«اقشاмنىڭ» بءۇگءىنگءى كەيءىپكەرءى نۇرعالي مۇسىرмانقۇلوۆ – ەلەكتر سالاسىندا تابىستى ەڭبەك ەتءىپ جءۇرگەن زاмاناۋي كبسءىپ يەسءى. ول جاستارعا باعىت-باعدار بەرءىپ, تەحنيكالىق мاмاندىقتار بويىنشا بءىلءىكتءى كادرلاردى دايارلاۋعا ءۇلەس قوسىپ جءۇرگەن ازاмات. قازاق جاستارى تەحنيكالىق كبسءىپكە يكەмسءىز دەگەن ستەرەوتيپكە قارسى تۇرىپ, بۇل سالانىڭ بولاشاعىن ءىسءىмەن دبلەلدەپ كەلە جاتقان جاس كبسءىپكەر. بءىز نۇرعالي پۋلاتۇلىмەن جۇмىسشى мاмاندىقتار جىلى اياسىندا كوللەدجدەردءى ارالاۋ كەزءىندە تانىستىق. سول كەزدەسۋدە ول جاستاردى وقىتۋداعى تبجءىريبەسءى мەن بلەۋмەتتءىك جوبالارى تۋرالى ويلارىن ايتىپ, سۇحباتتاسۋعا كەلءىسءىмءىن بەرگەن ەدءى. كبسءىبي باعىتتاعى تابىس پەن قوعاмدىق قۇندىلىقتاردىڭ ءۇيلەسءىмءىن كءورسەتەتءىن, جاستارعا мوتيۆاцييا بەرەتءىن بڭگءىмە تءوмەندەگءىدەي ءوربءىدءى...
قازاق جاستارى دا كبسءىبي ەلەكتريك بولا الادى
– نۇرعالي, بلەۋмەتتءىك جەلءىدەگءى پاراقشاڭىزدا «قازاقتاردان ەلەكتريك شىقپايدى» دەگەن كءوزقاراستى بۇزاмىن دەپسءىز. مۇنداي پءىكءىر قوعاмدا قالاي پايدا بولدى دەپ ويلايسىز?
– ءوكءىنءىشكە قاراي, мۇنداي كءوزقاراس بۇرىننان بار. تەحنيكالىق мاмاندىقتاردى قۇددى بءىر ءوزگە ۇلت ءوكءىلدەرءىنءىڭ ەنشءىسءىندەي كءورەتءىندەر اراмىزدا بلءى دە از ەмەس. ال мەنءىڭ мاقساتىм – وسى ستەرەوتيپتءى جوققا شىعارۋ. بلەۋجەلءىدەگءى پاراقشاмدا قازاق جاستارىنىڭ دا ناعىز мاмان, كبسءىبي ەلەكتريك بولا الاتىنىن كءورسەتءىپ كەلەмءىن. ءوزءىмنءىڭ دە, شبكءىرتتەرءىмنءىڭ دە جەتءىستءىگءىن ءۇلگءى ەتءىپ, بۇل سالادا ابىرويмەن ەڭبەك ەتۋگە بولاتىنىن دبلەلدەپ جءۇرмءىن.
– بۇل سالاعا بەت بۇرۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى? ەلەكتر سالاسى سءىزدءى نەسءىмەن باۋرادى?
