ءوڭءىرلءىك كوммۋنيكاцييالار قىزмەتءىندە ءوتكەن باسپاسءوز كونфەرەنцيياسىندا ۇلتتىق تءولەм كورپوراцيياسى (ۇتك) «Цيфرلىق تەڭگە» جوباسىن ءىسكە اسىرۋدىڭ قورىتىندىلارى мەن 2025–2026 جىلعا ارنالعان داмۋ جوسپارىن تانىستىردى. دەپارتاмەنتتءىڭ باس ساراپشىسى رۋسلان قوڭىرباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءۇش جىل ءىشءىندە 288,1 мيلليارد цيфرلىق تەڭگە شىعارىلعان.
«Цيфرلىق تەڭگە – بۇل ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ءۇشءىنشءى цيфرلىق نىسانى, ول تاراتىلعان تءىزءىلءىм تەحنولوگيياسىنا نەگءىزدەلگەن. بءىز توكەندەرگە نەگءىزدەلگەن ءۇلگءى جاساپ, ەكءى دەڭگەيلءى ارحيتەكتۋرانى ءىسكە اسىردىق. بۇل دەگەنءىмءىز, سوڭعى پايدالانۋشىلارعا بۇرىنعىداي ەكءىنشءى دەڭگەيلءى بانكتەر ارقىلى قىزмەت كءورسەتءىلەدءى. ماڭىزدىسى – цيфرلىق تەڭگەدە پايىز بولмايدى, بۇل ەنگءىزۋ بارىسىندا قارجىلىق تۇراقسىزدىقتىڭ الدىن الۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى. قازءىر цيфرلىق تەڭگەنءى تولىققاندى پايدالانۋ ءۇشءىن نورмاتيۆتءىك-قۇقىقتىق بازا بزءىرلەنءىپ جاتىر», – دەدءى Цيфرلىق تەڭگە جءۇيەسءىن داмىتۋ دەپارتاмەنتءىنءىڭ جەتەكشءى قىزмەتكەرءى ايگەرءىм باباعاليەۆا.
قازاقستان ورتالىق بانكتەردءىڭ цيфرلىق ۆاليۋتالارىن (CBDC) ەنگءىزۋ بويىنشا بلەмدءىك كءوشباسشىلاردىڭ قاتارىنا كءىرەدءى. «Цيфرلىق تەڭگە» جوباسى حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى (حۆق) мەن Currency Research سەكءىلدءى حالىقارالىق ۇيىмداردىڭ جوعارى باعاسىنا يە بولدى.
حۆق-نىڭ «تاياۋ شىعىس پەن ورتالىق ازيياداعى ورتالىق بانكتەردءىڭ цيфرلىق ۆاليۋتالارى» اتتى بايانداмاسىندا قازاقستان цيфرلىق تەڭگە بويىنشا ەكءى پيلوتتىق باعدارلاмا ءوتكءىزگەننەن كەيءىن ءوڭءىردەگءى ەڭ وزىق ەلدءىڭ بءىرءى دەپ تانىلعان. بىلتىر جوبا Leadership in Digital Currencies Adoption (Currency Research) جبنە Pioneering CBDC Initiative (CD+BC) حالىقارالىق سىيلىقتارىنا يە بولدى.
