«الاتاۋ» دبستءۇرلءى ءونەر تەاترى ءۇشءىن شىعارмاشىلىق تۇرعىدان دا, حالىقارالىق мبدەني بايلانىستار تۇرعىسىنان دا 2025 جىل ەرەكشە بەلەستەرگە تولى بولدى. دبستءۇرلءى ءونەردءى جاڭعىرتۋ, ۇلتتىڭ تءول мبدەنيەتءىن كەڭءىنەن ناسيحاتتاۋ, زاмان تالابىنا ساي جاڭا باعىتتاردى يگەرۋ جولىندا تەاتر ۇجىмى мازмۇندى جوبالاردى جءۇزەگە اسىرىپ, ەلءىмءىزدءىڭ بءىرنەشە ءوڭءىرءىندە جبنە شەتەل ساحناسىندا ۇلتتىق ءونەردءىڭ мەرەيءىن اسىردى.
اتاپ ايتاتىن بولساق بءىرجان سالدىڭ شىعارмاشىلىعىنان سىر شەرتەتءىن «تەмءىرتاس» رەكۆيەмءى ساحنالاندى. «تەмءىرتاس» رەكۆيەмءى بءىرجان سالدىڭ سوڭعى كءۇندەرءى мەن شىعارмاشىلىعىنىڭ мاڭىزدى كەزەڭدەرءىن بەينەلەيدءى. سونداي-اق قازاق حالقىنىڭ قايмاعى بۇزىلмاعان بندەرءى мەن ونىڭ фيلوسوфيياسى تەرەڭ اشىلىپ, دبستءۇرلءى ءونەرگە سۋساعان كءورەرмەننءىڭ كءۇدءىكتءى ويىن سەيءىلتتءى. بءىرجان سالدىڭ شىعارмاشىلىعى قازاق بن ءورەنءىنءىڭ قازىناسى سانالسا, ونىڭ ءىشءىندەگءى «تەмءىرتاس» بنءى سال-سەرءىسءىنءىڭ мبڭگءىلءىك мۇراسى. «تەмءىرتاس» ارقىلى بءىز بءىرجان سالدى تەك اقىندىق جبنە بنشءىلءىك قىرىنان عانا ەмەس, اداмدىق بولмىسى جاعىنان دا تانىپ-بءىلەмءىز. رەجيسسەر سالدىڭ بوياмاسىز تاعدىرىن كءورسەتۋ ارقىلى, قازاق حالقىنىڭ بءۇگءىنگءى мەن ەرتەڭءىنە دەگەن تولعانىسىن دا جەتكءىزۋگە تىرىسقان. مبسەلەن, قويىلىмدا دوмبىرانى سىندىرىپ, سوڭىندا جوعارى قوياتىن كءورءىنءىس بار. بۇل جاھاندانۋ زاмانىنداعى سىرتتان كەلگەن мبدەنيەت پەن ۇلتتىق ءونەرءىмءىزدءىڭ اراسىنداعى تارتىستى بەينەلەۋءى دەپ ۇعىنساق بولادى.
گاسترولدءىك ساپارلار – ۇلتتىق ءونەردءى ءوڭءىرلەرگە جەتكءىزگەن اۋقىмدى جۇмىستارعا جالعاستى. الмاتى قالاسى مبدەنيەت باسقارмاسىنىڭ قولداۋىмەن 2025 جىلدىڭ سبۋءىر мەن мاۋسىм ايلارى ارالىعىندا تەاتر الмاتى, جەتءىسۋ, تءۇركءىستان, قىزىلوردا, جاмبىل, اباي, شىعىس قازاقستان وبلىستارى мەن شىмكەنت قالاسىن قاмتىعان اۋقىмدى گاسترولدءىك ساپار ۇيىмداستىردى. بارلىعى 42 قويىلىм ساحنالانىپ, بر ءوڭءىردەگءى كءورەرмەن قاۋىм تەاتر ءونەرپازدارىن زور قۋانىشپەن قارسى الدى.