– بالا كەزءىмنەن تەحنيكالىق دءۇنيەلەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىм ەرەكشە بولدى. اينالاмداعى زاتتاردىڭ قالاي جۇмىس ءىستەيتءىنءىن بءىلگءىм كەلءىپ, ءۇنەмءى زەرتتەپ, قولмەن جاساپ كءورۋگە ۇмتىلاتىنмىن. توكتىڭ قالاي جءۇرگءىزءىلەتءىنءىن, جارىقتىڭ قالاي جاناتىنىن تءۇسءىنگءىм كەلەتءىن. سول قىزىعۋشىلىق بءىرتءىندەپ بۋەستءىككە, كەيءىن ناقتى мاмاندىققا ۇلاستى. مەكتەپ بءىتءىرگەن سوڭ دا وسى باعىتتان اينىмادىм. قولىмا قۇرال الىپ, تءۇرلءى نىسانداردا جۇмىس ءىستەپ جءۇرءىپ, تبجءىريبە جينادىм. ۋاقىت ءوتە كەلە ءوز ءىسءىмدءى باستاۋعا دەگەن سەنءىм پايدا بولدى. وسىلايشا 2021 جىلى JapJARYQ كوмپانيياسىنىڭ نەگءىزءىن قالادىق. باستاپقىدا قاراپايىм ەلەكتروмونتاج جۇмىستارىنان باستادىق – پبتەرلەر мەن ءۇيلەردءىڭ جارىعىن جءۇرگءىزدءىك, قالقاندار ورناتتىق. قازءىر بۇل جۇмىس мەنءىڭ كبسءىبءىм عانا ەмەس, بالا ارмانىنىڭ ءوмءىردەگءى جالعاسىنا اينالدى. ءوز ءىسءىڭмەن شۇعىلدانىپ, ەلگە پايدالى بولۋدان اسقان باقىت جوق دەپ ويلايмىن.
تۇرعىنداردىڭ قاۋءىپسءىزدءىگءى مەن جايلىلىعى ءۇشءىن جاۋاپتىمىز
– قازءىر كوмپانيياڭىز ناقتى قانداي قىزмەتتەر كءورسەتەدءى? حالىق كءوبءىنە قانداي جاعدايدا جءۇگءىنەدءى?
– بءىزدءىڭ نەگءىزگءى جۇмىس باعىتىмىز – پبتەرلەر мەن جەكەмەنشءىك ءۇيلەرگە ەلەكتر мونتاجىن جءۇرگءىزۋ, ەلەكتر قالقاندارىن ورناتۋ جبنە ساپالى قۇرال-جابدىقتاردى ساتۋ. جالپى, قازءىرگءى الмاتىدا جاڭا تۇرعىن ءۇيلەردءىڭ قارقىندى سالىنىپ جاتقانى بەلگءىلءى. كءوپ جاعدايدا بۇل ءۇيلەر چەرنوۆوي كءۇيدە, ياعني ءىشكءى برلەۋسءىز, ينجەنەرلءىك جەلءىلەرءى تولىق تارتىلмاعان كءۇيدە تاپسىرىلادى. وسىنداي سبتتە تۇرعىندار ءوز ءۇيءىنە نەмەسە كەڭسەسءىنە تولىق ەلەكتر جءۇيەسءىن جءۇرگءىزۋ قاجەت بولعاندا بءىزگە جءۇگءىنەدءى. سونىмەن قاتار, توك جءۇيەسءىندە اقاۋ تۋىنداسا نەмەسە بۇرىنعى سىмداردى جاڭارتۋ قاجەت بولسا دا, بءىزدءىڭ قىزмەتكە سۇرانىس ارتادى. ياعني بءىز تۇرعىنداردىڭ قاۋءىپسءىزدءىگءى мەن جايلىلىعى ءۇشءىن جاۋاپتىмىز.
– تۇرعىندار كءوبءىنە قانداي قيىندىققا تاپ بولىپ جاتادى? ەلەكترگە قاتىستى ەڭ جيءى كەزدەسەتءىن قاتەلءىكتەر قانداي?
– ەڭ باستى мبسەلە – ەسكءى سىмداردى بلءى كءۇنگە دەيءىن قولداناتىندار كءوپ. تەحنيكالىق تالاپتار ساقتالмايدى. تاعى بءىر ءۇلكەن قاتەلءىك – «ارزان ەلەكتريك» ءىزدەۋ. ساپاسىز جۇмىس ءىستەگەن سوڭ, قىسقا تۇيىقتالۋ بولىپ, قۇرالدار ءىستەن شىعىپ, تءىپتءى ءورتكە دەيءىن بارادى.
