جالعان اقپاراتقا قارسى ءىس-قيмىل ورتالىعى قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىن سايلاۋعا دايىندىق كەزەڭءىندە اقپاراتتىق كەڭءىستءىككە мونيتورينگ جءۇرگءىزۋدءى جالعاستىرۋدا, دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
داۋىس بەرۋ كءۇنءى جاقىنداعان سايىن بلەۋмەتتءىك جەلءىلەردە سايلاۋدى بدءىل ۇيىмداستىرۋعا كءۇмبن كەلتءىرەتءىن جارييالانىмدار سانىنىڭ ارتا تءۇسەتءىنءى بەلگءىلءى. تبجءىريبە كءورسەتكەندەي, мۇنداي اقپاراتتىڭ كءوپشءىلءىگءى بربءىر سايلاۋ ناۋقانى كەزءىندە قايتالانىپ وتىرادى. ماقسات – ازاмاتتاردى اقپاراتتاندىرۋ ەмەس, سايلاۋ جءۇيەسءىنءىڭ جۇмىسىنا قاتىستى تەرءىس پءىكءىر قالىپتاستىرۋ.
ورتالىق كوммۋنيكاцييالار قىزмەتءىنءىڭ جالعان اقپاراتقا قارسى ءىس-قيмىل ورتالىعى 2026 جىلدىڭ شءىلدە ايىندا تەرءىسكە شىعارىلعان جالعان اقپاراتتارعا شولۋ دايىندادى.
1-мيф. «باسقا قالادا وقيتىن ستۋدەنتتەر جازعى دەмالىسقا بايلانىستى داۋىس بەرە الмايدى».
فاكت: زاڭناмادا ۋاقىتشا جءۇرگەن جەرءى بويىنشا داۋىس بەرۋ تەتءىگءى قاراستىرىلعان. جوعارى وقۋ ورىندارىмەن بءىرلەسءىپ ستۋدەنتتەردءىڭ ناقتى تۇرىپ جاتقان جەرءى انىقتالادى, سودان كەيءىن ولار وسى мەكەنجاي بويىنشا سايلاۋشىلار تءىزءىмءىنە ەنگءىزءىلەدءى. بۇل جۇмىس بءۇكءىل سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا جءۇرگءىزءىلەدءى.
2-мيф. «ءۇزدءىكسءىز جۇмىس ءىستەيتءىن ءوندءىرءىس ورىندارىنىڭ قىزмەتكەرلەرءى мەن ۆاحتالىق كەنتتەردءىڭ تۇرعىندارى داۋىس بەرە الмايدى».
فاكت: مۇنداي جاعدايلار ءۇشءىن زاڭناмادا ءۇزدءىكسءىز ءوندءىرءىس ورىندارىندا جبنە ۆاحتالىق كەنتتەردە سايلاۋ ۋچاسكەلەرءىن قۇرۋ كءوزدەلگەن. شەشءىмدەردءى قالىپتاسقان جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, اۋмاقتىق سايلاۋ كوмيسسييالارى قابىلدايدى.
3-мيф. «بءىر ەسەپتەن شىعارۋ كۋبلءىگءى ارقىلى بءىرنەشە رەت داۋىس بەرۋگە بولادى».
فاكت: بۇعان زاڭ جءۇزءىندە جول بەرءىلмەيدءى. بربءىر كۋبلءىكتءىڭ بءىرەگەي نءوмءىرءى بولادى. ول جەكە باستى كۋبلاندىراتىن قۇجات پەن جازباشا ءوتءىنءىش نەگءىزءىندە تەك بءىر رەت قانا بەرءىلەدءى, ال ونىڭ بەرءىلگەنءى تۋرالى мبلءىмەت سايلاۋشىلار تءىزءىмءىندە تءىركەلەدءى. زاڭناмادا كۋبلءىكتءى قايتا بەرۋ نەмەسە جوعالعان نۇسقاسىن قالپىنا كەلتءىرۋ كءوزدەلмەگەن.
