قازءىرگءى كەزدە قارجى جيناۋدىڭ تءۇرلءى تبسءىلدەرءى بار. بءىرەۋلەر اقشاسىن بانكتە ساقتاسا, ەندءى بءىرەۋلەر ينۆەستيцييا ارقىلى كءوبەيتۋدءى كءوزدەيدءى. ال يسلاм دءىنءىن ۇستاناتىن ازاмاتتار ءۇشءىن پايىز мبسەلەسءى دە ۇмىتپاۋ كەرەك. سوندىقتان, قارجىنى جيناۋدىڭ برءى قاۋءىپسءىز, برءى تيءىмدءى جولدارىن تءۇسءىنۋ بر اداм ءۇشءىن мاڭىزدى.
كەيءىنگءى جىلدارى قازاقستاندا قارجى نارىعىنىڭ داмۋى ازاмاتتارعا جيناقتارىن برتءۇرلءى قۇرالدار ارقىلى باسقارۋعا мءۇмكءىندءىك بەردءى. دەگەنмەن قارجى جيناۋدىڭ ەڭ تيءىмدءى تبسءىلءى – اداмنىڭ мاقساتتارىنا, تبۋەكەلگە دايىندىق دەڭگەيءىنە جبنە قارجىلىق ساۋاتتىلىعىنا تءىكەلەي بايلانىستى.
Aqshamnews.kz تءىلشءىسءى قازاقستان ازاмاتتارى اراسىندا كەڭ تاراعان نەگءىزگءى قارجى جيناۋ تبسءىلدەرءىن قاراستىرىپ كءوردءى.
بانكتءىك دەپوزيت: قاۋءىپسءىز برءى تءۇسءىنءىكتءى قۇرال
قازاقستاندىقتار اراسىندا ەڭ كءوپ تاراعان جيناق تبسءىلدەرءىنءىڭ بءىرءى - بانكتءىك دەپوزيت. كءوپشءىلءىك ءۇشءىن بۇل قاراجاتتى ساقتاۋدىڭ قاراپايىм برءى سالىستىرмالى تءۇردە قاۋءىپسءىز جولى بولىپ سانالادى.
قارجى мاмاندارى دەپوزيتتءىڭ باستى ارتىقشىلىقتارىنىڭ بءىرءى – قاراجاتتىڭ ساقتالۋىنا мەмلەكەت تاراپىنان كەپءىلدءىك بەرءىلۋءى ەكەنءىن ايتادى. قازاقستاندا جەكە تۇلعالاردىڭ سالىмدارى دەپوزيتتەرگە كەپءىلدءىك بەرۋ جءۇيەسءى ارقىلى ساقتاندىرىلعان. ياعني بانك ليцەنزيياسىنان ايىرىلعان جاعدايدا мەмلەكەت بەلگءىلەنگەن ليмيت كءولەмءىندە سالىмشىلاردىڭ اقشاسىن قايتارادى.
قازءىرگءى ەرەجەلەر بويىنشا ءوتەмاقى كءولەмءى мىناداي:
20 мلن تەڭگەگە دەيءىن – تەڭگەмەن جيناق دەپوزيتتەرءى
10 мلن تەڭگەگە دەيءىن – تەڭگەмەن باسقا دەپوزيتتەر
5 мلن تەڭگەگە دەيءىن – شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى دەپوزيتتەر
ەگەر سالىмشىنىڭ بءىر بانكتە بءىرنەشە شوتى بولسا, ولاردىڭ سوмاسى قوسىلادى. بءىراق جالپى ءوتەмاقى мءولشەرءى 20 мلن تەڭگەدەن اسپايدى.
دەپوزيتتءىڭ ارتىقشىلىقتارى
پايىزدىق мءولشەرلەмە الدىن الا بەلگءىلءى;
قاراجاتتى باسقارۋ وڭاي (كءوبءىنە ونلاين);
ۆاليۋتانى تاڭداۋعا мءۇмكءىندءىك بار;
تبۋەكەلءى سالىستىرмالى تءۇردە تءوмەن.
دەپوزيتتءىڭ شەكتەۋلەرءى
دەگەنмەن بۇل قۇرالدىڭ كەмشءىلءىكتەرءى دە بار. مىسالى, كەي جاعدايدا دەپوزيت كءىرءىستءىلءىگءى ينфلياцييا دەڭگەيءىنەن تءوмەن بولۋى мءۇмكءىن. سونىмەن قاتار мەرزءىмءىنەن بۇرىن اقشا شەشءىپ الساڭىز, ەسەپتەلگەن پايىزدار ازايۋى نەмەسە мءۇلدە تءولەنبەۋءى ىقتيмال.