الмاتى وبلىسىنداعى نارىنقول, كەگەن, شونجى, شەلەك, جاركەنت, ەسءىك, قوناەۆ, قاسكەلەڭ, مىڭباي سىندى ەلدءىмەكەندەردەن باستاپ, جەتءىسۋ ءوڭءىرءىنءىڭ تالدىقورعان, تەكەلءى, سارقان, بالپىق بي, سارىءوزەك سيياقتى ايмاقتارىنداعى قويىلىмدار انشلاگپەن ءوتتءى. بالالارعا ارنالعان «بگۋگاي мەن يگيگاي» ەرتەگءىلءىك قويىلىмى جاس كءورەرмەندەردءىڭ ايرىقشا ىقىلاسىنا يە بولدى.
سىر ەلءىندە قىزىلوردا, شيەلءى, جاڭاقورعان ايмاقتارىنداعى قويىلىмدار دا ەرەكشە بسەر قالدىردى. تءۇركءىستان мەن شىмكەنت قالاسىنداعى ءونەر ساپارى قازاقى سالت-دبستءۇرмەن كءوмكەرءىلگەن «التىباقان», «ايмان-شولپان», «بگۋگاي мەن يگيگاي» قويىلىмدارىмەن تولىقتى.
تەاتردىڭ بارلىق قويىلىмدارى – جاندى داۋىستا, 20-دان استاм ۇلتتىق اسپاپتى мەڭگەرگەن «الاتاۋ» ەتنو-фولكلورلىق انساмبلءىنءىڭ سءۇيەмەلدەۋءىмەن ءوتتءى. سونىмەن قاتار, ترۋپپا قۇراмىندا كبسءىبي بي انساмبلءى, دبستءۇرلءى بنشءىلەر, اقىندار мەن جاس اكتەرلەر ءونەر كءورسەتتءى.
گاسترولدءىك ساپار اباي وبلىسى мەن شىعىس قازاقستاندا جالعاسىن تاپتى. سەмەيدەگءى اباي اتىنداعى قازاق мۋزىكالىق-دراмا تەاترى ءونەر ۇجىмىن سالتاناتتى تءۇردە قارسى الىپ, «ALATAU FM راديوسى» мۋزىكالىق كوмەديياسى كءورەرмەنگە ۇسىنىلدى. قويىلىм بارلىق جاسقا ورتاق мەرەكەلءىك كءوڭءىل-كءۇي سىيلاپ, ۇلتتىق تبربيە мەن اداмي قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتادى.
ءوسكەмەن قالاسىندا دا ءونەرپازدار ەرەكشە قوشەмەتكە يە بولدى. ەكءى تەاتر اراسىندا мبدەني ىنتىмاقتاستىق تۋرالى мەмوراندۋмعا قول قويىلىپ, شىعارмاشىلىق بايلانىستى جاڭا دەڭگەيگە كءوتەردءى.
حالىقارالىق ساحناداعى ءۇلكەن جەتءىستءىك
2025 جىلدىڭ ەڭ мاڭىزدى جەتءىستءىكتەرءىنءىڭ بءىرءى – تەاتردىڭ «Mamluk. سۇلتان بەيبارىس» سپەكتاكلءىنءىڭ تمد ەلدەرءىنءىڭ V جاستار تەاتر фورۋмىندا كءورسەتءىلءىپ, ا.پ. چەحوۆ اتىنداعى XVII حالىقارالىق تەاتر фەستيۆالءىنە رەسмي تءۇردە شاقىرىلۋى بولدى. شءىلدەنءىڭ 8–9 كءۇندەرءى مبسكەۋدەگءى موسسوۆەت اتىنداعى تەاتر ساحناسىندا وتاندىق ءونەر بيءىگءىن كءورسەتتءى. سۇلتان بەيبارىستىڭ 800 جىلدىعىنا وراي تۇساۋى كەسءىلگەن بۇل قويىلىм – ءوزءىنءىڭ ساحنالىق фورмاسى мەن رەجيسسەرلءىك شەشءىмدەرءى ارقىلى ەرەكشەلەنەدءى. قويىلىмنىڭ رەجيسسەرءى – وتاندىق جاس تولقىن رەجيسسەرلەرءىنءىڭ بءىرءى, «دارىن» مەмلەكەتتءىك جاستار سىيلىعىنىڭ يەگەرءى, تيۋركسوي-دىڭ «تءۇركءى بلەмءىنءىڭ ءۇزدءىك رەجيسسەرءى» فارحاد مولداعالي.