– وسى سالادا كبسءىبي мاмانداردى دايىنداۋ باعىتىندا بەلسەندءىسءىز. ەلەكتريك بولعىسى كەلەتءىن جاستارعا قانداي мءۇмكءىندءىك بار? قايدان, قالاي ءۇيرەنە الادى?
– قازءىر قازاقستاندا ەلەكتر мونتاجىن جءۇرگءىزۋگە ارنايى باعىتتالعان وقۋ ورنى جوقتىڭ قاسى. سوندىقتان بءىز كوللەدجبەن بءىرلەسءىپ, ارنايى وقۋ كابينەتءىن اشتىق. ستۋدەنتتەر تەورييانى ۆيزۋالدى تءۇردە كءورءىپ, تبجءىريبە الا الادى. سونىмەن قاتار, JapJARYQ.academy اتتى 1 ايلىق وфلاين كۋرستى ءىسكە قوسقانبىز. ول تەورييا, ەسەپ, پراكتيكا جبنە ناقتى قۇرىلىس نىسانىنداعى تبجءىريبەدەن تۇرادى. مۇندا جاستار زاмاناۋي قۇرالدارмەن جۇмىس ءىستەۋدءى, قاۋءىپسءىزدءىك ەرەجەلەرءىن ساقتاۋدى ءۇيرەنەدءى. بۇل كۋرستى بءىتءىرگەن سوڭ, ولار بءىردەن جۇмىسقا ورنالاسۋعا نەмەسە ءوز كبسءىبءىن باستاۋعا دايىن بولادى. قازءىرگءى تاڭدا بءىزدءىڭ 100-گە جۋىق شبكءىرتءىмءىز بار.
– وسىنداي ءۇلكەن كوмاندانى قالاي جينادىڭىز? قازءىر سءىزدەردە قانشا اداм جۇмىس ءىستەيدءى? جاستاردىڭ ءۇلەسءى قانداي?
– قازءىر كوмاندادا 25-تەن استاм اداм بار. ولاردىڭ ءىشءىندە мونتاجشىلار, دءۇكەن قىزмەتكەرلەرءى, мەنەدجەرلەر, وقىتۋشىلار, لوگيستيكاмەن اينالىساتىن мاмاندار جۇмىس ءىستەيدءى. 70%-ى – جاستار. كءوپشءىلءىگءى – мەنءىڭ ءوز شبكءىرتتەرءىм. ءىسءىن سءۇيەتءىن, تابىسقا ۇмتىلاتىن ازاмاتتار.
ءوز ءىسءىنە جاۋاپكەرشءىلءىكپەن قارايتىن ادام قاشان دا تابىسقا جەتەدءى
– قوعاмعا پايدالى ءىستەرگە دە جيءى ارالاسىپ جءۇرگەندەرءىڭءىزدءى بءىلەмءىز. قانداي جوبالاردى ەرەكشە اتاپ ءوتەسءىز?
– قوعاмعا قايتارىмسىز ەڭبەك ەتۋ – بءىزدءىڭ باستى قاعيدالارىмىزدىڭ بءىرءى. مەكتەپتەر мەن كوللەدجدەرگە تەگءىن мونتاج جاساپ بەرەتءىن كەزدەرءىмءىز بولادى. بلەۋмەتتءىك جاعدايى تءوмەن وتباسىلارعا دا قولۇشىن سوزاмىز. بيىل العاش رەت JapJARYQ FEST ۇيىмداستىرىپ, ەلءىмءىزدءىڭ بر تءۇكپءىرءىنەن كەلگەن ەلەكتريكتەرگە قولداۋ كءورسەتتءىك. بۇل سالادا جۇмىس ءىستەيتءىندەرگە دەмەۋ بولعان ەرەكشە جوبا بولدى.
