Batıma Esmūratqyzy shyǵarmashylyǵyn ūlttyq mádenıetke, dástúrlí ómír saltyna jáne qazaq halqynyń tarıhyna baǵyttaǵan, – dep habarlaıdy aqshamnews.kz tílshísí.
2026 jylǵy 25 qyrkúıekte saǵat 16:00-de Qazaqstan Respublıkasynyń Ábílhan Qasteev atyndaǵy Ūlttyq óner muzeıínde Qazaqstannyń kórnektí suretshísí Batıma Esmūratqyzy Záuírbekovanyń 80 jyldyǵyna arnalǵan mereıtoılyq retrospektıvalyq jeke kórmesíníń ashyluy ótedí.
«Nıtı nasledıya» atty kórme suretshíníń 80 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan.
Batıma Záuírbekovanyń esímí otandyq sándík-qoldanbaly óner tarıhynda aıryqsha oryn alady. Ol «Otan» ordeníníń ıegerí, Qazaqstan Respublıkasynyń mádenıet salasynyń eńbek síńírgen qaıratkerí, Shoqan Uálıhanov atyndaǵy Memlekettík syılyqtyń laureaty, Qazaqstan Respublıkasy Suretshíler odaǵynyń múshesí. Ol Qazaqstandaǵy «Gobelen dáuíríníń» bastauynda tūrǵan óner sheberleríníń bírí. Dál osy buyn qazaq gobeleníníń kásíbı mektebíníń qalyptasuyna negíz qalady. Jarty ǵasyrdan astam shyǵarmashylyq qyzmetí barysynda suretshí bírneshe júzdegen tuyndyny dúnıege ákeldí. Olardyń kópshílígí qazaqstandyq ónerdíń klassıkalyq shyǵarmalaryna aınaldy.
Batıma Esmūratqyzy óz shyǵarmalarynda ūlttyq mádenıetke, dástúrlí ómír saltyna jáne qazaq halqynyń tarıhyna júgínedí. Onyń shyǵarmashylyǵynda adam men tabıǵat, ūrpaqtar sabaqtastyǵy, muzyka men úılesím, sūlulyq pen jasampazdyq taqyryptary basty oryn alady. Suretshíníń tuyndylarynda áıel beınesíne de erekshe mán beríledí. Áıel – júrektíń, ruhanı jáne otbasylyq qūndylyqtardyń ózegí retínde kórínís tabady. Áıel obrazdary arqyly suretshí ana bolu, mahabbat jáne ūrpaqtar sabaqtastyǵy taqyryptaryn asha otyryp, jeke sezímderdí ūlttyq mádenıet dástúrleríníń úzdíksíz jalǵasuy turaly túsíníkpen ūshtastyrady.
Būl taqyryptar gobelen men keskíndemeníń kórkemdík tílí arqyly ashylady. Olarǵa fılosofıyalyq tereńdík, sándík sıpat jáne tústík sheshímderdíń baılyǵy tán. Dekoratıvtík stılızatsıya mańyzdy ról atqarady: qazaq oyu-órnegíníń motıvterí adam beınelerí men tabıǵı píshínderdíń plastıkasymen tabıǵı úılesedí. Al ırek syzyqtar men geometrıyalyq elementter tuyndylarǵa aıqyn yrǵaq beríp, qozǵalys pen íshkí serpíndílík sezímín kúsheıtedí. Batıma Zaurbekovanyń kórkemdík tílí ūlttyq dástúrdí zamanauı kórkemdík oılaumen, kompozıtsıyalyq monumentaldylyqty mádenıettí fılosofıyalyq tūrǵydan paıymdaumen sheber ūshtastyruǵa negízdelgen.
Batıma Esmūratqyzy Záuírbekova 1946 jyly Jambyl oblysy Moıynqūm audanyndaǵy Furmanovka auylynda dúnıege kelgen. Ol besínshí synypta oqyp júrgen kezínde otbasy Jambyl oblysynyń Merkí eldí mekeníne kóshíp keledí. Suretshíníń balalyq shaǵy osy jerde óttí. Anasy Bıbíhan tabıǵatynan daryndy halyq sheberí bolǵan. Onyń shyǵarmashylyǵy jas Batımanyń kórkemdík sanasynyń qalyptasuyna aıtarlyqtaı yqpal ettí.
1969 jyly Batıma Záuírbekova N. V. Gogol atyndaǵy Almaty kórkemsuret uchılıshchesín támamdady. 2001 jyly Abaı atyndaǵy Qazaq ūlttyq pedagogıkalyq unıversıtetín bítírdí.
Batıma Esmūratqyzynyń shyǵarmashylyq taǵdyrynda Aqrap Qūdaıbergenūly Jūbanov pen Qūrasbek Tynybekov mańyzdy ról atqardy. Sonymen qatar Batıma Záuírbekovanyń kórkemdík oılau júıesíníń qalyptasuyna beıneleu óneríníń kórnektí sheberlerí – keskíndemeshíler, grafıkter men músínshíler M. Temírǵalıev, S. Aıtbaev, B. Tabıev, B. Pak, S. Mámbeev, Q. Teljanov, T. Dosmaǵambetov, M. Qısametdınov, T. Toǵysbaev jáne taǵy basqalar eleulí yqpal ettí. Onyń erekshe kolorıstík darynyn atap ótken olar Batımaǵa keskíndeme óneríne den qoyuǵa keńes bergen.