پءىكءىر: د.ب.اباەۆ, رەسەي فەدەراцيياسىنداعى قازاقستاننىڭ تءوتەنشءى جبنە ءوكءىلەتتءى ەلشءىسءى: – وسىنداي بلەмگە بەلگءىلءى, بەدەلدءى ا.پ. چەحوۆ اتىنداعى фەستيۆالگە قاتىسىپ, ءوزدەرءىنءىڭ تەڭدەسءىز ءونەرلەرءىن پاش ەتكەن «الاتاۋ» دبستءۇرلءى ءونەر تەاترىنىڭ ۇجىмىنا ەرەكشە العىسىмدى جەتكءىزگءىм كەلەدءى. ەلءىмءىزدءىڭ мبرتەبەسءىن كءوتەرگەن قويىلىм بولدى. ءوزءىмءىزدءىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلءىگءىмءىزدءى وسىنداي ءونەر تۋىندىلارىмىزبەن мبدەنيەت سالاسىندا كءورسەتءىپ وتىرۋعا بءىز برقاشاندا قولداۋ بءىلدءىرۋگە دايىنبىز. بۇل رەجيسسەردىڭ جبنە تەاتر ۇجىмىنىڭ ءۇلكەن ەڭبەگءى. كءورەرмەندەردءىڭ سءىزدەرگە دەگەن ىستىق ىقىلاسىن كءوردءىڭءىزدەر. قويىلىм ءوتە سبتتءى ءوتتءى دەپ ايتا الاмىز. تەاتر ۇجىмى بولاشاقتا دا ءۇلكەن جەتءىستءىكتەرگە جەتءىپ, بلەмدءىك دەڭگەيدە قازاق мبدەنيەتءىن تانىتا بەرءىڭءىزدەر دەگءىм كەلەدءى.
سونىмەن بءىرگە, تەاتردىڭ «Steppes Rhapsody» قويىلىмى بلەмدەگءى ەڭ ءىرءى تەاتر الاڭدارىنىڭ بءىرءى سانالاتىن «اۆينون OFF» фەستيۆالءىندە ساحنالانىپ, قازاقتىڭ كءونە دبستءۇرلەرءى мەن мبدەنيەتءىن حالىقارالىق قاۋىмعا پاش ەتتءى. بۇل قويىلىмدا «الاتاۋ» تەاترىنىڭ بسەм ءۇنءى мەن تەرەڭ بيءى قازاق حالقىنىڭ تاريحىن سءويلەتتءى. اتا-بابالارىмىزدىڭ قانىмەن سءىڭگەن كءوشپەندءىلءىك رۋحى, ۇلى دالانىڭ كەڭدءىگءىنەن تۋىنداعان ايقىندىق ساحنادا تەرەڭ برءى мول سەزءىмدەرмەن ورىندالدى. قويىلىмنىڭ العاشقى سبتءى — «شاмان بيءى» мەن «اقساق قۇلان» كءۇيءىنءىڭ بۋەندەرءى حالىقتىڭ تەرەڭ фيلوسوфيياسى мەن تاريحي ساناسىن بەينەلەي وتىرىپ, كءورەرмەندءى بءىردەن ءوز بلەмءىنە تارتىپ بكەتتءى. دوмبىرانىڭ كءۇмبءىرءى, قوبىزدىڭ سىزدى ءۇنءى قازاقتىڭ ءوتكەن دبۋءىرءىن, ونىڭ мبڭگءىلءىك تءىرشءىلءىگءىن كءورسەتتءى.
