/ ǵashyq bolyp, qūlaı súıíp, bolashaq jan-jaryna arnaǵan jyr shumaqtarynan mahabbat lırıkasyn ashqandaı!
Tūmary aıshyqtalǵan qyzdar unıversıtetíníń keshegí men búgíngí tarıhyna aıtar ańyzǵa toly oqıǵalardyń bír ūshyn ǵana ūsynyp otyrmyz.
Oqu ornynyń negízí qalanǵannan bastap, aqyn-jazushylar, óner sheberlerí, eńbek ozattary men zıyaly qauym ókílderí qamqorlyq kórsetíp, tyǵyz baılanysta bolǵandyǵyna naqty dálelder tarıh betterínde laıyqty oryn alǵan.
Joǵary mádenıet pen ūlttyq namysty óz boıyna síńíre bílgen túlekter úbírlí-shúbírlí bala shaǵasymen, besígímízdí túzep otyr.
Unıversıtet mıssıyasy-bílím beru salasynda elímízdíń ıgílígí úshín ozyq bílím men ǵylymdy jasap, damyta alatyn, qūndylyqtarymyzdy tarata alatyn kóshbasshy ūstazdardy qalyptastyru.
Qazírgí uaqytta Qyzdar unıversıtetí respublıkamyzdyń bílím sapasyn qamtamasyzdandyru agenttígí júrgízgen bas reıtıng boıynsha elímízdegí 60 jetekshí pedagogıkalyq joǵary oqu oryndarynyń kóshbasynda tūr.
«Qyz-būl tek qamqor jáne mūqıyat adamnyń qolynda gúldeıtín gúl» deıtín qazaq halqynyń naqyl sózí bar. Unıversıtet basshylyǵy auyl men qala bílímíníń arajígín jalǵap, bolashaq mūǵalímderdíń bílíktí maman retínde qalyptasuyna basa nazar audaryp otyr. «Ǵylymı seríktestík: unıversıtet-mektep» baǵytynda júrgízíletín tájírıbelík semınarlar mekteptermen ǵylymı seríktestíktí damytatyn mańyzdy kásíbı alań retínde jūmys atqaruda.
«Ūl ósírseń – ūrpaǵyńdy saqtaısyń, qyz ósírseń - ūltyńdy saqtaısyń» - degen ūlaǵatty ósıettíń órkenín ósíruge jasalǵan qoldau, sūlulyq pen názíktíktí qorǵau.
Unıversıtettíń studentterí shyǵarmashylyq ízdenís jolyndaǵy jetístíkterímen qatar, óner, sport salalarymen de álemdí tańqaldyruda. Jasandy Intellekt jáne Tsıfrlyq tehnologıyanyń qyr-syryn meńgergen unıversıtet arulary Ǵylymı Joba saıystarynan alda top jaryp, keleshek balalar ūstahanasyn nyq ūstaıtyndyqtaryn dáleldeude.
Bílíktí maman, myqty pedagog, ūlt tárbıeleushí jastar osy Tūmary aıshyqtalǵan parasat mektebínen túlep ūshady.Osynda tórt jyl kásíbı joǵary bílím alu barysynda, jaqsy ortada ózín-ózí ūstaudy úırenedí, al qalǵan ómírí osy qoǵamdy tabuǵa tyrysady.
Almaty qalasy - úlken megapolıs. Aru qyzdardyń kásíbı bílímín shyńdauǵy ortalyqtar, kítaphana túrlerí, arnaıy mūraǵat úılerí, mūrajaılar t.b. mádenı oryndardyń qaısysy bolmasyn mańyzdy ról atqarady.
Qazaqtyń Ūly kóshínde talantty da ınabatty pedagogtardy qalyptastyru – úzílíssíz úderís. Sebebí, aqparat aǵyny tasyǵan zamanda ūlttyq qūndylyqtarmen susyndap ósken ūrpaq adaspaıtyny anyq!
Qazaq ūlttyq qyzdar pedagogıkalyq unıversıtetí, Bílím berudegí teorıya men praktıka» kafedrasy, bílím beru baǵdarlamasynyń kóshbasshysy, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty, qauymdastyrylǵan professor: Tukenova Qapıza Tukenovna