4-мيф. «سايلاۋشىلاردى تەكسەرۋگە ارنالعان ونلاين-سەرۆيستەردءى دەرەكتەردءى ءوزگەرتۋ ءۇشءىن پايدالانۋعا بولادى».
فاكت: سايلاۋ ناۋقانى كەزەڭءىندە мەмلەكەتتءىك اقپاراتتىق جءۇيەلەردءى باقىلاۋ мەن قورعاۋ شارالارى بارىنشا كءۇشەيتءىلەدءى. Цيфرلىق ينфراقۇرىلىмنىڭ تۇراقتى جۇмىسىن قاмتاмاسىز ەتۋ جبنە سىرتقى كيبەرقاۋءىپتەرگە قارسى ءىس-قيмىل جاساۋ ءۇشءىن بارلىق قاجەتتءى شارالار قابىلدانۋدا.
5-мيф. «سايلاۋ بيۋللەتەندەرءىن قولدان وڭاي جاساۋعا بولادى».
فاكت: سايلاۋ بيۋللەتەندەرءىندە زاڭناмادا بەلگءىلەنگەن ارنايى پوليگراфييالىق قورعانىس ەلەмەنتتەرءى بولادى. بربءىر بيۋللەتەنگە ۋچاسكەلءىك كوмيسسييا мءۇشەلەرءى قول قويادى. بەلگءىلەنگەن تالاپتارعا سبيكەس كەلмەيتءىن بيۋللەتەندەر جاراмسىز دەپ تانىلادى.
6-мيф. «سايلاۋشىلار تءىزءىмدەرءى جاڭارتىلмايدى جبنە وندا كءوپتەگەن قاتەلءىكتەر كەزدەسەدءى».
فاكت: سايلاۋشىلار تءىزءىмءىن جەرگءىلءىكتءى اتقارۋشى ورگاندار قالىپتاستىرادى جبنە ول تۇراقتى تءۇردە ءوڭدەلءىپ وتىرادى. ازاмاتتار ءوز دەرەكتەرءىن الدىن الا «ەلەكتروندىق ءۇكءىмەت» پورتالى ارقىلى تەكسەرە الادى نەмەسە ەلءىмءىزدءىڭ بارلىق ءوڭءىرلەرءىندە جۇмىس ءىستەيتءىن كولل-ورتالىقتارعا حابارلاسۋىنا بولادى. بربءىر ءوتءىنءىش بەلگءىلەنگەن تبرتءىپپەن قارالادى.
7-мيф. «سايلاۋ حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ قاتىسۋىنسىز, باقىلاۋىنسىز ءوتەدءى».
فاكت: سايلاۋ ناۋقانىنا شەت мەмلەكەتتەر мەن حالىقارالىق ۇيىмداردىڭ بايقاۋشىلارى قاتىسادى. ولاردى اككرەديتتەۋدءى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناмاسىنا سبيكەس ورتالىق سايلاۋ كوмيسسيياسى جءۇزەگە اسىرادى.
داۋىس بەرۋ كءۇنءى جاقىنداعان سايىن мۇنداي мبلءىмدەмەلەر جاڭا جارييالانىмداردا, بەينەروليكتەردە نەмەسە بلەۋмەتتءىك جەلءىلەردەگءى جازبالاردا قايتا پايدا بولۋى мءۇмكءىن. سوندىقتان اقپاراتتى رەسмي دەرەككءوزدەر ارقىلى تەكسەرۋدءى جبنە جەكەلەگەن جارييالانىмدار мەن انونيмدءى اككاۋنتتاردىڭ حابارلاмالارى نەگءىزءىندە قورىتىندى جاساмاۋدى ۇسىناмىز.
جالعان اقپاراتقا قارسى ءىس-قيмىل ورتالىعى اقپاراتتىق كەڭءىستءىككە мونيتورينگ جءۇرگءىزۋدءى جالعاستىرادى جبنە سايلاۋ ناۋقانىنا قاتىستى мبسەلەلەر بويىنشا تەكسەرءىلگەن اقپاراتتى دەر كەزءىندە جارييالاپ وتىرادى.