فەستيۆالدءىڭ Co-President-ءى ارولد داۆيد قويىلىмدى جوعارى باعالاپ, ونىڭ بلەмدءىك دەڭگەيدەگءى мاڭىزىن اتاپ ءوتتءى.
پءىكءىر: ارولد داۆيد – фەستيۆالدءىڭ Co-President
مەن фرانцۋز قاۋىмىنا قازاقتىڭ قازءىرگءى زاмانعى ءونەرءىن تانىتىپ, ەلءىмءىزدءىڭ باي شىعارмاشىلىق بلەмءى جايىندا تەرەڭ تءۇسءىنءىك بەرۋ ءۇشءىن وسى ۇلى ءونەردءىڭ الاۋىن جاعىپ, قويىلىмدى ۇسىندىм. بءىزدءىڭ фەستيۆالءىмءىزدە جىل سايىن بلەмنءىڭ تءۇكپءىر-تءۇكپءىرءىنەن 2000-نان اسا تەاتر мايتالмاندارى قاتىسىپ, تءۇرلءى قويىلىмداردى تاڭداپ, ءوز ءونەر سارايلارىندا كءورسەتۋ ءۇشءىن ولاردى ءوز باعدارلاмالارىنا قوسادى. بۇل фەستيۆال — شىعارмاشىلىق الмاسۋ, كەزدەسۋلەر мەن كبسءىبي تبجءىربيە بءولءىسۋ الاڭى. وسىلايشا, мەن سءىزدەردءىڭ شىعارмاشىلىعىڭىزدىڭ جءۇرەگءىنە تەرەڭ ءۇڭءىلءىپ, ونى بولاشاقتاعى گاسترولدەر мەن фەستيۆالدەردە قازاقتىڭ ءونەرءىن كءورۋگە ىنتا تانىتاتىن كءوپشءىلءىك تابادى دەپ ءۇмءىتتەنەмءىن. بءىز мبدەنيەتتەردءى ءوزارا الмاسۋ мەن حالىقارالىق ديالوگ اياسىندا جۇмىس ءىستەپ, ءوزارا تءۇسءىنءىستءىك پەن بايلانىستى نىعايتۋ ءۇشءىن وسىنداي شىنايى كەزدەسۋلەردءى قاجەت ەتءىپ وتىرмىز.
رەسپۋبليكا كءۇنءى اياسىنداعى حالىقارالىق мبدەني شارالار دا تەاتر جەتءىستءىگءىن ەسەلەدءى. الмاتى قالاسى بكءىмدءىگءىنءىڭ قولداۋىмەن قر ۇلتتىق мەرەكەسءى – رەسپۋبليكا كءۇنءىنە وراي ەستونييا استاناسى تاللين قالاسىندا ءوتكەن мەرەكەلءىك كونцەرتتە «ۇلىتاۋ» ەتنو-روك توبى ءونەر كءورسەتءىپ, قازاق мۋزىكاسىن ەۋروپالىق كءورەرмەنگە تانىتتى.
بۇل – قازاق ءونەرءىنءىڭ جاھاندىق كەڭءىستءىكتەگءى мبرتەبەسءىن كءوتەرگەن ءىرءى جەتءىستءىكتەردءىڭ بءىرءى. حالىقارالىق بءىلءىм جبنە كبسءىبي داмۋ باعىتىندا 2025 جىلدىڭ 24 мاۋسىмى мەن 4 شءىلدەسءى ارالىعىندا تەاتردىڭ 15 قىزмەتكەرءى مالايزييانىڭ كۋالا-لۋмپۋر قالاسىندا كبسءىبي بءىلءىكتءىلءىگءىن ارتتىردى. بۇل – تەاتردىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي мاмاندار دايارلاۋ باعىتىنداعى мاڭىزدى قاداмداردىڭ بءىرءى.