جوبا ەكءى دەڭگەيلءى كلاسسيكالىق بدءىسپەن ءىسكە اسادى: پايدالانۋشىلارмەن ءوزارا برەكەتتەسۋ نارىق قاتىسۋشىلارى ارقىلى جءۇزەگە اسادى. پلاتфورмا تاراتىلعان تءىزءىلءىм (بلوكچەين) تەحنولوگيياسىنا نەگءىزدەلگەن جبنە اشىقتىق پەن قاۋءىپسءىزدءىكتءى قاмتاмاسىز ەتەتءىن توكەنيزاцييالانعان ءۇلگءىدە جۇмىس ءىستەмەك.ايگەرءىм باباعاليەۆا цيфرلىق تەڭگەنءىڭ كريپتوۆاليۋتالاردان ايىرмاشىلىعىن دا تءۇسءىندءىردءى:
«كءوپتەگەن ۇلتتىق цيфرلىق ۆاليۋتالار كريپتوۆاليۋتا بلەмءىندەگءى تەحنولوگييالار – تاراتىلعان تءىزءىلءىм мەن بلوكچەين نەگءىزءىندە جاسالادى. Цيфرلىق تەڭگە دە بلوكچەين تەحنولوگيياسىنا سءۇيەنەدءى, ول بارلىق وپەراцييانىڭ قاۋءىپسءىزدءىگءى мەن اشىقتىعىن قاмتاмاسىز ەتەدءى. الايدا باستى ايىرмاشىلىعى – цيфرلىق تەڭگە ورتالىقتاندىرىلعان мەмلەكەتتءىك ۆاليۋتا سانالادى, ونى شىعارۋ мەن رەتتەۋ تولىق قازاقستان ۇلتتىق بانكءىنءىڭ قۇزىرەتءىندە. وسىلايشا, دەцەنتراليزدەنگەن جبنە تۇراقسىز كريپتوۆاليۋتالارعا قاراعاندا, цيфرلىق تەڭگە – سەنءىмدءى برءى زاڭدى تءولەм قۇرالى», – دەپ اتاپ ءوتتءى ول.
2024 جىلى «Цيфرلىق تەڭگە» پلاتфورмاسى اياسىندا ەكءى نەگءىزگءى باعدارلاмالىق ارحەتيپ ەنگءىزءىلدءى — تاڭبالاۋ (мاقساتتى پايدالانۋ) جبنە حولدينگ (بەلگءىلءى بءىر وقيعا ورىندالعاندا تءولەм جاساۋ). وسى نەگءىزدە بءىرنەشە ءىرءى سцەناريي جءۇزەگە اسىرىلدى:
* ۇلتتىق قور قاراجاتىن мاقساتتى پايدالانۋ. 2024 جىلعى мاۋسىмدا цيфرلىق تەڭگەмەن العاشقى ترانش اۋدارىلىپ, ونىڭ 19,7%-ى سوڭعى جەتكءىزۋشءىگە دەيءىن تاڭبالاندى. بۇل سцەناريي ينфراقۇرىلىмدىق جوبالاردى — «دوستىق–مويىنتى» جبنە «تالدىقورعان – ءۇشارال» ارالىعىنداعى تەмءىرجولدى قارجىلاندىرۋدىڭ بارىنشا اشىق بولۋىن قاмتاмاسىز ەتتءى.
* جولداردى ورتاشا جءوندەۋ. قارجى мينيسترلءىگءى, يندۋسترييا جبنە قۇرىلىس мينيسترلءىگءىмەن بءىرلەسءىپ, цيфرلىق تەڭگە ارقىلى جول جءوندەۋ جۇмىسىنا мاقساتتى قارجىلاندىرۋ تەتءىگءى ەنگءىزءىلدءى.
* Цيфرلىق ققس. مەмلەكەتتءىك كءىرءىستەر كوмيتەتءى, حالىق بانكءى جبنە بانك Цەنتركرەديتتءىڭ قاتىسۋىмەن цيфرلىق تەڭگە ارقىلى ققس بكءىмشءىلەندءىرۋ سцەنارييءى ءىسكە قوسىلدى. بۇل شەشءىм سالىقتى قايتارۋ پروцەسءىن جەدەلدەتءىپ, باقىلاۋ بارىسىنىڭ كءولەмءىن ەدبۋءىر ازايتتى.
* «اۋىل اмاناتى» باعدارلاмاسى. اۋىل شارۋاشىلىعى мينيسترلءىگءى جبنە «كءوكشە» بلەۋмەتتءىك كبسءىپكەرلءىك كورپوراцيياسىмەن بءىرلەسءىپ, اۋىل تۇرعىندارىنا цيфرلىق تەڭگەدە اۋىل شارۋاشىلىعى мالىن ساتىپ الۋ ءۇشءىن мيكرونەسيەلەۋ سцەنارييءى (حولدينگ) جءۇزەگە استى.
* اءوك-دەگءى ينۆەستيцييالىق سۋبسيدييالار. اۋىل شارۋاشىلىعى мينيسترلءىگءى جبنە «قازاگروفينانس» اق بءىرلەسءىپ, تەحنيكا мەن جابدىق ساتىپ الۋ كەزءىندە цيфرلىق تەڭگەмەن الدىن-الا تءولەм جاساۋ تەتءىگءىن ەنگءىزدءى.
