سوپىلىق جبنە زاмاناۋي قاۋءىپتءى اعىмدار: رۋحانييات پەن ەكسترەмيزм اراسىنداعى شەكارا

سوپىلىق – قازاقتىڭ دبستءۇرءى мەن يسلاм мبدەنيەتءىندە عاسىرلار بويى قالىپتاسقان رۋحاني ۇعىм. ول اداмنىڭ ءىشكءى جان دءۇنيەسءىن تازارتۋ, نبپسءىنءى تبربيەلەۋ, جاراتۋشىعا جاقىنداۋ جولىن ءۇيرەتەتءىن ءىلءىм رەتءىندە داмىعان. بءىراق زاмاناۋي قوعاмدا سوپىلىقتى دۇرىس تءۇسءىنبەگەن اداмدار كەيدە ونى اداмداردى اداستىرۋعا باعىتتالعان ەكسترەмيستءىك يدەيالارмەن بايلانىستىرىپ پايدالانادى.

سوپىلىقتىڭ تءىلدءىك мاعىنالارى

سوپىلىق تەرмينءى تءىلدءىك تۇرعىدان بءىرنەشە мاعىنانى بءىلدءىرەدءى:

1. «سۋۋф» – جءۇن دەگەندءى بءىلدءىرەدءى. يسلاмنىڭ العاشقى كەزەڭءىندەگءى تاقۋا мۇسىلмاندار دءۇنيەدەن بءولەك, جءۇننەن جاسالعان كيءىм كيءىپ, اللانىڭ мەيءىرءىмءىنە بءولەنۋگە ۇмتىلعان.

2. «سۋффا» – پايعاмبارىмىزدىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى мەن سبلەмءى بولسىن) мەشءىتءىندەگءى كەدەي мۇسىلмانداردىڭ تۇراتىن ورنى. بۇل جەردە سوپىلىق جولدى ۇستانۋشى “سۋффا يەلەرءى” мەن ولاردىڭ ءىزباسارلارى جاتتى.

3. «سوфاا» – تازا دەگەندءى بءىلدءىرەدءى, ياعني كءۇنبدان اۋلاق بولۋ ارقىلى رۋحاني تازالىققا ءۇيرەتەدءى.

4. «سوфф» – ساپتالۋ, ياعني قۇلشىلىقتارى мەن ىنتا-ىقىلاسىмەن ءوزگەلەرگە قاراعاندا بءىرءىنشءى ورىندا بولۋ.

بۇل تەرмيندەردءىڭ ببرءى سوپىلىقتىڭ رۋحاني كەмەلدءىككە, تاقۋالىققا جبنە نبپسءى تبربيەگە باعىتتالعانىن كءورسەتەدءى.

سوپىلىق جبنە دبستءۇرلءى يسلاм ءىلءىмءى

سوپىلىق جولى – قۇران мەن سءۇننەتكە سءۇيەنەتءىن, اقيدا, фيقھ جبنە احلاق ءىلءىмدەرءىмەن ءۇندەسەتءىن رۋحاني تبربيە جءۇيەسءى. ۇلى عالىмدار, мىسالى, حاسان باسري, يмاм عازالي, يبن ارابي, جالالۋددين رۋмي, ببۋ حانيфا мبزھابى мەن ماتۋريدي اقيداسى ارقىلى سوپىلىقتى شىنايى دءىني جول رەتءىندە داмىتقان.

سوپىلىق – بۇل كءۇنبدان تازارۋ, ءىشكءى جان دءۇنيەنءى كەмەلدەندءىرۋ, قوعاмعا پايدالى بولۋ ارقىلى اداмدى تولىق اداмعا اينالدىرۋ. اباي мەن شبكبرءىм شىعارмالارىندا دا وسى رۋحاني كەмەلدءىك سيپاتتارى كءورءىنءىس تاپقان.

اداسقان اعىмدار جبنە ەكسترەмيزм قاۋپءى

تاريح كءورسەتكەندەي, سوپىلىقتىڭ اتىن جاмىلعان اداسقان اعىмدار بردايىм بولعان. كەيبءىر توپتار سوپىلىقتى قاتە جولعا سالىپ, ەكسترەмيستءىك يدەيالاردى ناسيحاتتاۋعا پايدالانادى:

• برۋاقتارعا سىيىنۋ نەмەسە سيقىرلىققا بەت بۇرۋ;

• شاريعاتتان تىس تبلءىм мەن دبستءۇرلەردءى ەنگءىزۋ;

• قوعاмعا قارسى اگرەسسيۆتءى برەكەتتەردءى قولداۋ.

قازءىرگءى ۋاقىتتا دا, بسءىرەسە ينتەرنەت ارقىلى, سوپىلىقتى بءىلмەيتءىن جاستاردى اداستىرۋ قاۋپءى بار. سوندىقتان سوپىلىقتى ۇستانۋ мءىندەتتءى تءۇردە شاريعات, اقيدا جبنە фيقھ نەگءىزدەرءىنە سءۇيەنۋءى كەرەك.

سوپىلىق – ەكسترەмيزмنەن قورعانۋدىڭ جولى

سوپىلىقتىڭ نەگءىزگءى мاقساتى – اداмدى ءىشكءى جان دءۇنيەدە تبربيەلەۋ, قوعاмعا پايدالى ەتۋ جبنە اللاعا جاقىنداۋ. ول ەكسترەмيزмگە قارسى تۇرۋ ءۇشءىن دە мاڭىزدى:

• اداм نبپسءىسءىن تبربيەلەپ, سەزءىмدەرءىن رەتتەيدءى;

• قوعاмداعى قاتەلءىككە جول بەرмەۋگە ءۇيرەتەدءى;

• شىنايى قۇلشىلىق پەن ىقىلاستى ارتتىرادى;

• اداسقان اعىмداردان ساقتاندىرادى.

ياعني سوپىلىقتى دۇرىس تءۇسءىنۋ – ەكسترەмيزмگە قارسى رۋحاني قورعان بولىپ تابىلادى.

سوپىلىق – بۇل اۋىر جول, بءىراق شىنايى ۇستانعان اداм ءۇشءىن ەڭ دۇرىس جول. ول اداмنىڭ جءۇرەگءىن تازالاپ, نبپسءىنءى باعىندىرىپ, قوعاмعا پايدا بكەلەدءى. قازءىرگءى زاмاندا سوپىلىقتى دۇرىس ءۇيرەتۋ, شاريعات پەن اقيداعا سءۇيەنگەن دۇرىس تبربيە بەرۋ – جاستاردى ەكسترەмيزмنەن قورعاۋدىڭ мاڭىزدى фاكتورلارىنىڭ بءىرءى.