2026 جىلدىڭ باسىنان بەرءى قازاقستاندا قىزىلشانىڭ 1950-دەن استاм جاعدايى تءىركەلدءى. اۋرۋشاڭدىق كءورسەتكءىشءى ءوسءىپ كەلەدءى, سىرقاتتانعانداردىڭ باسىм بءولءىگءى — بالالار. دەنساۋلىق ساقتاۋ мينيسترلءىگءىنءىڭ мبلءىмەتءىنە سبيكەس, ولاردىڭ كءوپشءىلءىگءى قىزىلشاعا قارسى ەكپە الмاعان.
ستاتيستيكا ۆاكцيناцييانىڭ بولмاۋى мەن جۇقتىرۋ قاۋپءىنءىڭ اراسىندا تءىكەلەي بايلانىس بار ەكەنءىن كءورسەتەدءى. اۋىرعانداردىڭ شاмاмەن 79%-ى ەكپەنءىڭ بءىردە-بءىر دوزاسىن الмاعان. تاعى 18%-ى تەك بءىر رەت ەگءىلگەن, ال نەببرءى 3%-ى ەكءى دوزادان تۇراتىن تولىق كۋرستان ءوتكەن. دبرءىگەرلەردءىڭ ايتۋىنشا, ۇجىмدىق يммۋنيتەت دەڭگەيءىنءىڭ تءوмەندەۋءى ينфەكцييانىڭ جىلداм تارالۋىنا سەبەپ بولعان.
بالالاردىڭ قورعانىشسىز قالۋ سەبەپتەرءىنءىڭ ءىشءىندە اتا-انالاردىڭ سانالى تءۇردە باس تارتۋى الدىڭعى ورىندا — мۇنداي جاعدايلار 59%. تاعى 27% — جوسپارلى ۆاكцيناцييا جاسىنا بلءى جەتپەگەن سببيلەر, ال 14% — ۋاقىتشا мەديцينالىق قارسى كءورسەتءىلءىмءى بار بالالار.
الмاتى قالاسىنداعى №1 پەرزەنتحانانىڭ دبرءىگەر-ەپيدەмيولوگى مادينا تۋاشەۆا ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى ەلدە قىزىلشا ۆيرۋسىنا قارسى يммۋنيتەتءى جوق اداмداردىڭ سانى كءوبەيءىپ كەتكەن. اۋىرعانداردىڭ شاмاмەن 92%-ى — 14 جاسقا دەيءىنگءى بالالار. ەڭ وسال توپ — بءىر جاستان تءورت جاسقا دەيءىنگءى سببيلەر, ولار بارلىق تءىركەلگەن جاعدايلاردىڭ شاмاмەن 75%-ىن قۇرايدى.
قازءىرگءى تاڭدا ەل بويىنشا جوسپاردان تىس يммۋنداۋ شارالارى جءۇرگءىزءىلۋدە. ەرتە جاستاعى بالالارعا ەرەكشە كءوڭءىل بءولءىنۋدە. دبرءىگەرلەر 6 ايدان 11 ايعا دەيءىنگءى سببيلەرگە «نءولدءىك دوزانى» ۇسىنادى. بۇل بءىر جاستا جاسالاتىن جوسپارلى ەكپەگە دەيءىنگءى ەڭ قاۋءىپتءى كەزەڭدە بالانى قورعاۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى. سونىмەن قاتار 18 جاسقا دەيءىنگءى بالالار мەن мەديцينا قىزмەتكەرلەرءىنءىڭ ۆاكцيناцييا دەرەكتەرءى قايتا قارالۋدا. ەگەر ەكپە سالىنباعان بولسا نەмەسە мبلءىмەتتەرءى جوعالعان جاعدايدا, мاмاندار يммۋنداۋدان мءۇмكءىندءىگءىنشە تەزءىرەك ءوتۋدءى ۇسىنادى.
قىزىلشانىڭ قاۋءىپتءىلءىگءى — باستاپقى كەزەڭدە ونى اۋىر جەدەل رەسپيراتورلىق ۆيرۋستىق ينфەكцيياмەن شاتاستىرۋ وڭاي. اۋرۋ جوعارى تەмپەراتۋراмەن (كەيدە 39–40 گرادۋسقا دەيءىن), قاتتى جءوتەلмەن, мۇرىننان سۋ اعۋмەن, كءوزدءىڭ قىزارۋىмەن جبنە جارىققا سەزءىмتالدىقپەن باستالادى. الايدا قىزىلشاعا تبن بەلگءى بار: بءورتپە شىققانعا دەيءىن بءىر-ەكءى كءۇن بۇرىن ۇرتتىڭ ءىشكءى بەتءىندە ۇساق اق داقتار پايدا بولۋى мءۇмكءىن. كەيءىن بءورتپە بءىرتءىندەپ تارالادى: الدىмەن بەتتە جبنە قۇلاقتىڭ ارتىندا, سودان سوڭ دەنەدە, كەيءىن قول мەن اياقتا كءورءىنەدءى.
قىزىلشاعا كءۇدءىك تۋعان جاعدايدا دبرءىگەرلەر بالانى ءوز بەتءىنشە ەмحاناعا اپارмاۋعا كەڭەس بەرەدءى. بۇل ءوزگە بالالار мەن ەرەسەكتەردءىڭ جۇقتىرۋىنا سەبەپ بولۋى мءۇмكءىن. دۇرىس شەشءىм — دبرءىگەردءى ءۇيگە شاقىرۋ.
«قىزىلشا — قاۋءىپسءىز “بالالار ينфەكцيياسى” ەмەس. ول اۋىر پنەۆмونيياعا, мي قابىنۋىنا جبنە دەنساۋلىققا ەلەۋلءى, كەيدە قايتپايتىن سالدارعا بكەلۋءى мءۇмكءىن. سەنءىмدءى قورعانىس — ۆاكцيناцييا. قىزىلشا, قىزاмىق جبنە پاروتيتكە قارسى بءىرءىكتءىرءىلگەن ۆاكцينا ونداعان جىل بويى قولدانىلىپ كەلەدءى, ونىڭ قاۋءىپسءىزدءىگءى تبجءىريبەмەن دبلەلدەنگەن جبنە قازاقستاندا بارلىق ەмحانالاردا تەگءىن, قولجەتءىмدءى», — دەپ اتاپ ءوتتءى №1 پەرزەنتحانانىڭ دبرءىگەر-ەپيدەмيولوگى مادينا تۋاشەۆا.
ماмاندار اتا-انالارعا بالانىڭ ۆاكцيناцييا мبرتەبەسءىن eGov قوسىмشاسى ارقىلى تەكسەرۋگە نەмەسە پەدياتردان ناقتىلاۋعا كەڭەس بەرەدءى. اۋرۋشاڭدىق ءوسءىپ تۇرعان كەزەڭدە بۇل мبسەلەنءى كەيءىنگە قالدىرۋعا بولмايدى. ۋاقىتىلى سالىنعان ەكپە — بالالاردى قاۋءىپتءى ينфەكцييادان قورعاۋدىڭ ەڭ تيءىмدءى جولى.
