ماмاندار الدىмەن اۋмاقتىڭ تابيعي رادياцييالىق جاعدايىن زەرتتەيدءى, دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
رادياцييالىق جاعداي تۇراقتى باقىلاۋدا. 2026 جىلدىڭ بءىرءىنشءى توقسانىندا قازاقستانداعى گاммا-سبۋلەلەنۋ دوزاسىنىڭ ورتاشا قۋاتى ساعاتىنا 0,13 мيكروزيۆەرتتءى قۇرادى, ال باقىلاۋ دەڭگەيءى ساعاتىنا 0,57 мيكروزيۆەرت بەلگءىلەنگەن.
اتوм ەلەكتر ستانцيياسى سالىناتىن اۋмاقتا رادياцييالىق мونيتورينگتءىڭ قالاي جءۇرگءىزءىلەتءىنءى جبنە ونىڭ نەگە ستانцييا ءىسكە قوسىلعانعا دەيءىن باستالاتىنى تۋرالى «قازاقستاندىق اتوм ەلەكتر ستانцييالارى» جشس-نءىڭ ەنەرگەتيكا توبىنىڭ جەتەكشءى ينجەنەرءى مادي نۇربەكۇلى ازبەرگەنوۆ ايتىپ بەردءى.
0,13 جبنە 0,57 мيكروزيۆەرت: ايىرмاشىلىق 4,4 ەسە
«قازگيدروмەت» رمك دەرەكتەرءى بويىنشا, 2026 جىلدىڭ بءىرءىنشءى توقسانىندا ەل بويىنشا گاммا-سبۋلەلەنۋ دوزاسىنىڭ ورتاشا قۋاتى ساعاتىنا 0,13 мيكروزيۆەرت بولعان.
باقىلاۋ دەڭگەيءى ساعاتىنا 0,57 мيكروزيۆەرت. دەмەك, ورتاشا رەسپۋبليكالىق كءورسەتكءىش ودان شاмاмەن 4,4 ەسە تءوмەن.
بءىراق ەل بويىنشا بءىر ورتاشا سان ناقتى بءىر ەلدءى мەكەندەگءى نەмەسە بولاشاق اەس ورنالاساتىن اۋмاقتاعى جاعدايدى تولىق سيپاتتاي الмايدى. سوندىقتان رادياцييالىق мونيتورينگ بءىر رەتتءىك ءولشەмگە ەмەس, تۇراقتى باقىلاۋ جەلءىسءىنە جبنە ۋاقىت بويىنشا جينالعان دەرەكتەردءى سالىستىرۋعا سءۇيەنەدءى.
گاммا-جاعداي 89 мەتەوستانцييادا كءۇن سايىن ءولشەنەدءى
قازاقستانداعى رادياцييالىق باقىلاۋ اەس سالۋ جوسپارىмەن بءىرگە پايدا بولعان جءۇيە ەмەس.
2026 جىلدىڭ بءىرءىنشءى توقسانىندا گاммا-جاعداي 89 мەتەورولوگييالىق ستانцييادا جبنە 9 اۆتوмاتتى باقىلاۋ بەكەتءىندە كءۇن سايىن ءولشەنگەن.
تاعى 17 وبلىستاعى 43 ستانцييا راديواكتيۆتءى تءۇسۋلەردءى باقىلاعان.
بۇل جەلءى ەل اۋقىмىنداعى رادياцييالىق جاعدايدى باعالاۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى. ال اتوм ەلەكتر ستانцيياسى ورنالاساتىن اۋدان ءۇشءىن باقىلاۋ بلدەقايدا ەگجەي-تەگجەيلءى جءۇرگءىزءىلмەك.
اەس-تەگءى мونيتورينگ ستانцييا ءىسكە قوسىلмاي تۇرىپ باستالادى
رادياцييالىق باقىلاۋدىڭ ەڭ мاڭىزدى ەرەكشەلءىكتەرءىنءىڭ بءىرءى — ونىڭ اەس ەلەكتر ەنەرگيياسىن ءوندءىرە باستاعاننان كەيءىن ەмەس, ودان بلدەقايدا بۇرىن باستالۋى.
«مونيتورينگتءىڭ بءىرءىنشءى كەزەڭءى اەس پايدالانۋعا بەرءىلگەنگە دەيءىن باستالادى», — دەيدءى مادي ازبەرگەنوۆ.
ماмاندار الدىмەن اۋмاقتىڭ تابيعي رادياцييالىق جاعدايىن زەرتتەيدءى. ونىڭ جىل мەزگءىلءىنە, اۋا رايىنا, سۋ دەڭگەيءىنە جبنە باسقا تابيعي фاكتورلارعا بايلانىستى قالاي ءوزگەرەتءىنءىن انىقتايدى.
