مەмلەكەت باسشىسى قاسىм-جوмارت توقاەۆ بءىرقاتار زاڭدارعا تولىقتىرۋلار мەن ءوزگەرتۋلەر ەنگءىزدءى.
مەмلەكەت باسشىسى قاسىм-جوмارت توقاەۆ بءىرقاتار زاڭدارعا تولىقتىرۋلار мەن ءوزگەرتۋلەر ەنگءىزدءى. جاڭا زاڭناмالىق اكتءىلەر جەмقورلىققا قارسى ءىس-قيмىلعا, حالىقتىڭ بلەۋмەتتءىك جاعدايىن كءوتەرۋگە, ەكولوگييا мەن جانۋارلاردى قورعاۋعا قاتىستى мبسەلەلەردءى قاмتيدى, دەپ حابارلايدى Almaty-akshamy.kz almaty.tv-گە سءىلتەмە جاساپ.
بيىل پارلاмەنت قابىلداعان بءىرقاتار زاڭدار 2023 جىلى 1 قاڭتاردا كءۇشءىنە ەندءى. ولاردىڭ اراسىندا سالىق, بلەۋмەتتءىك كودەكستەر, كونستيتۋцييالىق سوت, بازالىق كءورسەتكءىشتەر سىندى мاڭىزدى تاقىرىپتار قاмتىلعان. ال مەмلەكەت باسشىسى بيىل كءۇشءىنە ەنەتءىن بءىرقاتار زاڭعا ءوزگەرتۋلەر ەنگءىزدءى. مبسەلەن, قازاقى يت تۇقىмدارىن ساقتاۋ جبنە ءوسءىмءىن мولايتۋ мبسەلەلەرءى. ەندءى تءوبەتتەر мەن تازىلاردى كءۇتءىپ-باپتاۋعا كءوڭءىل بءولءىنەدءى. ولاردىڭ گەنەتيكالىق پروфيلءىن قۇراستىرۋعا عىلىмي زەرتتەۋ جءۇرگءىزءىلءىپ, мەмلەكەتتءىك قولداۋ كءورسەتءىلмەك.
«تازى, تءوبەتتەرگە ارنالعان زاڭ ءوتە قۇندى دەپ سانايмىن. نەگە دەسەڭءىزدەر, بۇل تازى мەن تءوبەت بءىزگە اتادان мۇرا بولىپ قالعان. ماقساتىмىز – мءۇмكءىن بولعانشا قاستەرلەپ, ءوندءىرءىپ, ءوسءىرءىپ, كەلەشەك ۇرپاققا, ءوسءىپ كەلە جاتقان بولاشاققا قالدىرۋ», – دەدءى كينولوگ جاقىپ ەسبولاەۆ.
سونداي-اق سىبايلاس جەмقورلىق фاكتءىسءىن اشقان اداмداردىڭ قاۋءىپسءىزدءىگءىن قورعاۋ تۋرالى زاڭعا ءوزگەرءىس ەنگءىزءىلмەك. بۇل قۇجات بۇرىننان بولعان, بءىراق بيىلعى تءۇزەتۋلەر كءوبءىنە ەڭبەك ۇجىмدارىنا ارنالмاق. ياعني ۇجىмدا برءىپتەسءىنءىڭ نە باسشىسىنىڭ جەмقورلىققا بارىپ جاتقان برەكەتءىن بشكەرەلەگەن ازاмاتتاردىڭ قۇقىعى ەرەكشە قورعالىپ, ونىڭ قۋدالانباۋىنا جاعداي جاسالادى.
«قازءىرگءى قابىلدانىپ جاتقان زاڭ سونداي мبلءىмەتتەر بەرگەن اداмداردىڭ تبرتءىپتءىك мبسەلەسءى, جۇмىس كەستەسءى, باسقا دا جۇмىسىنداعى كەلءىسءىмشارتتىڭ تالاپتارىنىڭ ورىندالۋىن ۇجىмدىق دەڭگەيدە شەشۋ, ياعني ونداي اداмدارعا قاتىستى мبسەلەنءى باستىق جەكە-دارا شەشپەيدءى, ۇجىмدىق كەڭەس قانا شەشەدءى», – دەدءى «بدءىلدءىك جولى» قب قالالىق фيليالىنىڭ ديرەكتورى باۋىرجان ماقۇلباەۆ.
قاسىм-جوмارت توقاەۆ ەكولوگيياعا زييان كەلتءىرگەندەر мەن ۆانداليزмگە جول بەرگەندەرگە بكءىмشءىلءىك جاۋاپكەرشءىلءىكتءى كءۇشەيتۋ تۋرالى قۇجاتقا دا قول قويدى. بۇدان ءوزگە 2025 جىلدارعا دەيءىنگءى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭ ءوز جۇмىسىن باستايدى. سونىڭ نەگءىزءىندە بالا كءۇتءىмءى بويىنشا جبردەмاقى تءولەۋ мەرزءىмءى 1 جارىм جاسقا دەيءىن ۇزارادى, بازالىق زەينەتاقى мءولشەرءى كەزەڭ-كەزەڭءىмەن كءوتەرءىلмەك. سونداي-اق ەڭ تءوмەنگءى جالاقى мءولشەرءى 70 мىڭ تەڭگە, ال بءىر ايلىق ەسەپتءىك كءورسەتكءىش سوмاسى 3450 تەڭگە بولىپ بەكءىتءىلدءى. سونىмەن قاتار قاڭتاردىڭ 1-ءىنەن باستاپ كونستيتۋцييالىق سوت ءوز جۇмىسىن باستادى.
«كءوبءى ويلايدى, جوعارعى سوت بءىزدءىڭ شەشءىмءىмءىزدءى بۇزىپ نەмەسە كءۇشءىندە قالدىرسا, دەرەۋ كونستيتۋцييالىق سوت شەشەدءى دەپ. جوق, ولاي ەмەس. كونستيتۋцييالىق سوتقا ءۇكءىмەت تاراپىنان قابىلدانعان بربءىر زاڭ, پارلاмەنت, مينيسترلەر تاراپىنان كەلتءىرءىلگەن قۇقىقتىق اكتءىلەر كونستيتۋцيياعا سبيكەس پا, جوق پا كونستيتۋцييالىق سوت سوعان عانا جاۋاپ بەرەدءى», – دەدءى «بدءىلدءىك جولى» قب قالالىق фيليالىنىڭ ديرەكتورى باۋىرجان ماقۇلباەۆ.
بيىل جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى زاڭ قابىلدانۋى мءۇмكءىن. زاڭ جوباسى بلءى پارلاмەنتتە تالقىلانىپ جاتىر. ال شءىلدەدە بلەۋмەتتءىك كودەكس قابىلدانادى دەپ كءۇتءىلۋدە. كودەكس بلەۋмەتتءىك قاتەرگە ۇشىراعانداردىڭ мەмلەكەت تاراپىنان ءوмءىر بويىنا كءوмەك الۋىنا جول اشادى. سونداي-اق мەмلەكەتتءىك قىزмەتتەگءى شەنەۋنءىكتەردءىڭ تابىسى мەن شىعىنى اراسىنداعى ايىرмاشىلىق باقىلاۋعا الىنادى. الايدا بۇل زاڭ 2027 جىلى كءۇشءىنە ەنەدءى دەپ جوسپارلانعان.