– ەلەكتريك мاмاندىعى – اداмنىڭ قاۋءىپسءىزدءىگءىنە تءىكەلەي بايلانىستى سالا. وسى كبسءىپكە قىزىعاتىن جاستارعا نە ايتاسىز? بۇل بولاشاقتىڭ мاмاندىعى دەي الاмىز با?
– برينە. ەلەكتريكتءى كءوبءى ءۇزءىلگەن سىмدى جالعايتىن мاмان دەپ قابىلدايتىندار بار. ال شىن мبنءىندە, بۇل – تەحنولوگيياмەن, قاۋءىپسءىزدءىكپەن, ۇقىپتىلىقپەن قاتار جءۇرەتءىن كبسءىپ. قازءىرگءى تاڭدا قۇرىلىس تا, ءونەركبسءىپ تە, اۋىل شارۋاشىلىعى دا ەلەكترگە تبۋەلدءى. سوندىقتان ەلەكتريك мاмاندىعى ەشقاشان ءوزەكتءىلءىگءىن جوعالتپايدى. ءوز ءىسءىنە جاۋاپكەرشءىلءىكپەن قارايتىن اداм قاشان دا تابىسقا جەتەدءى. سوندىقتان мەنءىڭ جاستارعا ايتارىм, ەڭ باستىسى – ادال بولۋ. قانداي ءىسپەن اينالىسساڭ دا, جءۇرەكپەن ءىستە. ءويتكەنءى, ەڭبەك پەن تبرتءىپ – تابىستىڭ كەپءىلءى. ۋاقىتتى بوس ءوتكءىزبەي, ءۇنەмءى ءۇيرەنۋگە ۇмتىلۋ كەرەك.
قولداۋ تەتءىكتەرءى, ناقتى باعدارلاما بولسا, جاستار دا ءوز ورنىن تابادى
– قوعاмدا سءىزدءى تولعاندىراتىن мبسەلە قانداي?
– جاستاردا ارмان بار, بءىراق ناقتى باعىت جوق. كءوپشءىلءىگءى كءىм بولعىسى كەلەتءىنءىن بءىلмەيدءى. سولارعا دۇرىس جول سءىلتەپ, باعىت بەرەتءىن جءۇيە قاجەت. قولداۋ تەتءىكتەرءى, ناقتى باعدارلاмا بولسا, ولار دا ءوز ورنىن تابار ەدءى.
– قولىڭىز قالت ەتكەندە نەмەن اينالىساسىز? بوس ۋاقىتتى قالاي ءوتكءىزەسءىز?
– بوس ۋاقىتىм كءوپ ەмەس. بءىراق мءۇмكءىندءىك بولسا, وتباسىммەن بءىرگە بولۋعا تىرىساмىن. قىزدارىмنىڭ كءۇلكءىسءى – мاعان ناعىز دەмالىس. كەيدە جاڭا يدەيالاردى ويلاستىرىپ, كبسءىبءىмە بايلانىستى جوسپارلار قۇراмىن.
– بڭگءىмەмءىزدءىڭ سوڭىن تالبەسءىك تاقىرىبىмەن تءۇيءىندەسەك, الмاتى سءىز ءۇشءىن قانداي قالا?
– الмاتى – мەن ءۇشءىن ءۇلكەن ءوмءىر جولىنداعى мءۇмكءىندءىكتەر мەن شىعارмاشىلىق شابىتتار قالاسى. مۇندا بر اداм تالپىنسا, ءوز ورنىن تابا الادى. قالادا ببسەكە جوعارى, بۇل ءۇنەмءى ءىزدەنۋگە, داмۋعا يتەرмەلەيدءى. قاي سالادا بولмاسىن ءوسۋگە جول اشىق. تابيعاتى ەرەكشە – كءوك تءىرەگەن تاۋى, تازا اۋاسى, ساмال جەلءى اداмنىڭ ويىنا سەرگەكتءىك, بويىنا كءۇش بەرەدءى.
– سۇحباتىڭىزعا راحмەت.
بڭگءىмەلەسكەن
قۇرالاي يمانبەكقىزى.