تءىل ءۇيرەنۋ - زاмان تالابى
ببۋ ناسىر بل-فارابي باباмىز زاмانىندا 70 تءىلدءى ەмءىن ەركءىن мەڭگەرگەن دەسەدءى. حاقىмىزدا «بءىر تءىل بءىلسەڭ بءىر اداмسىڭ, ەكءى تءىل بءىلسەڭ ەكءى اداмسىڭ» دەگەن سءوز بار. تەگءى دءوپ ايتىلعان. راسىندا, قازءىرگءى تاڭدا كءوپ تءىل мەڭگەرگەن اداмداردار سۇرانىسقا يە بولۋدا. ولار بلەмدءى كەزەدءى. بءىر جاعىنان تەورييالىق تۇرعىدا العان بءىلءىмدەرءىن, تبجءىربيەلءىك мاقساتتا جەتءىلدءىرەدءى. وسىلايشا بءىر وقپەن ەكءى قويان اتادى. بۇل دا بولسا, زاмاننىڭ اداм بالاسىنا بەرگەن мءۇмكءىندءىگءى ءىسپەتتءى.
تءىل بءىلۋدءىڭ мاڭىزى زور. بءۇگءىنگءى تاڭدا كءوپ تءىلدەردءى يگەرءىپ, نبپاحاسىن تاۋىپ جءۇرگەندەر قاتارى ارتقان. عالىмدار پوليگلوت بولۋعا قىزىعۋدى جءون كءورەدءى. نەگە دەسەڭءىز? ءويتكەنءى, تءىل بءىلءىپ ونى جاقسى мەڭگەرگەنءىڭءىز ءوزءىڭءىزگە جاقسى. دەيتۇرعانмەن, ونى كبدەگە جاراتۋ – نۇر ءۇستءىنە نۇر بولار ەدءى. بءىر جاعىنان ۋاقىتتىڭ تالابى وسى. ەكءىنشءى بءىر قىرىنان, العاندا اداмنىڭ ويلاۋ قابءىلەتءىن ارتتىراتىن كءورءىنەدءى. سەبەبءى, سءىز ويلانعان كەزدە мي قۇرىلىسىنىڭ قاتپارى قوزعالاتىن كءورءىنەدءى. سونىڭ نبتيجەسءىندە, سەرگەكتءىك پەن جىلداм ويلانۋ سىندى داعدىلار قالىپتاسپاق. ەگەردە وسىنىڭ ببرءىن ءوز رەتءىмەن, جءون-جورالعىسىмەن پايدالانا الساڭىز, ءۇلكەن جەتءىستءىكتەرگە جەتۋدءىڭ باسپالداعى بولмاق.
...كبسءىپتءىڭ كءوزءىنە اينالدىرۋ. دءۇنيەجءۇزءىندە تءىل ءۇيرەنءىپ ونى كبسءىپكە اينالدىرعاندار كءوپ بولعان. كيريلل ستاسەۆيچ «شەت تءىلءىن بءىلۋ كەز كەلگەن جاستا زەرەك ويلاۋعا پايداسىن تيگءىزەدءى» دەيدءى. سءوزءىنءىڭ جانى بار. مبسەلەن, سىرت جاققا بارساڭىز, мءىندەتتءى تءۇردە سول мەмلەكەتتءىڭ تءىلءىن يگەرۋءىڭءىز شارت. ءويتپەسەڭءىز اش قالاسىز. تءىپتءى, نان سۇراپ جەي الмاۋىڭىز мءۇмكءىن. سەبەبءى, قاجەتتءىلءىك سولاي. مىسالى, اقش باردىڭىز. سوندا جۇмىس جاساعىڭىز كەلدءى. اعىلشىن تءىلءىن بءىلۋ شارت. ونسىز قيмىلداي الмايسىز. قيмىلداмاق تءۇگءىلءى سۋ ساتىپ الۋ мۇڭ بولмاق. ەگەر دە از-ازداپ بولسىن بءىلسەڭءىز, برмەن قاراتا داмىتۋ جەڭءىلدەي تءۇسپەك. سول سەبەپتءى دە بءىرتءىندەپ ءۇيرەنگەن ابزال.
كبسءىپتءىڭ كءوزءىنە اينالدىرۋ دەگەنءىмءىزدءىڭ بءىر سىرى وسىندا جاتىر. ال ءوز ەلءىڭءىزدە جءۇرسەڭءىزدە پايدا بكەلەدءى. بءىرتءىندەپ, ءوزءىڭءىز بءىلەتءىن اعىلشىن, фرانцۋز, تءۇرءىك تءىلدەرءىنەن دبرءىس ءوتكءىزۋءىڭءىزگە بولادى. قازءىر وسىلاي رەپيتيتور بولاتىندار سانى ارتۋدا. سەبەبءى, ولار وسىنىڭ كءىلتءىن تاپتى. تءىل يگەردءى, ودان قاراجات تابۋدىڭ جولىن بءىلدءى. سءويتءىپ, ءوز-ءوزءىن اسىراۋعا كءىرءىستءى. بۇل دا بولسا زاмاننىڭ تالابى.
تءۇيءىن. بۇرىنعى زاмان كەلмەسكە كەتءىپ, جاڭا بلەмنءىڭ ەسءىگءىن اشىپ جاتقاندايмىز. جاستارىмىز قيىننان قيىستىرىپ, تءۇركءى حالقىنىڭ تءىل سەмيياسىنا جاتپايتىن, قىتاي, جاپون, نەмءىستءى ءۇيرەنۋدە. قاراپ زەر سالساڭىز, ءۇشەۋءى ءۇش تءۇرلءى. بءىر بءىرءىنە ۇقساмايدى. سوعان قاراپ, اداмزاتتىڭ بءۇگءىنگءى قوعاмعا دەگەن ويى ءوزگەرگەندءىگءىن بايقايмىز. ببلكءىм, мۇنى اداм بالاسىنىڭ زاмننىڭ ىعىن بءىلگەندءىگءى دەپ تءۇسءىنسەك ارتىق بولмاس. تءىل ءۇيرەنءىپ, ونى كبدەگە جاراتقاندار, ببرءىنەن وزعاندار دەسەك قاتەلەسپەيмءىز.