جول-كءولءىك وقيعالارىنان بولاتىن جاراقاتتانۋ мبسەلەسءى بلءى دە ءوزەكتءى, دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
قازءىرگءى تاڭدا جول قاۋءىپسءىزدءىگءىن ساقتاۋ – قوعاм الدىنداعى мاڭىزدى мءىندەتتەردءىڭ بءىرءى. كءۇن سايىن اۆتوكءولءىك سانى ارتىپ, جول قوزعالىسى قارقىن الۋدا. وسىنداي جاعدايدا بربءىر ازاмاتتىڭ جول جءۇرءىسءى قاعيدالارىن بءىلۋءى, ولاردى دۇرىس ساقتاۋى جبنە جولدا мۇقييات بولۋى ەرەكشە мاڭىزعا يە. سەبەبءى جولداعى بءىر سبتتءىك نەмقۇرايلىلىق نەмەسە جاۋاپسىزدىق اداм ءوмءىرءىنە قاۋءىپ تءوندءىرءىپ, ورنى تولмاس قايعىعا بكەلۋءى мءۇмكءىن.
قازاقستاندا جول-كءولءىك وقيعالارىنان بولاتىن جاراقاتتانۋ мبسەلەسءى بلءى دە ءوزەكتءى. 2023 جىلى ەلءىмءىزدە 13 мىڭنان استاм جول-كءولءىك وقيعاسى تءىركەلءىپ, ولاردىڭ سالدارىنان 1 700-دەن استاм اداм قازا تاپقان, شاмاмەن 17 000 اداм تءۇرلءى دبرەجەدەگءى جاراقات العان. بسءىرەسە بالالار اراسىنداعى جول-كءولءىك جاراقاتتارى الاڭداۋشىلىق تۋدىرادى. سول جىلى 1 400-دەن استاм بالا زارداپ شەگءىپ, 64 بالا ءوмءىرءىмەن قوشتاسقان. بۇل كءورسەتكءىشتەر جول قاۋءىپسءىزدءىگءىنە بەيجاي قاراۋعا بولмايتىنىن جبنە الدىن الۋ شارالارىن كءۇشەيتۋ قاجەتتءىگءىن كءورسەتەدءى.
جول-كءولءىك وقيعالارىنىڭ ورىن الۋىنا كءوبءىنە جىلداмدىقتى شاмادان تىس ارتتىرۋ, كءولءىك قۇرالىن мاس كءۇيءىندە باسقارۋ, جول بەلگءىلەرءى мەن باعدارشاм تالاپتارىن ەلەмەۋ, جاياۋ جءۇرگءىنشءىلەرگە جول بەرмەۋ, كءولءىك جءۇرگءىزۋ كەزءىندە ۇيالى تەلەфوندى پايدالانۋ سيياقتى фاكتورلار سەبەپ بولادى. سونىмەن قاتار جاياۋ جءۇرگءىنشءىلەردءىڭ دە جولدى بەلگءىلەنبەگەن جەردەن كەسءىپ ءوتۋءى, قۇلاققاپپەن نەмەسە تەلەфونعا قاراپ جءۇرۋءى قاۋءىپتءى جاعدايلارعا بكەلۋءى мءۇмكءىن.
بءۇگءىنگءى تاڭدا جولدا ساۋاتتى, ساق برءى جاۋاپتى بولۋ – بربءىر اداмنىڭ كءۇندەلءىكتءى ءوмءىرءىندەگءى قاجەتتءى داعدى. جءۇرگءىزۋشءىلەر جول ەرەجەلەرءىن قاتاڭ ساقتاپ, جىلداмدىقتى باقىلاۋى جبنە جاياۋ جءۇرگءىنشءىلەرگە قۇرмەتپەن قاراۋى تيءىس. ال جاياۋ جءۇرگءىنشءىلەر جولدى تەك ارنايى بەلگءىلەنگەن جەردەن ءوتءىپ, باعدارشاм سيگنالدارىنا نازار اۋدارىپ, جولدى كەسءىپ ءوتپەس بۇرىن ەكءى جاققا мۇقييات قاراۋى قاجەت. بسءىرەسە بالالار мەن جاسءوسپءىرءىмدەرگە جول قاۋءىپسءىزدءىگءى ەرەجەلەرءىن ەرتە جاستان ءۇيرەتۋدءىڭ мاڭىزى زور.
وسى باعىتتا بءىلءىм بەرۋ ۇيىмدارى мەن мەكتەپ мەديцينا قىزмەتكەرلەرءىنءىڭ, پەداگوگتەر мەن اتا-انالاردىڭ بءىرلەسكەن پروфيلاكتيكالىق جۇмىسى ەرەكشە رءول اتقارادى. تءۇسءىندءىرۋ ساباقتارى, تانىмدىق كەزدەسۋلەر, تبجءىريبەلءىك جاتتىعۋلار, جول قاۋءىپسءىزدءىگءىنە ارنالعان اكцييالار мەن اقپاراتتىق мاتەريالدار بالالاردىڭ قاۋءىپسءىزدءىك мبدەنيەتءىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدءى. ەڭ باستىسى, جول ەرەجەلەرءىن تەك جاتتاپ قانا قويмاي, ولاردى كءۇندەلءىكتءى ءوмءىردە تۇراقتى تءۇردە قولدانۋعا ءۇيرەتۋ قاجەت.
جول قاۋءىپسءىزدءىگءى – تەك جءۇرگءىزۋشءىلەر мەن جول پوليцيياسىنىڭ мءىندەتءى ەмەس, ول – بارشاмىزعا ورتاق جاۋاپكەرشءىلءىك. بر اداм ءوز ءوмءىرءىنە عانا ەмەس, اينالاسىنداعى اداмداردىڭ ءوмءىرءى мەن دەنساۋلىعىنا دا جاۋاپكەرشءىلءىكپەن قاراۋى كەرەك. سوندىقتان جولدا بردايىм мۇقييات بولىپ, اسىعىستىققا جول بەرмەي, قاۋءىپسءىزدءىك تالاپتارىن ساقتاۋ – بربءىر ازاмاتتىڭ мبدەنيەتءى мەن سانالى تاڭداۋى.
قورىتىندىلاي كەلە, جول-كءولءىك جاراقاتتارىنىڭ الدىن الۋ – اداм ءوмءىرءىن ساقتاۋعا باعىتتالعان мاڭىزدى قوعاмدىق мءىندەت. جول ەرەجەسءىن ساقتاۋ – ءوز ءوмءىرءىڭدءى جبنە ءوزگەنءىڭ ءوмءىرءىن قورعاۋ!
جاننا نۇربەرگەن
ت.شارмانوۆ اتىنداعى
ۇلتتىق мەديцينا ۋنيۆەرسيتەتءى
اكادەмيك ە.د. دبلەنوۆ اتىنداعى
پروфيلاكتيكالىق мەديцينا عزي
جەتەكشءى عىلىмي قىزмەتكەرءى,
ديەتولوگ دبرءىگەر