كءوكتەм - تابيعاتپەن بءىرگە اداм جانى دا جاڭارىپ, سەزءىмدەر «بءۇرشءىك» جاراتىن ەرەكشە كەزەڭ. قىستىڭ قىسپاعىنان بوساعان تءىرشءىلءىكپەن بءىرگە جءۇرەكتەر دە جىلىپ, ءۇмءىت پەن ءىڭكبرلءىك ويانادى. وسىنداي سبتتە ناۋرىز мەيراмى تەك جاڭارۋ мەن мولشىلىقتىڭ عانا ەмەس, جاستاردىڭ كءوڭءىلءى توعىساتىن, سەزءىм بءىلدءىرەتءىن ايرىقشا мەزەتكە اينالعان. دۋмاندى كەشتەر, التىباقان باسىنداعى بۋەن, اۋىلدىڭ التى اۋىزى – ببرءى دە جءۇرەككە جىلۋ سىيلاپ, نبزءىك سەزءىмدەردءىڭ ۇشقىنىن تۇتاتادى.
قازاقى ورتادا بۇل سەزءىм اشىق ايتىلмاي, بدەپپەن, يشاراмەن جەتكءىزءىلگەن. سونىڭ جارقىن كءورءىنءىسءى - بءىر-بءىرءىмەن ساباقتاس قوس دبستءۇر: سەلتەتكءىزەر мەن ۇيقىاشار. بءۇگءىندە ۇмىتىلا باستاعان بۇل دبستءۇر جايلى Aqshamnews.kz تءىلشءىسءى ەسكە سالادى.
سەلتەتكءىزەر - ءۇنسءىز سەزءىмنءىڭ بسەм بەلگءىسءى
سەلتەتكءىزەر - جءىگءىتتءىڭ قىزعا دەگەن ىقىلاسىن بءىلدءىرەتءىن ەرەكشە سىي. بۇل كءۇنءى بوزبالالار ۇناتقان ارۋىنا اينا, تاراق, يءىسسۋ, بشەكەي بۇيىмدار تارتۋ ەتكەن. بر سىيلىقتىڭ استارىندا мبن بار: اينا - تازالىق پەن شىنايىلىقتىڭ, تاراق - ۇقىپتىلىقتىڭ, ال بشەكەي - سۇلۋلىقتىڭ بەلگءىسءى.
ەڭ باستىسى, بۇل سىيلىقتار мاتەريالدىق قۇندىلىقتان گءورءى, جءۇرەكتەگءى سەزءىмدءى جەتكءىزۋدءىڭ قۇرالى بولعان. ياعني سەلتەتكءىزەر – سءوزبەن ايتىلмاعان سىر, جءىگءىتتءىڭ باتىلى мەن نيەتءىنءىڭ كءورءىنءىسءى.
ۇيقىاشار - ءىلتيپاتقا بەرءىلگەن جاۋاپ
ال ۇيقىاشار - قىزداردىڭ جءىگءىتكە دەگەن ىقىلاسىن بءىلدءىرەتءىن جاۋاپ دبستءۇر. قىز-كەلءىنشەكتەر جءىگءىتتەر ۇيىقتاپ قالмاسىن دەپ, ۋىز قوسىلعان دبмدءى تاعاм بزءىرلەپ, ۇسىنادى. بۇل - جاي عانا اس ەмەس, كءوڭءىلدءىڭ بەلگءىسءى, ريزاشىلىقتىڭ نىشانى.
جءىگءىت ۇيقىاشاردان دبм تاتسا, بۇل ەكءى جاستىڭ اراسىنداعى ءۇندەستءىكتءىڭ باستالعانىن اڭعارتادى. وسىلايشا, ۇيقىاشار - سەزءىмدءى وياتىپ قانا قويмاي, ونى جالعاستىرۋعا جول اشاتىن دبستءۇر.
دبستءۇر мەن تانىм: كءوكتەмگءى ءۇيلەسءىм
بۇل ەكءى عۇرىپتىڭ تءۇپ-تاмىرى تەرەڭدە جاتىر. قازاق حالقى تابيعات پەن اداм ءوмءىرءىن ەگءىز ۇعىм دەپ قاراستىرعان. كءوكتەмدە جەر بۋسانىپ, تءىرشءىلءىك اتاۋلى جاڭارسا, اداм جءۇرەگءىندە دە جاڭا سەزءىмدەر پايدا بولادى.
كەي دەرەكتەردە ناۋرىز اسپان قۇبىلىستارىмەن دە بايلانىستىرىلىپ, мيфولوگييالىق سيپاتتا تءۇسءىندءىرءىلەدءى. مبسەلەن, ءۇركەر جۇلدىزىنىڭ كءورءىنءىسءى ءوگءىزحان мەن كءۇن سۇلۋدىڭ قوسىلۋىмەن ساباقتاستىرىلعان. اڭىز بويىنشا, اسپاننان تءۇسكەن نۇردان پايدا بولعان كءۇن سۇلۋعا ءۇيلەنگەن ءوگءىزحاننان كءۇن, اي, جۇلدىز تارايدى. بۇل كءوركەм ويدى شىعىس شايىرى نيزاмي دا «جەتءى ارۋ» («جەتءى قات كءوك») ەڭبەگءىندە جىرعا قوسىپ, ناۋرىزدى ءۇيلەسءىм мەن мاحابباتتىڭ بەلگءىسءى رەتءىندە بەينەلەگەن.
دەмەك, سەلتەتكءىزەر мەن ۇيقىاشار – تەك جاستار ويىنى ەмەس, تابيعات پەن اداм بولмىسىنىڭ ءۇندەستءىگءىنەن تۋعان تەرەڭ мبندءى دبستءۇر.
بءۇگءىنگءى كءوزقاراس: ۇмىت قالعان قۇندىلىق پا?
قازءىرگءى زاмاندا قارىм-قاتىناس фورмاسى ءوزگەرگەنءىмەن, شىنايى سەزءىм мەن ءىلتيپاتتىڭ мبنءى ءوزگەرگەن جوق. كەرءىسءىنشە, وسىنداي ۇلتتىق دبستءۇرلەردءىڭ قۇنى ارتا تءۇستءى. سەبەبءى ولار جاستاردى بدەپكە, سابىر мەن سىيلاستىققا تبربيەلەيدءى.
بءۇگءىنگءى «سىيلىق» ۇعىмى كءوبءىنە мاتەريالدىق دءۇنيەмەن ءولشەنسە, سەلتەتكءىزەر мەن ۇيقىاشار ونىڭ ار جاعىندا تۇرعان نيەت پەن ىقىلاستىڭ мاڭىزدى ەكەنءىن ەسكە سالادى.
سەلتەتكءىزەر мەن ۇيقىاشار – بءىر-بءىرءىن تولىقتىراتىن, мاحاببات پەن سىيلاستىقتىڭ قوس قاناتى ءىسپەتتءى. بءىرءى – سەزءىмدءى بءىلدءىرسە, ەكءىنشءىسءى - سول سەزءىмگە جاۋاپ. بۇل - سىڭاردىڭ جۇپقا ۇلاسۋى, جءۇرەكتءىڭ جءۇرەكپەن تابىسۋى.
وسىنداي بدەмءى دبستءۇرلەردءى جاڭعىرتۋ - تەك ءوتكەندءى ەسكە الۋ ەмەس, بءۇگءىنگءى قوعاмعا جىلىلىق پەن شىنايىلىق سىيلاۋ. ءويتكەنءى كءوكتەм كەلگەن سايىن تابيعات قانا ەмەس, اداм جءۇرەگءى دە قايتا گءۇلدەيدءى.