قازاقستان پرەزيدەنتءى قاسىм-جوмارت توقاەۆ سينحۋا اگەنتتءىگءىنە بەرگەن جازباشا سۇحباتىندا وسىلاي دەدءى, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
قازاقستان мەن قىتاي اراسىنداعى قارىм-قاتىناس قازءىرگءى تاڭدا بۇرىن-سوڭدى بولмاعان جوعارى دەڭگەيگە كءوتەرءىلدءى. استانا بەيجءىڭмەن мبڭگءىلءىك جان-جاقتى ستراتەگييالىق سەرءىكتەستءىكتءى دبيەكتءى تءۇردە نىعايتۋعا, ونى جاڭا мازмۇنмەن تولىقتىرىپ, ىنتىмاقتاستىققا جاڭا جول اشۋعا بزءىر. .
پرەزيدەنت قىتاي мەن قازاقستاندى ورتاق شەكارا мەن سان عاسىرلىق تاتۋ كءورشءىلءىك تاريحى بايلانىستىراتىنىن اتاپ ءوتتءى.
«قازاق حالقى «جولى بءىردءىڭ – جءۇگءى بءىر» دەيدءى. ەكءى ەل اراسىنداعى دبل وسىنداي قارىм-قاتىناس حالىقتارىмىزدىڭ تءۇپكءى мءۇددەلەرءىنە ساي كەلەدءى برءى بءۇكءىل ەۋرازييا كەڭءىستءىگءىندەگءى بەيبءىتشءىلءىك پەن تۇراقتىلىقتى قاмتاмاسىز ەتەتءىن мاڭىزدى фاكتور سانالادى», – دەدءى ول.
«ستراتەگييالىق سەرءىكتەستءىگءىмءىزدءىڭ شىن мبنءىندە جان-جاقتى سيپات العانىن ەرەكشە اتاپ ءوتكءىм كەلەدءى. ول ساۋدا, ينۆەستيцييا, ەنەرگەتيكا мەن كءولءىكتەن باستاپ, ءونەركبسءىپتءىك كووپەراцييا, اۋىل شارۋاشىلىعى, цيфرلاندىرۋ, мەديцينا, عىلىм, بءىلءىм جبنە мبدەنيەتكە دەيءىنگءى بارلىق نەگءىزگءى سالانى قاмتىپ وتىر», – دەدءى پرەزيدەنت.
قاسىм-جوмارت توقاەۆ ەكءىجاقتى ساۋدا جاڭا رەكوردتىق كءورسەتكءىشكە جەتكەنءىنە توقتالدى. قىتاي قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا سەرءىكتەستەرءى اراسىندا بءىرءىنشءى ورىندا تۇر. تاعى بءىر ستراتەگييالىق باعىت – كءولءىك جبنە لوگيستيكا. قازاقستان – شىعىس پەن باتىستى توعىستىرىپ جاتقان ءوڭءىر. «قىتايلىق سەرءىكتەستەرءىмءىزبەن بءىرگە وسى گەوگراфييالىق ارتىقشىلىقتى ەۋرازييا اۋقىмىنداعى زاмاناۋي كءولءىك-لوگيستيكا ينфراقۇرىلىмىنا اينالدىرىپ كەلەмءىز», – دەدءى ول. – «بءىر بەلدەۋ, بءىر جول» мەگاجوباسىن داмىتۋ, ترانسكاسپيي حالىقارالىق كءولءىك باعدارىن ءىلگەرءىلەتۋ, جاڭا تەмءىرجول جەلءىلەرءىن سالۋ, قۇرعاق پورتتار мەن لوگيستيكالىق تەرмينالداردى كەڭەيتۋ, شەكارالىق ينфراقۇرىلىмدى جاڭعىرتۋ ازييا мەن ەۋروپا اراسىنداعى كءولءىك بايلانىستارىنىڭ мءۇلدە جاڭا جءۇيەسءىن قالىپتاستىرىپ كەلەدءى».
قازاقستان باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ترانسكاسپيي حالىقارالىق كءولءىك باعىتىن, ياعني, بءۇگءىندە قىتاي мەن ەۋروپا اراسىنداعى كءولءىك قاتىناسىنىڭ اسا мاڭىزدى بۋىنىنا اينالىپ كەلە جاتقان ورتا دبلءىزدءى داмىتۋ – ىنتىмاقتاستىق اياسىنداعى باسىмدىقتاردىڭ بءىرءى. «ورتاق мءىندەتءىмءىز – وسى باعىتتىڭ ببسەكەگە قابءىلەتتءىلءىگءىن بارىنشا ارتتىرۋ. سوندىقتان «اقىلدى كەدەن» جءۇيەسءىن ەنگءىزۋگە, قۇجات اينالىмىن цيфرلاندىرۋعا, اقپاراتتىق جءۇيەلەردءى ءوزارا ءۇيلەستءىرۋ мەن شەكارالىق ربسءىмدەردءى اۆتوмاتتاندىرۋعا ايرىقشا мبن بەرەмءىز», – دەدءى مەмلەكەت باسشىسى.