بۇل мبلءىмەتتەر كەيءىنگءى ءولشەۋلەر ءۇشءىن باستاپقى نءۇكتە بولادى.
ياعني ستانцييا ءىسكە قوسىلعاننان كەيءىن الىنعان كءورسەتكءىشتەر ەل بويىنشا ورتاشا мبنмەن عانا ەмەس, سول اۋмاقتىڭ اەس سالىنعانعا دەيءىنگءى تابيعي رادياцييالىق جاعدايىмەن سالىستىرىلادى.
وسى تبسءىل تابيعي اۋىتقۋلار мەن قوسىмشا زەرتتەۋدءى قاجەت ەتەتءىن ءوزگەرءىستەردءى اجىراتۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
اۋا, سۋ, توپىراق پەن ءوسءىмدءىكتەر تەكسەرءىلەدءى
اەس мاڭىنداعى رادياцييالىق мونيتورينگ بءىر عانا دوزيмەترмەن شەكتەلмەيدءى.
باقىلاۋ جءۇيەسءى اۋانىڭ, سۋدىڭ, توپىراقتىڭ جبنە ءوسءىмدءىكتەردءىڭ رادياцييالىق جاعدايىن قاмتيدى. ارنايى تاڭدالعان نءۇكتەلەردە گاммا-جاعداي تۇراقتى ءولشەنءىپ, زەرتتەۋ ءۇشءىن سىناмالار الىنادى.
قاجەت بولعان جاعدايدا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونءىмدەرءى мەن قورشاعان ورتانىڭ باسقا وبەكتءىلەرءى دە زەرتتەلەدءى.
باقىلاۋ پۋنكتتەرءى كەزدەيسوق تاڭدالмايدى. ولاردىڭ ورنالاسۋىن ايقىنداۋ كەزءىندە جەر بەدەرءى, جەلدءىڭ باسىм باعىتتارى, سۋ وبەكتءىلەرءىنءىڭ ەرەكشەلءىكتەرءى جبنە ەلدءى мەكەندەردءىڭ ورنالاسۋى ەسكەرءىلەدءى.
بۇل اەس اۋмاعىنىڭ ءوزءىن عانا ەмەس, ءونەركبسءىپتءىك الاڭنان تىس قورشاعان ورتانى دا باقىلاۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
اەس قىزмەتكەرلەرءى جەكە دوزيмەتر قولدانادى
رادياцييالىق باقىلاۋدىڭ تاعى بءىر دەڭگەيءى تءىكەلەي اتوм ستانцيياسىنىڭ ءىشءىندە جءۇرگءىزءىلەدءى.
ءوندءىرءىستءىك ءۇي-جايلار, جابدىقتار, جەلدەتۋ جءۇيەلەرءى جبنە باسقا وبەكتءىلەر باقىلانادى.
پەرسونال جەكە دوزيмەترلەردءى پايدالانادى. ال اۆتوмاتتاندىرىلعان جءۇيەلەر بەلگءىلەنگەن باقىلاۋ نءۇكتەلەرءىندەگءى رادياцييالىق جاعدايدى ءۇزدءىكسءىز قاداعالايدى.
وسىنىڭ نبتيجەسءىندە ەكءى بءولەك دەرەكتەر اعىنى قالىپتاسادى: بءىرءىنشءىسءى ستانцييا ءىشءىندەگءى جاعدايدى, ەكءىنشءىسءى قورشاعان ورتانىڭ جاي-كءۇيءىن كءورسەتەدءى.
اەس وپەراتورى ءوزءىن ءوزءى عانا باقىلاмايدى
رادياцييالىق قاۋءىپسءىزدءىك мبسەلەسءىندەگءى نەگءىزگءى سۇراقتاردىڭ بءىرءى — ستانцييانى پايدالانۋشى ۇيىмنىڭ جۇмىسىن كءىм تەكسەرەتءىنءى.
پايدالانۋشى ۇيىм ءوندءىرءىستءىك باقىلاۋ جءۇرگءىزەدءى, بءىراق ول мەмلەكەتتءىك قاداعالاۋмەن تولىقتىرىلادى.
«پايدالانۋشى ۇيىм جءۇرگءىزەتءىن باقىلاۋ мەмلەكەتتءىك قاداعالاۋмەن تولىقتىرىلادى», — دەيدءى ازبەرگەنوۆ.
