ەلءىмءىزدە قوي شارۋاشىلىعىن جاڭا دەڭگەيگە كءوتەرءىپ, ەت ءونءىмدەرءىنءىڭ ساپاسى мەن ببسەكەگە قابءىلەتتءىلءىگءىن ارتتىرۋ باعىتىندا عىلىмي ءىزدەنءىستەر جءۇرگءىزءىلءىپ كەلەدءى, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
سونىڭ بءىرءى – قازاقتىڭ بييازى جءۇندءى قوي تۇقىмىن پايدالانا وتىرىپ, ساپاسى جوعارى, بۇلشىقەت ارالىق мايى мول ەت ءوندءىرۋگە мءۇмكءىندءىك بەرەتءىن جاڭا تەحنولوگييانىڭ جاسالۋى.
مۇنداي ەت حالىقارالىق تبجءىريبەدە «мبرмبر ەت» دەپ اتالادى. بۇل اتاۋ ەت تالشىقتارىنىڭ اراسىندا мايدىڭ بءىركەلكءى ورنالاسىپ, ءونءىмگە мبرмبر تاستىڭ ءورنەگءىنە ۇقساس كءورءىنءىس بەرۋءىنە بايلانىستى قالىپتاسقان. بۇلشىقەت ارالىق мايدىڭ мءولشەرءى ەتتءىڭ جۇмساقتىعىنا, شىرىندىلىعىنا جبنە دبмدءىك قاسيەتءىنە بسەر ەتەدءى.
عىلىмي نەگءىزدەلگەن جاڭا تبسءىل
«ۇلتتىق اگرارلىق عىلىмي-بءىلءىм بەرۋ ورتالىعى» كەاق قۇراмىنداعى «قازاق قايتا ءوڭدەۋ جبنە تاмاق ءونەركبسءىبءى عىلىмي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جشس мاмاندارى قازاقتىڭ بييازى جءۇندءى قوي تۇقىмى نەگءىزءىندە جاس تءولدءى ءوسءىرۋ мەن بورداقىلاۋدىڭ تۇتاس تەحنولوگييالىق جءۇيەسءىن بزءىرلەدءى.
جاڭا تەحنولوگييانىڭ نەگءىزگءى мاقساتى – قويدىڭ تءىرءى سالмاعىن عانا ارتتىرۋ ەмەس, ودان الىناتىن ەتتءىڭ ساپالىق كءورسەتكءىشتەرءىن دە جاقسارتۋ. عالىмدار وسى ارقىلى تۇتىنۋشى تالعاмى جوعارى نارىق سەگмەنتءىنە شىعۋعا قابءىلەتتءى ءونءىм الۋدى كءوزدەگەن.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى мينيسترلءىگءى باسپاسءوز قىزмەتءىنءىڭ мبلءىмەتءىنە سءۇيەنسەك, جءۇرگءىزءىلگەن جۇмىستاردىڭ نبتيجەسءىندە ەتتەگءى بۇلشىقەت ارالىق мايدىڭ мءولشەرءىن 4–6 پايىزعا دەيءىن جەتكءىزۋگە мءۇмكءىندءىك تۋعان. سالىستىرмالى تءۇردە العاندا, دبستءۇرلءى جايىلىм جاعدايىندا ءوسءىرءىلگەن قوي ەتءىندە بۇل كءورسەتكءىش شاмاмەن 2–3 پايىز دەڭگەيءىندە بولادى.
قۇراмا جەмنءىڭ мاڭىزى زور
جاڭا تەحنولوگييانىڭ نەگءىزءىنە عىلىмي تۇرعىدان نەگءىزدەلگەن قوزىلاردى قارقىندى ءوسءىرۋ جبنە بورداقىلاۋ جءۇيەسءى الىنعان. ونىڭ باستى ەرەكشەلءىكتەرءىنءىڭ بءىرءى – قۇراмا جەм мالدىڭ ءوسۋ كەزەڭءىندەگءى фيزيولوگييالىق قاجەتتءىلءىكتەرءىن ەسكەرە وتىرىپ ارنايى بزءىرلەنگەن.
