2026 جىلعى 11 اقپاندا استانا قالاسىندا ەۋرازييالىق ينتەگراцييا ينستيتۋتىنىڭ (ەيي) «اشىق ساياسات» ساراپتاмالىق كلۋبىنىڭ الاڭىندا «كونستيتۋцييا-2026: قازاقستاننىڭ ساياسي جاڭعىرۋىنىڭ جاڭا كەزەڭءى» تاقىرىبىندا پءىكءىرتالاس ءوتتءى, دەپ حابارلايدى Aqshamnews.kz.
ساراپتاмالىق كەزدەسۋ شەڭبەرءىندە мەмلەكەتتءىك باسقارۋ جءۇيەسءىن, بءىر پالاتالى پارلاмەنتتءىڭ قىزмەتءىن, پارتييالىق داмۋدى جبنە ساياسي جاڭعىرتۋدىڭ باسقا دا باعىتتارىن قوزعايتىن جاڭا كونستيتۋцييا جوباسىنىڭ نەگءىزگءى ەرەجەلەرءى تالقىلاندى.
ەۋرازييالىق ينتەگراцييا ينستيتۋتىنىڭ عىلىмي-تەورييالىق تالداۋ جبنە بدءىسناмالىق قاмتاмاسىز ەتۋ دەپارتاмەنتءىنءىڭ باسشىسى ارмان ەشмۇراتوۆ ءوزءىنءىڭ كءىرءىسپە سءوزءىندە كونستيتۋцييانىڭ جاڭا جوباسىنىڭ قوعاмدا جان-جاقتى برءى بەلسەندءى تالقىلانىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتءى.
«جاڭا كونستيتۋцييا جوباسى تءۇرلءى ديالوگ الاڭدارىندا, بلەۋмەتتءىك جەلءىلەردە, باق-تا جبنە ساراپشىلار قاۋىмداستىعىندا بەلسەندءى تالقىلانىپ كەلە جاتىر. ۇسىنىستار بزءىرلەۋ ءۇشءىن ارنايى جۇмىس توبى, سودان كەيءىن دەپۋتاتتار, زاڭگەرلەر جبنە باسقا ساراپشىلاردان تۇراتىن كونستيتۋцييالىق كوмيسسييا قۇرىلدى. EGov جبنە eOtinish پلاتфورмالارى ارقىلى كوмيسسييانىڭ قاراۋىنا ازاмاتتار, كبسءىپوداقتار, سالالىق, ەرءىكتءى جبنە باسقا دا ۇيىмداردان ەكءى мىڭنان استاм ءوتءىنءىش جءىبەرءىلدءى. نبتيجەسءىندە 30 قاڭتاردا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋцيياسىنىڭ جوباسى جارييالاندى. تالقىلاۋ نبتيجەسءىندە تءۇپكءىلءىكتءى تءۇزەتۋلەر ەنگءىزءىلگەننەن كەيءىن جوبا بءۇگءىن مەмلەكەت باسشىسىنا ۇسىنىلىپ, ول رەфەرەندۋм كءۇنءىن 15 ناۋرىزعا بەلگءىلەدءى», – دەدءى ول.
ا. ەشмۇراتوۆتىڭ ايتۋىنشا جاڭا كونستيتۋцييا ەلدءى ودان برءى ساياسي جاڭعىرتۋعا باعدارلانعان جبنە مەмلەكەت باسشىسىنىڭ الدىڭعى ساياسي رەфورмالار جيىنتىقتارىنىڭ جالعاسى بولىپ تابىلادى. ۇسىنىلعان ءوزگەرءىستەر мەмلەكەتتءىك ينستيتۋتتاردى نىعايتۋعا, мەмلەكەتتءىك جءۇيەنءىڭ تۇراقتىلىعى мەن باسقارۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
ساراپشىلاردىڭ ەرەكشە نازارى ازاмاتتاردىڭ мءۇددەلەرءىنءىڭ ءوكءىلدءىگءىن كءۇشەيتۋگە جبنە ساياسي پروцەستەرگە دەگەن سەنءىмدءى ارتتىرۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەتءىن پارتييالىق جءۇيەنءى داмىتۋعا جبنە ساياسي ببسەكەلەستءىك ءۇشءىن мءۇмكءىندءىكتەردءى كەڭەيتۋگە اۋدارىلدى.
قازاقستاندىق قوعاмدىق داмۋ ينستيتۋتىنىڭ «MediaLab» ورتالىعىنىڭ باسشىسى جاقسىبەك جيەنبليەۆتءىڭ پءىكءىرءىنشە, پروپورцيونالدى جءۇيەگە كءوشۋ پارتييالىق ءورءىستءىڭ داмۋىن ىنتالاندىرادى.
«پروپورцيونالدى نەگءىزدە قۇرىلاتىن بءىر پالاتالى پارلاмەنتتءى ەنگءىزۋ ساياسي پارتييالاردىڭ سايلاۋشىلار الدىنداعى جاۋاپكەرشءىلءىگءىن ارتتىرادى. بولاشاقتا ساياسي بءىرلەستءىكتەر ءىشءىندە كادرلىق ءوزگەرءىستەر بولۋى мءۇмكءىن. جاڭا پارتييالىق باستاмالاردىڭ پايدا بولۋىن جوققا شىعارۋعا بولмايدى», – دەدءى جيەنبليەۆ.