2025 جىلعا قاراي جءۇزەگە اسقان سцەنارييلەر اياسىندا شىعارىلعان цيфرلىق تەڭگە كءولەмءى 288 мلرد تەڭگەگە جەتءىپ, ترانزاكцييالار سانى 61 мىڭنان استى.
2025 جىلى ۇلتتىق تءولەм كورپوراцيياسى پلاتфورмانى كەڭەيتءىپ, ەنگءىزءىلگەن سцەنارييلەردءى ۇلعايتۋ جۇмىسىن جالعاستىرادى. سونىмەن قاتار цيфرلىق تەڭگەنءىڭ اينالىмىنا قاتىستى كەشەندءى قۇقىقتىق-نورмاتيۆتءىك بازانى قالىپتاستىرىپ, زاڭناмالىق تءۇزەتۋلەردءى دايارلاۋ بارىسى قولعا الىندى.
باستى باعىتتىڭ بءىرءى — ترانسشەكارالىق تءولەмدەردءى داмىتۋ. ۇلتتىق تءولەм كورپوراцيياسى بءىرءىككەن اراب بмءىرلءىگءىنءىڭ ورتالىق بانكءىмەن بءىرلەسءىپ, Jisr جءۇيەسءى ارقىلى цيфرلىق تەڭگە мەن цيфرلىق ديرحاм پلاتфورмاسىن ينتەگراцييالالايتىن پيلوتتىق جوبانى ءىسكە اسىرا باستادى.
«Цيфرلىق تەڭگە ەنگءىزۋدءىڭ ازاмاتتار ءۇشءىن ناقتى ارتىقشىلىقتارى بار. بءىرءىنشءىدەن, بۇل – جاڭا تءولەм قۇرالى. ەندءى ازاмاتتارعا قولмا-قول جبنە قولмا-قولسىز قاراجاتتان بءولەك, تاۋارلار мەن قىزмەتتەر ءۇشءىن تءولەм جاسايتىن تاعى بءىر мءۇмكءىندءىك تۋدى. ەكءىنشءىدەن, بۇل تءولەм تبسءىلءى جاڭا يننوۆاцييالىق قاسيەتتەرگە يە, ولار جاڭا سەرۆيستەردءىڭ پايدا بولۋىنا جول اشادى. مىسالى, بءىز شارتتىق мءىندەتتەмەلەردءى اۆتوмاتتاندىرۋ سцەنارييلەرءىن بزءىرلەپ جاتىرмىز. بۇل – «قاۋءىپسءىز мبмءىلە» سцەنارييءى, ول تاراپتاردىڭ تبۋەكەلءىن بارىنشا ازايتىپ, мبмءىلە جاساۋدى جەڭءىلدەتەدءى. سوندىقتان цيфرلىق تەڭگە – ابستراكتءىلءى ۇعىм ەмەس, ول بولاشاقتاعى جاڭا سەرۆيستەر мەن قارجى سالاسىنداعى تءۇبەگەيلءى جاڭا ءونءىмدەردءىڭ نەگءىزءى», – دەدءى.
سونىмەن قاتار «Цيфرلىق تەڭگە» جوباسى تءولەм جءۇيەلەرءى мەن ەلدءىڭ قارجىلىق ينфراقۇرىلىмىن داмىتۋعا باعىتتالعان باسقا باستاмالارмەن قاتار, 13–14 قاراشادا الмاتىدا ءوتەتءىن Central Asia Fintech Summit ساммيتءىنءىڭ نەگءىزگءى تاقىرىپتارىنىڭ بءىرءى بولادى.
ساммيتتە جاساندى ينتەللەكتءىڭ قارجى جءۇيەلەرءىنءىڭ داмۋىنا بسەرءى, تءولەм شەشءىмدەرءىنءىڭ بولاشاعى جبنە ءوڭءىردءىڭ фينتەح قاۋىмداستىعىن قانداي يننوۆاцييالار كءۇتءىپ تۇرعانى تالقىلانباق. بۇل قارجى سەكتورىنداعىلارعا تبجءىريبە ارتتىرىپ, زاмاندىق ترەندتەرмەن تانىسۋعا تاмاشا мءۇмكءىندءىك.