SÓS aldyn alu: pnevmonıya turaly ne bíluíńíz kerek jáne aldyn alu jáne emdeu úshín qandaı sharalar qabyldau kerek
Pnevmonıya - būl ókpeníń qabynuy dep atalatyn auru, ońaı dıagnoz qoıylady jáne emdeledí. Qarapaıym sharalar arqyly pnevmonıyanyń aldyn aluǵa bolady jáne dūrys kútímmen qarapaıym, arzan dárílermen emdeuge bolady. Degenmen, Dúnıejúzílík densaulyq saqtau ūıymynyń málímetterí boıynsha, pnevmonıya dúnıe júzínde 5 jasqa deıíngí balalar ólímíníń 15% qūraıdy.
Halyqty ınfektsıyadan qorǵau, sondaı-aq qajettí sharalardy túsíndíru maqsatynda Qazaqstanda 1 qazan men 1 qarasha aralyǵynda respıratorlyq vırustyq ınfektsıyalardyń, tūmau men pnevmokokk ınfektsıyalarynyń aldyn alu boıynsha aılyq ótkízílude. Aılyq ayasynda emhanalardyń medıtsına qyzmetkerlerí mektep oqushylary, studentter jáne basqa da maqsatty audıtorıya arasynda atalmysh aurulardyń taraluyn túsíndíru boıynsha bírqatar ís-sharalar ótkízude.
Almatydaǵy №11 qalalyq emhananyń jalpy tájírıbelík dárígerí Sáule Meńdíqūl tūmau men suyq tıyu belgílerí qarapaıym adamda jıí kezdesetínín aıtty. Sondyqtan adam dárígerdíń kómegínsíz aurudy jeńetíníne seníp, ózín-ózí emdeıdí. Onyń aıtuynsha, būl ádís túbegeılí qate. Uaqytynda anyqtalmaǵan, dūrys emdelmegen tūmau densaulyqqa jaǵymsyz saldarǵa - asqynudan ólímge deıín ákeluí múmkín.
Tūmau nemese suyq tıyu belgílerí paıda bolǵan kezde, bírínshí kezekte dárígerge qaralu kerek. Ol dál dıagnoz qoıyp, adekvatty em taǵaıyndaı alady. "Tūmaudyń basty erekshelígí – onyń kenetten paıda boluy", - deıdí maman.
«Tūmau kezínde dene qyzuy tez kóteríledí, adam 3-4 saǵattan az uaqyt íshínde auyryp qaluy múmkín, al JRVI kezínde sımptomdar bírtíndep paıda bolady. Eresekterde suyqtyń belgílerí 2-3-shí kúní paıda bola bastaıdy», - deıdí dáríger. Kóp jaǵdaıda JRVI jáne tūmau ınfektsıyalary joǵarǵy tynys joldaryna áser etedí.
Sarapshy atap ótkendeı, tūmau kezínde tynys alu joldarynyń jítí jūqpaly auruy tūmau vırusynan, JRVI vırustardan (rınovırustar, adenovırustar, reovırustar jáne t.b.) tuyndaıdy.
«Pnevmokokk ınfektsıyasyna keletín bolsaq, būl negízínen balalarda bolatyn pnevmokokk tudyratyn adamnyń jūqpaly aurularynyń toby. Pnevmokokk sınusıt, bronhıt, endokardıt, artrıt, sepsıs jáne basqa da qauíptí aurulardy tudyruy múmkín. Auru jūqtyrǵan sátten bastap aurudyń damuyna deıín 1 kúnnen 3 kúnge deıín sozylady», - dep túsíndíredí Sáule Meńdíqūl.
NENÍ BÍLU KEREK:
- Pnevmonıyany vırustar, bakterıyalar jáne zeń tudyruy múmkín.
- Pnevmonıyany ımmundau, dūrys tamaqtanu jáne qorshaǵan orta faktorlaryn joyu arqyly boldyrmauǵa bolady.\
- Bakterıyalardan tuyndaǵan pnevmonıyany antıbıotıktermen emdeuge bolady (dárígerdíń taǵaıyndauy boıynsha).
«Pnevmokokk auruynyń barlyq túrlerí, ásírese balalar, ólímge ákeletín asqynulardyń damuyn boldyrmau úshín auruhanaǵa jatqyzudy qajet etedí. Dene qyzuynyń kóteríluíníń barlyq kezeńínde, sondaı-aq asqynular joıylǵanǵa deıín tósek demalysyn saqtau míndettí shart bolyp tabylady », - dep túıíndedí dáríger.
PNEVMONIYaNYŃ BELGÍLERÍ:
- Pnevmokokkty pnevmonıya 38-39° deıín joǵary dene qyzuy, qaltyrau, qatty álsízdík, būlshyq et auruy, entígu, júrek soǵuymen sıpattalady; shyryshty-íríńdí qaqyryqty ylǵaldy jótel bolady. Pnevmokokkty menıngıt dene qyzuynyń 40° deıín kóteríluímen jedel bastalady, bas auruy paıda bolady, patsıentterdíń kópshílígínde qaıtalanatyn qūsu, títírkendírgíshterdíń barlyq túrleríne joǵary sezímtaldyq bolady.
- Pnevmokokkty otıt medıasy bezgegímen, qūlaqtyń auyrsynuymen, estu títírkendírgíshteríne sezímtaldyqtyń joǵarylauymen sıpattalady.
- Pnevmokokkty sepsıs ınfektsıyalyq-toksıkalyq sındrommen (qyzba, álsízdík, bas auruy), kókbauyrdyń ūlǵayuymen, ókpeníń, júrektíń, íshektíń, búırektíń, mı qabyqtarynyń zaqymdanu belgílerímen kórínedí.
MAŃYZDY: Pnevmokokk ınfektsıyasynan keıín qysqa merzímdí ımmunıtet qalyptasady, ol pnevmokokktyń basqa túrímen qaıta jūqtyrudan qorǵamaıdy. Sondyqtan profılaktıkalyq sharalardy elemeuge bolmaıdy.
PROFILAKTIKASY:
- Hib, pnevmokokk, qyzylsha jáne kókjótelge qarsy ımmundau pnevmonıyanyń aldyn aludyń eń tıímdí ádísí bolyp tabylady.
- Dūrys tamaqtanu. Balanyń denesíníń qorǵanysh kúshterín arttyru úshín ómírdíń alǵashqy 6 aıynda tek emshek emízuden bastap jetkílíktí tamaqtanu mańyzdy. Sondaı-aq pnevmonıyanyń aldyn aluda jáne aurudyń ūzaqtyǵyn qysqartuda tıímdí.
- Basqa aldyn alu sharalary. Vaktsınatsıya arqyly pnevmonıyanyń aldyn alu, qoldy sabynmen juu, úı íshíndegí auanyń lastanuyn azaıtu jáne t.b.