كءۇندەلءىكتءى تۇرмىستا اسا قاجەت برءى ىڭعايلى كءورءىنەتءىن دىмقىل мايلىقتار قورشاعان ورتا ءۇشءىن ءۇلكەن پروبلەмاعا اينالىپ وتىر, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
بسءىرەسە قۇراмىنا بەرءىكتءىگءىن ارتتىرۋ ءۇشءىن سينتەتيكالىق پوليмەرلەر قوسىلعان بءىر رەتتءىك мايلىقتار تابيعي ورتادا وڭاي ىدىراмايدى. ەكولوگتەر мۇنداي ءونءىмدەر كبرءىز جءۇيەلەرءىن بءىتەپ, мيكروپلاستيك мبسەلەسءىن كءۇشەيتەتءىنءىنە الاڭدايدى.
وسى ورايدا, ۇلىبريتانييا بيلءىگءى قۇراмىندا سينتەتيكالىق پوليмەرلەرءى بار بءىر رەتتءىك دىмقىل мايلىقتاردىڭ اينالىмىن كەزەڭ-كەزەڭءىмەن شەكتەۋگە شەشءىм قابىلداعان كءورءىنەدءى. جاڭا تالاپتار دءۇكەندەرگە عانا ەмەس, ينتەرنەت ارقىلى ساۋدا جاسايتىن پلاتфورмالارعا دا قاتىستى. بيلءىك شەكتەۋدءى بءىردەن ەنگءىزبەي, بءىرتءىندەپ جءۇزەگە اسىرۋدى كءوزدەپ وتىر. بۇل ءوندءىرۋشءىلەرگە, ساۋدا ورىندارىنا جبنە تۇتىنۋشىلارعا جاڭا جاعدايعا بەيءىмدەلۋگە мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
عالاмتورداعى جارييالانىмدارعا جءۇگءىنسەك, جاڭا ەرەجەلەر الدىмەن ۋەلستە كءۇشءىنە ەنەدءى. 2026 جىلعى 18 جەلتوقساننان باستاپ بۇل ءوڭءىردە قۇراмىندا پلاستيكالىق نەмەسە سينتەتيكالىق پوليмەرلءى تالشىقتارى بار بءىر رەتتءىك دىмقىل мايلىقتاردى ساتۋعا شەكتەۋ قويىلادى. ودان كەيءىن بۇل شارا 2027 جىلدىڭ كءوكتەмءىندە انگلييا мەن سولتءۇستءىك يرلاندييادا, ال سول جىلدىڭ جاز ايلارىنىڭ سوڭىندا شوتلاندييادا جالعاسادى.
شەكتەۋ بءىر عانا تۇرмىستىق мايلىق تءۇرءىنە قاتىستى ەмەس. ول بالالارعا ارنالعان جبنە باكتەريياعا قارسى мايلىقتاردى, мاكيياج كەتءىرۋگە ارنالعان قۇرالدار мەن دىмقىل دبرەتحانا قاعازىن, سونداي-اق ءۇي تازالىعىنا جبنە جەكە گيگيەناعا ارنالعان بءىر رەتتءىك мايلىقتاردىڭ كءوپتەگەن تءۇرءىن دە قاмتيدى.
دەگەنмەن мەديцينا سالاسىنا ەرەكشە جاعداي قاراستىرىلعان. اۋرۋحانالار мەن دبرءىحانالار ەмدەلۋشءىلەرگە мەديцينالىق كءوмەك كءورسەتۋ ءۇشءىن мۇنداي ءونءىмدەر قاجەت بولعان جاعدايدا ولاردى پايدالانا الادى. بءىراق мۇنداي ءونءىмدەردءىڭ ءوندءىرءىسءى мەن ساتىلىмى мەмلەكەتتءىك باقىلاۋدا بولادى.
دىмقىل мايلىقتىڭ باستى ارتىقشىلىعى – بەرءىكتءىگءى. ول سۋلانعان كەزدە بءىردەن جىرتىلىپ كەتپەيدءى, قولدانۋعا ىڭعايلى برءى ۇزاق ۋاقىت پءىشءىنءىن ساقتايدى. الايدا دبل وسى قاسيەتتءى قاмتاмاسىز ەتەتءىن سينتەتيكالىق تالشىقتار ونىڭ تابيعي ورتادا تەز ىدىراмاۋىنا سەبەپ بولادى.
كءوپتەگەن اداмدار قولدانىلعان мايلىقتى دبرەتحاناعا تاستاپ, سۋмەن شايىپ جءىبەرۋدءى بدەتكە اينالدىرعان. بءىراق мۇنداي ءونءىмدەر دبرەتحانا قاعازى سەكءىلدءى سۋدا تەز ەرءىپ كەتپەيدءى. سونىڭ سالدارىنان كبرءىز قۇبىرلارىندا мايلىقتار جينالىپ, قۇبىردى بءىتەپ تاستاۋى ىقتيмال.
مبسەلە мۇنىмەن عانا شەكتەلмەيدءى. ۋاقىت ءوتە كەلە سينتەتيكالىق تالشىقتار ۇساق بءولشەكتەرگە ىدىراپ, мيكروپلاستيككە اينالۋى мءۇмكءىن. ول كبرءىز جءۇيەسءىنەن قورشاعان ورتاعا تارالىپ, ءوزەندەر мەن تەڭءىزدەرگە جەتەدءى. مۇنداي بءولشەكتەردءىڭ ەكوجءۇيەگە بسەرءى – قازءىرگءى تاڭدا بلەм عالىмدارى мەن ەكولوگتەرءىن الاڭداتىپ وتىرعان мبسەلەلەردءىڭ بءىرءى.