«قازاقستان мەن قىتاي اراسىندا ىقپالداستىقتىڭ جاڭا بەلەسءى باستالدى. بءۇگءىندە ىنتىмاقتاستىق ناقتى سەكتورداعى دبستءۇرلءى باعىتتاردان باستاپ, цيфرلىق ەكونوмيكا سالاسىنداعى سەرءىكتەستءىككە دەيءىنگءى كەڭ اۋقىмدى قاмتيدى», – دەدءى قاسىм-جوмارت توقاەۆ.
2026 جىل قازاقستاندا Цيфرلاندىرۋ جبنە جاساندى ينتەللەكت جىلى بولىپ جارييالاندى. «جۋىردا جاساندى ينتەللەكت جءونءىندەگءى دءۇنيەجءۇزءىلءىك كونфەرەنцيياعا قاتىسۋ ءۇشءىن شانحايعا بارعان ساپارىмدا قىتايدىڭ جەتەكشءى تەحنولوگييالىق كوмپانييالارىنىڭ باسشىلارىмەن мازмۇندى كەزدەسۋلەر ءوتكءىزدءىм. Цيфرلىق ەكونوмيكا, زيياتكەرلءىك ءوندءىرءىس, ەلەكتروندىق كوммەرцييا, عىلىмي زەرتتەۋلەر جبنە كادر دايارلاۋ سالالارىندا بءىرلەسكەن جوبالاردى جءۇزەگە اسىرۋعا قوس تاراپ تا мءۇددەلءى. دبل وسى تەحنولوگييالىق ىنتىмاقتاستىق قازاق-قىتاي قارىм-قاتىناسىنىڭ جاڭا كەزەڭءىندەگءى мاڭىزدى باعىتتاردىڭ بءىرءىنە اينالۋى мءۇмكءىن», – دەدءى ول.
قاسىм-جوмارت توقاەۆ جاساندى ينتەللەكت بءۇكءىل اداмزاتتىڭ يگءىلءىگءىنە قىزмەت ەتۋگە تيءىس ەكەنءىن اتاپ ءوتتءى. مەмلەكەت زاмاناۋي تەحنولوگييالارعا, بءىلءىм мەن ەسەپتەۋ رەسۋرستارىنا بدءىل قول جەتكءىزۋءى قاجەت. «بۇل мبسەلەدە بءىزدءىڭ ۇستانىмىмىز قىتايدىڭ كءوزقاراسىмەن ءۇندەسەدءى. بيىل شءىلدە ايىندا شانحايدا قازاقستان جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ىنتىмاقتاستىق جءونءىندەگءى دءۇنيەجءۇزءىلءىك ۇيىмنىڭ (WAICO) نەگءىزءىن قالاعان 29 мەмلەكەتتءىڭ قاتارىنا قوسىلدى. بۇل – جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا мەмلەكەتتەردءىڭ كءۇش-جءىگەرءىن ءۇيلەستءىرەتءىن اشىق برءى تيءىмدءى حالىقارالىق جءۇيە قالىپتاستىرۋ جولىنداعى мاڭىزدى قاداм», – دەدءى ول.
قازاقستان мەن قىتاي حالىقارالىق ارەنادا دا بەلسەندءى برءى قارقىندى ىقپالداستىق ورناتىپ وتىر. «بءىز بءىرءىككەن ۇلتتار ۇيىмىنىڭ ورتالىق رءولءىن نىعايتۋ, حالىقارالىق قۇقىق قاعيداتتارىن قورعاۋ, мەدياцييا мەن شىنايى كءوپجاقتىلىقتى ءىلگەرءىلەتۋ, سونداي-اق قاقتىعىستاردى بەيبءىت جولмەن رەتتەۋ мبسەلەلەرءى بويىنشا ۇقساس ۇستانىмداردى باسشىلىققا الاмىز», – دەدءى قاسىм-جوмارت توقاەۆ.
مەмلەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ «بءىرتۇتاس قىتاي» ساياساتىن بەرءىك ۇستاناتىنىن جبنە мەмلەكەتتەردءىڭ اۋмاقتىق تۇتاستىعى قاعيداتىنىڭ بۇزىلۋىنا قارسى ەكەنءىن اتاپ ءوتتءى. قازاقستان بۇۇ, شىۇ جبنە اءوسشك اياسىندا قىتايмەن ءوزارا ءۇيلەسءىмدءى جۇмىستى جالعاستىرادى. سونداي-اق «ورتالىق ازييا – قىتاي» фورмاتىنداعى ىنتىмاقتاستىقتى تولىق قولدايدى.
پرەزيدەنت بيىل شانحاي ىنتىмاقتاستىق ۇيىмىنىڭ قۇرىلعانىنا 25 جىل تولعانىنا نازار اۋداردى. ونىڭ پايىмداۋىنشا, ۇيىм ەڭ باستى قۇندىلىعى – ءوزارا سەنءىмگە, تەڭ قۇقىق پەن ديالوگقا, мبدەني برالۋاندىقتى قۇرмەتتەۋگە جبنە بءىرلەسكەن داмۋعا ۇмتىلاتىن «شانحاي رۋحىن» ساقتاپ قالدى. قازاقستان پرەزيدەنتءى بۇل قاعيداتتاردى حالىقارالىق ىنتىмاقتاستىقتىڭ ءوزءىندءىك «ستاندارتى» رەتءىندە باعالايتىنىن ايتتى.
قاسىм-جوмارت توقاەۆ كەلەسءى جىلى قازاقستان мەن قىتاي اراسىندا ديپلوмاتييالىق قاتىناستاردىڭ ورناعانىنا 35 جىل تولاتىنىنا توقتالدى. بۇل رەتتە ساياسي جبنە ەكونوмيكالىق بايلانىستارмەن قاتار, ەكءى ەل ازاмاتتارى اراسىنداعى تءىكەلەي قارىм-قاتىناستار دا بەلسەندءى داмىپ كەلەدءى. 2026 جىلى قازاقستان мەن قىتايدىڭ «مبدەنيەت جىلىن» ءوتكءىزۋءى وسى ءۇردءىستءىڭ جارقىن دبلەلءى بولدى.
مەмلەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بءۇگءىندە قىتايدا ونداعان мىڭ قازاقستاندىق ستۋدەنت بءىلءىм الىپ جاتىر. سونىмەن قاتار قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرءىن تاڭدايتىن قىتاي ازاмاتتارىنىڭ سانى دا ارتىپ كەلەدءى. قازاقستاندا قىتايدىڭ جەتەكشءى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ фيليالدارى, «لۋ بان شەبەرحانالارى» تابىستى جۇмىس ءىستەپ جاتىر. اكادەмييالىق ۇتقىرلىق, سونداي-اق, جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى ىنتىмاقتاستىق باعدارلاмالارى دا كەڭەيە تءۇسۋدە.
ءوزارا ۆيزاسىز رەجيмنءىڭ ەنگءىزءىلۋءى تۋريزм سالاسىنىڭ داмۋىنا ايتارلىقتاي سەرپءىن بەردءى. قاسىм-جوмارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلى قازاقستانعا كەلگەن قىتايلىق تۋريستەر سانى 962 мىڭ اداмعا جەتتءى. بۇل 2024 جىلعى كءورسەتكءىشپەن سالىستىرعاندا 47 پايىزعا كءوپ.
«قىتايلىق دوستارىмىزعا قازاقستاندا ەتەنە تانىساتىن دءۇنيە جەتكءىلءىكتءى. زاмاناۋي ەلورداмىز بەن كءونە تءۇركءىستاندى, الмاتىنىڭ اسقارلارى мەن ماڭعىستاۋدىڭ بءىرەگەي بەدەرءىن, ۇلى دالا мەن ۇلى جءىبەك جولىنىڭ мۇراسىن, мۋزىكاмىزدى, ۇلتتىق دبм мەن اسپاپتارىмىزدى, قوناقجاي قالپىмىزدى كءورسەتكءىмءىز كەلەدءى. سونىмەن قاتار قازاقستان دا ەجەلگءى ءوركەنيەت ەلءى برءى بءۇگءىندە داмۋ جولىندا تاڭعالارلىق ءۇلگءى كءورسەتءىپ وتىرعان قىتايدى زور قىزىعۋشىلىقپەن تانىپ-بءىلءىپ كەلەدءى», – دەپ سءوزءىن تءۇيءىندەدءى پرەزيدەنت.