Almatydaǵy ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ūlttyq unıversıtetínde Qazaqstannyń halyq jazushysy, kórnektí qalamger, baspager-redaktor, ūlt sanasynyń ūstynyna aınalǵan qūnarly shyǵarmalardyń avtory Qabdesh Jūmadílovtíń tuǵanyna 90 jyl toluyna oraı halyqaralyq ǵylymı-ádístemelík konferentsıya óttí, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
«Jūmadílov oqulary» ayasynda ūıymdastyrylǵan kelelí jıyn «Baspa úderísíndegí ádebı shyǵarma: tarıhı romandardyń retseptsıyasy men ınterpretatsıyasy» taqyrybyna arnaldy. Konferentsıyany Ūlttyq unıversıtettíń jurnalıstıka fakultetí, baspagerlík-redaktorlyq jáne dızaınerlík óner kafedrasy ūıymdastyrdy.
Ís-sharaǵa zıyaly qauym ókílderí qatysty. Sonymen qatar Májílís deputaty Qazybek Isa, tarıhshy Bereket Káríbaev, jazushynyń ūly, belgílí ǵalym Arman Qabdeshūly, professor Káken Qamzın, Aıgúl Ramazan, ádebıettanushy, synshy Ámírhan Meńdeke, aqyndar Temírǵalı Kópbaev, Mūrat Shaımaran, Almas Ahmetbekūly jáne ózge da qalamgerler men ǵalymdar qatysty. Sondaı-aq jıynǵa jazushynyń otbasy múshelerí, áríptesterí men shákírtterí, jurnalıstıka fakultetíníń professor-oqytushylar qūramy, studentter, magıstranttar, doktoranttar jáne jas zertteushíler jınaldy.
Konferentsıyada tarıhı romandardyń kórkemdík tabıǵaty, ūlttyq jadymen baılanysy, ádebı shyǵarmanyń qabyldanuy men ınterpretatsıyasy máselelerí jan-jaqty talqylandy. Qatysushylar Qabdesh Jūmadílov shyǵarmashylyǵynyń qazaq ádebıetíndegí orny men tarıhı sanany qalyptastyrudaǵy mańyzdy rólíne, kásípqoı redaktorlyq qyzmetíne erekshe toqtaldy.
Jıynda Májílís deputaty, aqyn Qazybek Isa qalamgerdíń tūlǵasyn aıshyqtap, taǵlymdy estelík aıtty. Onyń aıtuynsha, Qabdesh Jūmadílov tek ádebıet álemínde ǵana emes, eldík múdde jolynda qaıratkerlík qyrynan da tanylǵan tūlǵa.
«Qabdesh aǵamyz qalamger ǵana emes, qaıratker esebínde de qūrmetke jettí. Ol ūlttyń sózín sóılep, tarıhı ádílet úshín kúresken qaısar azamat boldy», – dedí deputat.
Ádebıettanushy, synshy Ámírhan Meńdeke jazushy mūrasyndaǵy ūlttyq ruh, qazaqy dūnıetanym men azamattyq ūstanymǵa nazar audardy. Ǵalym-ádebıetshíníń aıtuyna qaraǵanda, Qabdesh Jūmadílov keıípkerlerí arqyly qazaq halqynyń taǵdyry, abyroıy men tarıhı jady sıyaqty írgelí ūǵymdardy tereń ashqan. Synshy ásírese Aıjaryq beınesí arqyly avtordyń eldík múddení bárínen bıík qoyatyn berík pozıtsıyasy kórínetínín erekshelep aıtty.
Ámírhan Meńdeke qalamger prozasyndaǵy tíldík órnek pen kórkemdík quatqa da aıryqsha mán berdí. Onyń píkírínshe, Qabdesh Jūmadílov tarıhı taqyrypty tek oqıǵa retínde emes, ūlt taǵdyrymen, adam bolmysymen jáne dáuír shyndyǵymen sabaqtastyra bílgen. Jazushy shyǵarmalaryndaǵy árbír keıípker belgílí bír tarıhı kezeńníń, qoǵamdyq ahualdyń kórkem beınesí retínde kórínedí.
Synshy mūndaı tuyndylardyń búgíngí ūrpaq úshín tárbıelík árí tanymdyq mańyzy zor ekenín bederledí. Óıtkení Qabdesh Jūmadílov shyǵarmalary arqyly oqyrman ótken tarıhty tereń túsíníp, ūlttyq sana, eldík mūrat jáne ruhanı sabaqtastyqtyń mánín ūǵynady.