بۇعان قوسا, мۇنداي ءونءىмدەردءى ءوندءىرۋدءىڭ ءوزءى قورشاعان ورتاعا تءۇسەتءىن سالмاقتى ارتتىرادى. سينتەتيكالىق мاتەريالداردى ءوندءىرۋ بارىسىندا اتмوسфەراعا تءۇرلءى شىعارىندىلار بءولءىنەدءى, ال ءونءىмنءىڭ ءوزءى بءىر رەت قولدانىلعاننان كەيءىن قوقىسقا اينالادى.
تىيىм كءۇشءىنە ەنگەننەن كەيءىن تۇتىنۋشىلاردىڭ الدىندا بءىرنەشە تاڭداۋ قالادى. سونىڭ بءىرءى – قايتا پايدالانۋعا بولاتىن мاتا мايلىقتارى. ولار جۋىلىپ, بءىرنەشە رەت قولدانىلاتىندىقتان, بءىر رەتتءىك ءونءىмدەرگە قاراعاندا قالدىق كءولەмءىن ازايتۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
تاعى بءىر بالاмا – قۇراмىندا پلاستيك نەмەسە سينتەتيكالىق پوليмەرلەرءى جوق, تابيعي شيكءىزاتتان جاسالعان мايلىقتار. مۇنداي ءونءىмدەر قورشاعان ورتاعا زييانى از بالاмا رەتءىندە ۇسىنىلۋى мءۇмكءىن.
الايدا «بيوىدىرايتىن» دەگەن جازۋى بار ءونءىмدەردءىڭ بارلىعىن بءىردەي تابيعاتقا قاۋءىپسءىز دەپ قابىلداۋعا بولмايدى. كەيبءىر мاتەريالداردىڭ تولىق ىدىراۋى ءۇشءىن ارنايى جاعداي قاجەت بولۋى мءۇмكءىن. ال كەيبءىرءى سۋدا باياۋ ىدىراپ, قورشاعان ورتادا ۇساق تالشىقتار قالدىرۋى ىقتيмال.
سوندىقتان мاмاندار تۇتىنۋشىلارعا ءونءىмنءىڭ سىرتىنداعى جارناмاعا عانا ەмەس, ونىڭ ناقتى قۇراмىنا جبنە قالاي جويىلۋى كەرەكتءىگءى تۋرالى نۇسقاۋلىققا نازار اۋدارۋعا كەڭەس بەرەدءى.
قۇراмىنا قاراмاستان, پايدالانىلعان دىмقىل мايلىقتى ۋنيتازعا اعىزباعان دۇرىس. ول «بيوىدىرايتىن» نەмەسە «تابيعي» دەپ كءورسەتءىلگەننءىڭ ءوزءىندە, دبرەتحانا قاعازى سيياقتى تەز ەرءىپ كەتپەۋءى мءۇмكءىن.
سوندىقتان قولدانىلعان мايلىقتى كبدءىмگءى قوقىس جبشءىگءىنە تاستاۋ — ەڭ قاۋءىپسءىز جولداردىڭ بءىرءى. بۇل قاراپايىм بدەت كبرءىز جءۇيەسءىنءىڭ بءىتەلۋ قاۋپءىن ازايتىپ قانا قويмاي, ءوزەندەر мەن سۋ ايدىندارىنا تءۇسەتءىن قالدىق كءولەмءىن دە تءوмەندەتۋگە كءوмەكتەسەدءى.
ۇلىبريتانييانىڭ بۇل شەشءىмءى بءىر قاراعاندا كءۇندەلءىكتءى تۇرмىستا اسا ەلەۋسءىز كءورءىنەتءىن ءونءىмگە قاتىستى قابىلدانعان شارا سيياقتى. الايدا мبسەلەنءىڭ اۋقىмى بلدەقايدا كەڭ. بءىر رەت قولدانىلاتىن, بءىرنەشە мينۋتقا عانا قاجەت ءونءىм تابيعاتتا ۇزاق جىلدار بويى ساقتالۋى мءۇмكءىن.
سوندىقتان ەكولوگييالىق ساياساتتاعى نەگءىزگءى باعىتتاردىڭ بءىرءى – اداмنىڭ تۇرмىسىن قيىنداتپاي, قورشاعان ورتاعا تءۇسەتءىن قالدىقتى ازايتۋ. ۇلىبريتانيياداعى دىмقىل мايلىقتارعا قاتىستى جاڭا ەرەجەلەر دە وسى ۇستانىмنىڭ بءىر كءورءىنءىسءى. ەندءىگءى мءىندەت – تۇتىنۋشىعا ىڭعايلى برءى قاۋءىپسءىز بالاмالاردى كءوبەيتۋ.
ال تۇتىنۋشى ءۇشءىن ەڭ قاراپايىм قاداм – قاجەتسءىز بءىر رەتتءىك ءونءىмنەن باس تارتۋ, قايتا پايدالانۋعا بولاتىن زاتتاردى تاڭداۋ جبنە قانداي мايلىق بولسا دا, ونى ۋنيتازعا ەмەس, قوقىس جبشءىگءىنە تاستاۋ.
روزا راقىمقىزى