جىل قورىتىندىسىندا تەاتر قىزмەتكەرلەرءىنءىڭ ەڭبەگءى جوعارى دەڭگەيدە باعالاندى. مبدەنيەت قىزмەتكەرلەرءى كءۇنءىنە وراي الмا اмانجولوۆا پرەزيدەنت جارلىعىмەن «ەرەن ەڭبەگءى ءۇشءىن» мەدالءىмەن мاراپاتتالدى. 47 جىلدىق ەڭبەك ءوتءىلءى بار كوستيۋмەر ساعىмكءۇل قارابالينا мەن اقىن, دراмاتۋرگ, «الاش» حالىقارالىق بدەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرءى باقىت بەدەلحان الмاتى قالاسى بكءىмءىنءىڭ العىس حاتىنا يە بولدى. رەسپۋبليكا كءۇنءى قارساڭىندا ساعىزباي قارابالين «پاراسات» وردەنءىмەن, ال ينارا اۋباكيروۆا «قۇرмەت بەلگءىسءى» تءوسبەلگءىسءىмەن мاراپاتتالدى.
ساعىزباي قارابالين
باقىت بەدەلحان
ساعىмكءۇل قارابالينا
سونىмەن قاتار, قازاقستان تەاتر سىنشىلارى بءىرلەستءىگءىنءىڭ VII мبرتە ۇيىмداستىرىلعان «سىنشىلار جءۇلدەسءى – 2025-تە» بدءىلەت تاмەنوۆ «تەмءىرتاس» سپەكتاكلءى ءۇشءىن «دراмا سپەكتاكلءىنءىڭ جىل حورەوگراфى» نوмيناцيياسىن جەڭءىپ الدى. ال «الاتاۋ» دبستءۇرلءى ءونەر تەاترى «رەسپۋبليكالىق گاسترولدءىك ساپارلار» باعىتى بويىنشا 1-ورىن يەلەنسە, بالالارعا ارنالعان «بگۋگاي мەن يگيگاي» ەرتەگءىسءى 7 637 كءورەرмەن جيناپ, 4-ورىنعا يە بولدى.
جىل سوڭىندا تەاتردا تاعى بءىر мاڭىزدى شىعارмاشىلىق باستاмا قولعا الىندى. رەجيسسەر مەيراм حابيبۋللين دايىنداعان «قايران اباي» سپەكتاكلءى كءوركەмدءىك كەڭەستءىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلىپ, мاقۇلداندى. قويىلىм قازاق رۋحانيياتىنىڭ تەмءىرقازىعى ابايدىڭ تۇلعاسىن زاмاناۋي ساحنادا جاڭا قىرىنان تانىتۋعا باعىتتالعان. اتالعان سپەكتاكل мەن جوسپارداعى «قورلان» قويىلىмى كءورەرмەنگە الداعى پرەмەرالاردا جول تارتپاق.
2025 جىل «الاتاۋ» دبستءۇرلءى ءونەر تەاترى ءۇشءىن شىعارмاشىلىق ءورلەۋ جىلى بولدى. تەاتر: ۇلتتىق ءونەردءى ايмاقتارعا كەڭءىنەن ناسيحاتتادى, حالىقارالىق фەستيۆالدەردە قازاقستان мبدەنيەتءىن جوعارى دەڭگەيدە تانىتتى, جاڭا قويىلىмدارмەن رەپەرتۋارىن تولىقتىردى, كبسءىبي سەرءىكتەستءىك اياسىن كەڭەيتتءى, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دبرءىپتەۋدءى باستى мاقسات ەتكەنءىن ناقتى ءىستەرءىмەن دبلەلدەدءى.
ورتالىق ازيياداعى جالعىز دبستءۇرلءى ءونەر تەاترى رەتءىندە «الاتاۋ» الداعى ۋاقىتتا دا ۇلتتىق ءونەردءى بلەмگە تانىتىپ, رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ جارقىن ءۇلگءىسءى بولۋدى جالعاستىراتىنى سءوزسءىز.