Jıynda sóz alǵan ǵalymdar men qalamgerler jazushy shyǵarmalarynyń búgíngí ádebıettanu ǵylymynda da, baspager-redaktorlyq baǵytytynda da, jas ūrpaq tárbıesí úshín de mańyzy zor ekenín aıtty. Tarıhı romandardaǵy derek pen kórkemdík sheshím, avtorlyq ūstanym, ūlttyq mínez jáne dáuír shyndyǵy ǵylymı tūrǵyda saralandy.
Konferentsıya ekí negízgí baǵyt boıynsha óttí. Alǵashqy sektsıyada ūlttyq tarıhı jady jáne ádebı shyǵarma retseptsıyasy máselelerí talqylansa, ekínshí sektsıya Qabdesh Jūmadílovtíń jazushy árí redaktor retíndegí shyǵarmashylyq bolmysyn ashuǵa arnaldy.
Qatysushylar jazushy mūrasynyń búgíngí buyn úshín mańyzy zor ekenín erekshelep aıtyp, ony zertteu men nasıhattau ísín jalǵastyru qajettígín jetkízdí. Sonymen qatar qazírgí baspa úderísínde tarıhı shyǵarmalardy jańa kózqaraspen tanytu, olardy jas ūrpaqqa jetkízudíń tıímdí joldary talqylandy.
Qabdesh Jūmadílov – HH ǵasyrdaǵy qazaq prozasynyń írí ókílderíníń bírí. Jazushy 1936 jyly 24 sáuírde Shyńjań ólkesíníń Tarbaǵataı aımaǵyndaǵy Maldybaı auylynda dúnıege kelgen. Sháueshek gımnazıyasyn támamdap, 1956 jyly Almatyǵa kelíp, Qazaq memlekettík unıversıtetíníń fılologıya fakultetíne oquǵa túsken. Keıín tarıhı qazaq kóshíníń būıdasyn tūtyp, eldí bastap, atamekenge oralyp, QazMU-degí oquyn jalǵastyrǵan.
Qalamger ár jyldary «Qazaq ádebıetí» gazetínde, «Jazushy» baspasynda, Memlekettík baspa komıtetínde jauapty qyzmetter atqardy. 1981 jyldan bastap bíryńǵaı shyǵarmashylyq jūmysqa den qoıdy.
Qabdesh Jūmadílovtíń «Qazdar qaıtyp barady», «Kókeıkestí», «Sońǵy kósh», «Atameken», «Taǵdyr», «Daraboz», «Tańǵajaıyp dúnıe», «Qylkópír» syndy shyǵarmalary qazaq ádebıetíníń altyn qoryna endí. Ásírese «Sońǵy kósh» dılogıyasy men «Taǵdyr» romany shekara syrtyndaǵy qazaqtardyń taǵdyryn shynaıy árí kórkem beınelegen tuyndylar retínde joǵary baǵalanady.
«Sońǵy kósh» dılogıyasyna M.Áuezov atyndaǵy ádebı syılyq, al «Taǵdyr» romanyna Abaı atyndaǵy Qazaqstan Memlekettík syılyǵy beríldí. Jazushynyń eńbekterí orys, túrík jáne ózge de tílderge audarylyp, halyqaralyq deńgeıde tanyldy.
Otyzǵa juyq kítaby jaryq kórgen qalamgerdíń negízgí shyǵarmalary on ekí tomdyq jınaqqa toptastyrylǵan. Qabdesh Jūmadílov – «Qazaqstannyń halyq jazushysy» ataǵynyń ıegerí, «Parasat» jáne ÍÍ dárejelí «Barys» ordenderímen marapattalǵan kórnektí tūlǵa.
Konferentsıya sońynda qatysushylar Qabdesh Jūmadílov mūrasy qazaq ádebıetíníń ǵana emes, tūtas ūlttyń tarıhı jadyn jańǵyrtqan ruhanı qazyna ekenín jetkízdí. Jazushynyń shūraıly tílí, sharbolat ruhqa shomylǵan shyǵarmalary eldík sana, ūlttyq namys jáne tarıhı ádílet ūǵymdaryn ūrpaq sanasyna síńíre bermek.
Dastan QASTAI