Ekspozıtsıya suretshíníń kórkemdík álemín san qyrynan tanystyrady. Kórme muzeıdíń úsh kórme zalynda ornalasyp, 80-nen astam tuyndyny qamtıdy. Olardyń qatarynda gobelender, keskíndemelík polotnolar jáne grafıkalyq jūmystar bar. Sonymen qatar kórermen shyǵarmalardyń bastauyna – eskızderge úńílíp, suretshíníń shyǵarmashylyq jolyn 1970 jyldardaǵy alǵashqy tuyndylarynan bastap sońǵy jyldardaǵy eńbekteríne deıín baqylauǵa múmkíndík beretín mūraǵattyq fotosuretter men beınematerıaldardy tamashalaı alady.
Kórermen nazaryna áıel beınesíne, otbasyǵa, ana boluǵa, muzykaǵa, Qazaqstan tabıǵatyna, kóne kıelí oryndarǵa, tarıhı jady men ūlttyq mádenıetke arnalǵan tuyndylar ūsynylady. Ár zal jeke bír bayandau jelísín qalyptastyryp, suretshíníń ondaǵan jyldar boıy ózíníń kórkemdík tílín qalaı damytqanyn kóruge múmkíndík beredí. Sonymen bírge onyń óneríníń basty ıdeyasy – sūlulyqty, ízgílíktí, úılesímdílík pen ruhanı sabaqtastyqty dárípteu – ózgeríssíz saqtalǵan.
Kórmede qazaqstandyq ónerdíń mańyzdy tuyndylaryna aınalǵan «Keńístík» (1976), «Ana-Jer» (1984), «Ana bolu» (2004) jáne basqa da gobelender erekshe oryn alady. Kelushíler otandyq kórkem toqyma óneríníń damuyna yqpal etken shyǵarmalardy, sondaı-aq Batıma Záuírbekovany názík kolorıt sheberí árí lırıkalyq obrazdardyń suretshísí retínde tanytatyn keskíndemelík polotnolardy kóre alady.
Suretshíníń shyǵarmashylyǵy Qazaqstanda ǵana emes, shetelde de keńínen tanymal. Onyń tuyndylary Frantsıyada, Túrkıyada, Italıyada, Shveıtsarıyada jáne basqa da elderde kórmege qoıylǵan. Olar álemníń memlekettík muzeılerí men jeke kollektsıyalarynda saqtauly. Alaıda dál osy kórme onyń búkíl shyǵarmashylyq ómírbayany ayasyndaǵy kórkemdík mūrasyn alǵash ret osyndaı tolyq kólemde tanystyrady.
Qazaqstannyń eńbek síńírgen qaıratkerí Baıtūrsyn Umorbekov bír sūhbatynda bylaı degen edí:
«Adamnyń shyǵarmashylyq kórínísterí kóp jaǵdaıda onyń mínezímen baılanysty. Eger adam naǵyz suretshí bolsa, ol laıyqsyz íspen aınalyspaıdy, jaman oılarǵa nemese áreketterge jol bermeıdí. Sondyqtan men óner adamy árdaıym júregí taza, mínezí ízgí boluy kerek dep esepteımín. Batıma da dál sondaı. Syrtqy kelbetínen bastap íshkí dúnıesíne deıín – onyń boıynan óner adamyna tán qasıettíń bárín kóruge bolady. Eń aldymen, onyń mamandyǵyna degen adaldyǵyn atap ótkím keledí: ol óz ísíníń sheberí, bar júregímen jáne jan-tánímen ónerge berílgen adam. Ekínshíden, Batımanyń erekshelígí – onyń shyǵarmashylyq múmkíndíkterínde, túster men reńkter úılesímínde. Osynyń bárínde ony basqa suretshílerden daralaıtyn qaıtalanbas ózíndík erekshelík bar. Sondyqtan Batıma bíz úshín ūlttyq ruhpen susyndaǵan álí talaı tuyndy jasaıdy dep oılaımyn».
Aıta ketu kerek, Batıma Esmūratqyzy búgíngí kúní de shyǵarmashylyqpen aınalysyp, jańa tuyndylar jasap keledí. Ol ózíníń kórkemdík tílín odan árí damytyp, ondaǵan jyldar boıy ózí úshín mańyzdy bolyp kelgen taqyryptarǵa qaıta oraluda. Sol taqyryptar arqyly tuǵan mádenıettíń tereń mazmūnyn ashyp, ony tús, píshín jáne materıaldyń kórkemdík múmkíndíkterí arqyly jetkízedí.
«Nıtı nasledıya» kórmesí XX ǵasyrdyń ekínshí jartysy men XXI ǵasyrdyń bírínshí shıregíndegí Qazaqstan óneríníń tarıhyn zerdeleudegí mańyzdy oqıǵaǵa aınalady. Kórme Batıma Záuírbekovanyń shyǵarmashylyǵynyń negízgí kezeńderín jáne onyń jeke kórkemdík tílíníń qalyptasuy men damuyn baqylauǵa múmkíndík beredí.
Suretshíníń tuyndylary Qazaqstannyń ūlttyq mádenıetíníń qazynasyna eníp, otandyq jáne álemdík óner tarıhynyń mańyzdy bólígíne aınaldy. Búgínde Batıma Záuírbekovanyń kórkemdík mūrasy keler ūrpaq úshín óz mańyzyn saqtap keledí. Onyń shyǵarmashylyǵy Qazaqstannyń mádenı jadyndaǵy mańyzdy qūbylys bolyp qala beredí jáne ūlttyq dástúrdíń ámbebap kórkemdík tílge aınalyp, óz dáuíríníń sheńberínen shyǵa alatynyn kórsetedí.
Kuratorlar: Alına Mūratqyzy Fedorovıch, Natalıya Aleksandrovna Bajenova
Kórmeníń ótu merzímí: 2026 jylǵy 25 qyrkúıek – 8 qarasha.
Jūmys uaqyty: 10:00–18:00.
Demalys kúní: dúısenbí.