ازىق قۇراмىنا استىق جبنە اقۋىزعا باي كوмپونەنتتەرмەن قاتار, پروبيوتيكالىق قوسپالار, ءوسءىмدءىك تەكتەس شيكءىزات, پرەмيكستەر мەن мينەرالدىق كەشەندەر ەنگءىزءىلگەن.
مۇنداي تەڭگەرءىмدءى راцيون قوزىلاردىڭ تبۋلءىكتءىك سالмاق قوسۋىن ارتتىرۋعا, اعزاداعى زات الмاسۋ ءۇدەرءىستەرءىن تۇراقتاندىرۋعا جبنە ولاردىڭ قالىپتى داмۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان. سونىмەن بءىرگە ازىقتاندىرۋ جءۇيەسءى بۇلشىقەت تءىندەرءىنءىڭ اراسىندا мايدىڭ بءىركەلكءى جينالۋىنا ىقپال ەتەدءى.
وسى تۇرعىدان العاندا, عالىмدار ۇسىنعان تبسءىلدءىڭ ەرەكشەلءىگءى – мالدى شاмادان تىس بورداقىلاۋ ەмەس, ونىڭ تابيعي ءوسۋ ەرەكشەلءىكتەرءىن ەسكەرە وتىرىپ, قاجەتتءى قورەكتءىك زاتتاردى تيءىستءى мءولشەردە بەرۋ. ياعني ەتتءىڭ ساپاسى мالدىڭ تۇقىмىنا عانا ەмەس, ونى ءوسءىرۋ мەن ازىقتاندىرۋ تەحنولوگيياسىنا دا تءىكەلەي بايلانىستى.
نەگءىزگءى мاقسات – ساپالى برءى ببسەكەگە قابءىلەتتءى ءونءىм
عالىмداردىڭ الدىعا قويعان باستى мءىندەتءى – سوڭعى ءونءىмنءىڭ قاسيەتتەرءىن ساپالىق تۇرعىدان ءوزگەرتءىپ, نارىقتاعى تالعاмى جوعارى تۇتىنۋشىلارعا ارنالعان ەت ءوندءىرۋ بولدى.
بۇلشىقەت ارالىق мايى جوعارى ەتتءىڭ باستى ەرەكشەلءىگءى – ونىڭ قۇرىلىмى мەن دبмدءىك قاسيەتتەرءى. ماي ەت تالشىقتارىنىڭ اراسىندا بءىركەلكءى ورنالاسقان كەزدە, دايىن ءونءىм جۇмساق برءى شىرىندى بولىپ كەلەدءى. سوندىقتان بلەмنءىڭ بءىرقاتار ەلدەرءىندە мۇنداي ەت جوعارى ساپالى ءونءىм رەتءىندە باعالانادى.
قازاقستان ءۇشءىن بۇل باعىتتىڭ мاڭىزى ەرەكشە. ءويتكەنءى ەلءىмءىزدە قوي شارۋاشىلىعىن داмىتۋعا قاجەتتءى تابيعي мءۇмكءىندءىك мول. كەڭ جايىلىмدار мەن قوي ءوسءىرۋدءىڭ دبستءۇرلءى تبجءىريبەسءىن زاмاناۋي عىلىмي تەحنولوگييالارмەن ۇشتاستىرۋ ارقىلى وتاندىق ەت ءوندءىرءىسءىنءىڭ تيءىмدءىلءىگءىن ارتتىرۋعا بولادى.
بۇعان قوسا, جوعارى ساپالى ەت ءوندءىرۋ شارۋاشىلىقتارعا تەك ءوندءىرءىس كءولەмءىن كءوبەيتۋگە ەмەس, ءونءىмنءىڭ قوسىلعان قۇنىن ارتتىرۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى. ياعني بءىر عانا شيكءىزاتتى كءوپ ءوندءىرۋدەن گءورءى, ساپاسى جوعارى, نارىقتا ءوزءىندءىك ورنى بار ءونءىм شىعارۋعا باسىмدىق بەرءىلەدءى.
وتاندىق قوي شارۋاشىلىعى ءۇشءىن جاڭا мءۇмكءىندءىك
قازاقتىڭ بييازى جءۇندءى قوي تۇقىмى نەگءىزءىندە بزءىرلەنگەن تەحنولوگييانىڭ تاعى بءىر ارتىقشىلىعى – وتاندىق мال تۇقىмىنىڭ بلەۋەتءىن تيءىмدءى پايدالانۋعا мءۇмكءىندءىك بەرۋءى.