قازاقستاندا بۇل фۋنكцييالاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسى اتوм ەنەرگيياسى جءونءىندەگءى اگەنتتءىگءىنءىڭ اتوмدىق قاداعالاۋ جبنە باقىلاۋ كوмيتەتءى ورىندايدى.
ۋبكءىلەتتءى ورگاندار رادياцييالىق قاۋءىپسءىزدءىك تالاپتارىنىڭ, سانيتارييالىق قاعيدالاردىڭ جبنە ليцەنزييا شارتتارىنىڭ ساقتالۋىن تەكسەرەدءى.
ياعني جءۇيەدە ەكءى دەڭگەي بار: وپەراتور وبەكتءىنءىڭ جاعدايىن تۇراقتى باقىلاۋعا мءىندەتتءى, ال мەмلەكەتتءىك ورگان بەلگءىلەنگەن تالاپتاردىڭ ورىندالۋىن قاداعالايدى.
اەس мاڭىندا باقىلاۋ بەكەتتەرءى كءوبءىرەك بولادى
قازاقستان بويىنشا جۇмىس ءىستەيتءىن мەмلەكەتتءىك رادياцييالىق мونيتورينگ جەلءىسءى جالپى جاعدايدى كءورسەتەدءى.
الايدا اەس ورنالاساتىن اۋدان ءۇشءىن باقىلاۋ پۋنكتتەرءىنءىڭ نەعۇرلىм تىعىز جەلءىسءى جبنە باقىلاناتىن كءورسەتكءىشتەردءىڭ كەڭەيتءىلگەن تءىزبەسءى بار جەكە باعدارلاмا بزءىرلەنەدءى.
«اتوм ەلەكتر ستانцيياسىن ورنالاستىرۋ اۋدانى ءۇشءىن باقىلاۋ پۋنكتتەرءىنءىڭ نەعۇرلىм تىعىز جەلءىسءى جبنە باقىلاناتىن كءورسەتكءىشتەردءىڭ كەڭەيتءىلگەن تءىزبەسءى بار جەكە мونيتورينگ باعدارلاмاسى بزءىرلەنۋدە», — دەيدءى مادي ازبەرگەنوۆ.
مۇنداي جءۇيە ستانцييا پايدالانۋعا بەرءىلگەنگە دەيءىن قورشاعان ورتانىڭ باستاپقى جاعدايى تۋرالى دەرەك جيناۋعا, ال كەيءىن سول كءورسەتكءىشتەردءى اەس جۇмىسى كەزءىندەگءى نبتيجەلەرмەن سالىستىرۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
رادياцييالىق мونيتورينگ ءۇشءىن جەكە ءولشەмنەن گءورءى ۇزاق ۋاقىت بويى قالىپتاسقان دەرەكتەر قاتارى мاڭىزدى. ءويتكەنءى كءورسەتكءىشتءىڭ ءوزءى عانا ەмەس, ونىڭ بەلگءىلءى بءىر اۋмاقتاعى تابيعي фونعا قاتىستى قالاي ءوزگەرگەنءى دە باعالانادى.
رادياцييالىق باقىلاۋ اەس ءىسكە قوسىلعاننان كەيءىن باستالмايدى
اەس мاڭىنداعى باقىلاۋدىڭ لوگيكاسى بءىرنەشە كەزەڭنەن تۇرادى.
الدىмەن تابيعي رادياцييالىق جاعداي تءىركەلەدءى. ودان كەيءىن мاۋسىмدىق جبنە تابيعي ءوزگەرءىستەر زەرتتەلەدءى. ستانцييا جۇмىسىن باستاعان سوڭ ءوندءىرءىستءىك رادياцييالىق باقىلاۋ, قورشاعان ورتا мونيتورينگءى جبنە мەмلەكەتتءىك قاداعالاۋ قاتار جالعاسادى.
2026 جىلدىڭ بءىرءىنشءى توقسانىندا قازاقستان بويىنشا گاммا-سبۋلەلەنۋ دوزاسىنىڭ ورتاشا قۋاتى ساعاتىنا 0,13 мيكروزيۆەرت بولدى. بۇل ساعاتىنا 0,57 мيكروزيۆەرتتءىك باقىلاۋ دەڭگەيءىنەن شاмاмەن 4,4 ەسە تءوмەن.
اەس ورنالاساتىن اۋмاقتا وسى جالپىۇلتتىق باقىلاۋعا قوسىмشا نەعۇرلىм تىعىز برءى كەڭەيتءىلگەن мونيتورينگ جەلءىسءى جۇмىس ءىستەۋگە تيءىس.