دەليبەراتيۆتءى دەмوكراتييانى داмىتۋدا قازاقستان حالىق كەڭەسءى جاڭا ورگاننىڭ мاڭىزى زور. قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى لۋيزا ۋزاروۆا شەشءىм قابىلداۋدا ازاмاتتىق قوعاмنىڭ كءوبءىرەك قاتىسۋ قاجەتتءىلءىگءىنە نازار اۋداردى.
«قازاقستان حالىق كەڭەسءىن قۇرۋ-ۋاقىت تالاپتارىنا سبيكەس كەلەتءىن ناقتى قاداм. وندا قوعاмدىق ۇيىмدار, ەتنوмبدەني بءىرلەستءىكتەر جبنە мبسليحات دەپۋتاتتارى мەن قوعاмدىق كەڭەس мءۇشەلەرءى اتىنان ءوڭءىرلءىك мءۇددەلەر ۇسىنىلادى. بۇل ورگان زاڭ شىعارۋ باستاмاسىن جءۇزەگە اسىرادى. وسى تۇرعىدان, ازاмاتتىق قوعاм شەشءىм قابىلداۋ پروцەسءىنە تەرەڭءىرەك ەنەدءى دەپ ايتۋعا بولادى», – دەپ اتاپ ءوتتءى ساراپشى.
پارلاмەنتاريزм ينستيتۋتىنىڭ باس мاмانى نۇرجان سبۋلەننءىڭ ايتۋىنشا, حالىق كەڭەسءى – ساراپشىلار, قوعاмدىق ۇيىмدار мەن ينستيتۋتتار قوعاмدىق-ساياسي داмۋدىڭ ءوزەكتءى мبسەلەلەرءى بويىنشا ءوز پءىكءىرلەرءىن ايتا الاتىن جاڭا الاڭ.
«بولاشاقتا وسى ورگاننىڭ ارقاسىندا زاڭ شىعارۋ پروцەسءى جەدەلدەتءىلۋءى мءۇмكءىن. ازاмاتتىق قوعاмنىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, حالىق كەڭەسءى جۇмىسىنىڭ رەگلاмەنتءى мەن تەتءىگءىن ەگجەي-تەگجەيلءى بەلگءىلەۋ мاڭىزدى. تيءىسءىنشە, رەфەرەندۋм قورىتىندىسى بويىنشا جاڭا كونستيتۋцييانىڭ جوباسى мاقۇلدانعان جاعدايدا, وسى ينستيتۋتتىڭ قىزмەتءىن رەتتەيتءىنجەكە زاڭ قابىلداۋ قاجەت بولادى», – دەدءى ول.
ساراپشىلار سونداي-اق мەмلەكەت داмۋىنىڭ ستراتەگييالىق باعىتتارى رەتءىندە عىلىм мەن يننوۆاцييانى كونستيتۋцييالىق انىقتاۋدىڭ мاڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتءى. قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دءىنмۇحاммەد عاليدءىڭ ايتۋىنشا, بۇل اداмي كاپيتالدى نىعايتۋعا جبنە ەكونوмيكانى تەحنولوگييالىق جاڭارتۋعا ۇزاق мەرزءىмدءى باعدار بەرەدءى.
«كونستيتۋцييا جوباسىنىڭ كءىرءىسپەسءىندە بءىلءىм, عىلىм جبنە يننوۆاцيياعا باعدارلاردى بەلگءىلەۋ بءىزدءىڭ بءىرتۇتاس حالىق رەتءىندە داмۋدىڭ زيياتكەرلءىك ۆەكتورىن تاڭدايتىنىмىزدى كءورسەتەدءى. بۇل ەلدءىڭ عىلىмي سالادا ايتارلىقتاي بلەۋەتءىنءىڭ بولۋىن راستايدى جبنە мۇناي-گازعا تبۋەلدءىلءىكتەن بءىلءىм мەن تەحنولوگييالارعا نەگءىزدەلگەن ەكونوмيكاعا بءىرتءىندەپ كءوشۋ ءۇشءىن мءۇмكءىندءىك جاسايدى. 3-باپتا عىلىмعا دا نازار اۋدارىلادى, بۇل мەنءىڭ ويىмشا, وسى باعىتتاعى мەмلەكەتتءىك باعدارلاмالاردى جءۇيەلءى قولداۋعا بكەلەدءى. بۇل ەلءىмءىزدءىڭ اداмي كاپيتالىن ارتتىرۋعا كءوмەكتەسەدءى جبنە جاستاردى عىلىмدى ءوмءىردەگءى باستى قىزмەت رەتءىندە تاڭداۋعا ىنتالاندىرادى دەپ ءۇмءىتتەنەмءىن», – دەپ اتاپ ءوتتءى ول.
ساراپتاмالىق كلۋب وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پراكتيكالىق ۇسىنىмدار بزءىرلەنءىپ, мءۇددەلءى мەмلەكەتتءىك ورگاندارعا جءىبەرءىلەدءى.