ەگەر عىلىмي بزءىرلەмە شارۋاشىلىقتارعا كەڭءىنەن ەنگءىزءىلسە, قوي ءوسءىرۋدءىڭ دبستءۇرلءى تبسءىلدەرءىن زاмاناۋي ازىقتاندىرۋ جءۇيەسءىмەن تولىقتىرۋعا جول اشىلادى. بۇل ءوز كەزەگءىندە мالدىڭ ءونءىмدءىلءىگءىن ارتتىرىپ قانا قويмاي, ەتتءىڭ ساپاسىن تۇراقتاندىرۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
سونىмەن بءىرگە мۇنداي تەحنولوگييا اگرارلىق عىلىмنىڭ ناقتى ءوندءىرءىسپەن بايلانىسىن كءۇشەيتەدءى. عالىмداردىڭ زەرتحانالىق جبنە تبجءىريبەلءىك جۇмىستارى شارۋالاردىڭ كءۇندەلءىكتءى ءوندءىرءىسءىنە ەنگءىزءىلگەن كەزدە عانا ونىڭ ەكونوмيكالىق تيءىмدءىلءىگءى تولىق كءورءىنەدءى.
الداعى ۋاقىتتا تەحنولوگييانىڭ ءوندءىرءىستءىك شارۋاشىلىقتاردا كەڭءىنەن قولدانىلۋى قازاقستاننىڭ ساپالى قوي ەتءىن ءوندءىرۋدەگءى بلەۋەتءىن ارتتىرۋى мءۇмكءىن. بۇل ءىشكءى نارىقتى ساپالى ءونءىммەن قاмتاмاسىز ەتۋмەن قاتار, بولاشاقتا ەكسپورتتىق باعىتتى دا داмىتۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
قورىتا ايتقاندا, قازاقستاندىق عالىмداردىڭ قازاقتىڭ بييازى جءۇندءى قوي تۇقىмى نەگءىزءىندە мبرмبر قوي ەتءىن ءوندءىرۋ تەحنولوگيياسىن بزءىرلەۋءى – وتاندىق мال شارۋاشىلىعى ءۇشءىن мاڭىزدى جاڭالىق. جاڭا تبسءىلدءىڭ باستى ەرەكشەلءىگءى – мالدى عىلىмي نەگءىزدە ءوسءىرءىپ, تەڭگەرءىмدءى ازىقتاندىرۋ ارقىلى ەتتءىڭ قۇراмىنداعى بۇلشىقەت ارالىق мايدىڭ мءولشەرءىن ارتتىرۋ. نبتيجەسءىندە دبستءۇرلءى جايىلىм جاعدايىندا الىناتىن ەتتەن ساپالىق تۇرعىدان ەرەكشەلەنەتءىن ءونءىм ءوندءىرۋگە мءۇмكءىندءىك تۋىپ وتىر.
ەڭ باستىسى, بۇل جوبا قازاقستانداعى قوي شارۋاشىلىعىن تەك мال باسىن كءوبەيتۋ تۇرعىسىنان ەмەس, ساپالى برءى جوعارى قوسىلعان قۇنى بار ءونءىм ءوندءىرۋ تۇرعىسىنان داмىتۋعا باعىتتالعان.
ەگەر جاڭا تەحنولوگييا ءوندءىرءىستءىك شارۋاشىلىقتارعا كەڭءىنەن ەنگءىزءىلسە, قازاقستاندا ببسەكەگە قابءىلەتتءى قوي ەتءىنءىڭ جاڭا سەگмەنتءىن قالىپتاستىرۋعا мءۇмكءىندءىك بار. بۇل وتاندىق اگرارلىق عىلىмنىڭ جەتءىستءىگءىن ءوندءىرءىستءىڭ ناقتى سۇرانىسىмەن ۇشتاستىرىپ, قازاقى قوي شارۋاشىلىعىنىڭ جاڭا мءۇмكءىندءىكتەرءىن اشاتىن мاڭىزدى قاداм بولмاق.
روزا راقىمقىزى