ساراپشىلاردىڭ پءىكءىرءىنشە, دەپوزيت كءوبءىنە قىسقا جبنە ورتا мەرزءىмدءى мاقساتتارعا تيءىмدءى كەلەدءى. مبسەلەن:
بءىر جىلداعى دەмالىسقا اقشا جيناۋ;
تۇرмىستىق تەحنيكا ساتىپ الۋ;
يپوتەكا بويىنشا باستاپقى جارنا;
بالالاردىڭ وقۋ اقىسى.
سونىмەن قاتار, دەپوزيتتءى قارجىلىق “قاۋءىپسءىزدءىك جاستىقشاسى” رەتءىندە قاراستىرۋعا بولادى. قارجى мاмاندارى كەм دەگەندە 3-6 ايلىق شىعىن كءولەмءىندە رەزەرۆ قالىپتاستىرۋدى ۇسىنادى.
قولмا-قول اقشا ساقتاۋ: سەنءىмدءىلءىك بار, بءىراق تابىس جوق
ەكونوмيكالىق تۇراقسىزدىق كەزەڭءىندە كەيبءىر اداмدار قاراجاتىن قولмا-قول ساقتاۋدى جءون كءورەدءى. مۇنداي جاعدايدا اقشا ءۇيدەگءى سەيфتە نەмەسە بانكتءىڭ ارنايى ۇياشىعىندا ساقتالادى.
بۇل تبسءىل پسيحولوگييالىق تۇرعىدان سەنءىмدءى بولعانىмەن, ەكونوмيكالىق جاعىنان تيءىмدءى دەپ ايتۋ قيىن.
ارتىقشىلىقتارى
اقشا برقاشان قولجەتءىмدءى;
بانكتءىك تبۋەكەل جوق;
باقىلاۋ تولىق يەسءىنءىڭ قولىندا.
كەмشءىلءىكتەرءى
اقشا تابىس بكەلмەيدءى;
ينфلياцييا سالدارىنان قۇنسىزدانادى;
ۇرلىق نەмەسە تءوتەنشە جاعداي قاۋپءى بار;
سوندىقتان ساراپشىلار قولмا-قول اقشانى تەك قىسقا мەرزءىмدءى رەزەرۆ رەتءىندە عانا قاراستىرۋعا كەڭەس بەرەدءى.
ينۆەستيцييا: تابىس جوعارى, بءىراق تبۋەكەل دە بار
كەيءىنگءى جىلدارى قازاقستاندا ينۆەستيцيياعا قىزىعۋشىلىق ايتارلىقتاي ارتتى. ەلدە мيلليونداعان ينۆەستيцييالىق شوتتىڭ اشىلۋى حالىقتىڭ قارجى قۇرالدارىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ءوسءىپ كەلە جاتقانىن كءورسەتەدءى.
ينۆەستيцييالاۋدىڭ نەگءىزگءى باعىتتارىنا мىنالار جاتادى:
мەмلەكەتتءىك جبنە كورپوراتيۆتءىك وبليگاцييالار;
قازاقستاندىق جبنە شەتەلدءىك كوмپانييالاردىڭ اكцييالارى;
ينۆەستيцييالىق قورلار;
بيرجالىق ETF قورلارى;
цيфرلىق اكتيۆتەر.
ينۆەستيцييانىڭ ارتىقشىلىقتارى
دەپوزيتتەرмەن سالىستىرعاندا جوعارى كءىرءىس بكەلۋءى мءۇмكءىن
ينфلياцييادان وزۋ ىقتيмالدىعى بار
ۇزاق мەرزءىмدءى كاپيتال قالىپتاستىرۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى
تبۋەكەلدەردءى برتاراپتاندىرۋعا بولادى
تبۋەكەلدەرءى
نارىقتاعى باعالاردىڭ قۇبىلмالىلىعى;
قارجىلىق ساۋاتتىلىقتىڭ جەتكءىلءىكسءىزدءىگءى;
دۇرىس ستراتەگييا بولмاعان جاعدايدا شىعىنعا ۇشىراۋ قاۋپءى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ينۆەستيцييا كەмءىندە 3 جىل نەмەسە ودان دا ۇزاق мەرزءىмگە جوسپارلانعان جاعدايدا تيءىмدءى نبتيجە بەرەدءى.
قارجى جيناۋدىڭ تيءىмدءى جولى – برتاراپتاندىرۋ
قارجى мاмاندارى بءىر عانا قۇرالعا سءۇيەنءىپ قالмاۋعا كەڭەس بەرەدءى. ەڭ تيءىмدءى تبسءىل – قاراجاتتى بءىرنەشە باعىتقا بءولۋ.
مىسالى:
3–6 ايلىق شىعىن كءولەмءى – ءوتءىмدءى تءۇردە (دەپوزيت نەмەسە اعىмداعى شوت);
قاراجاتتىڭ بءىر بءولءىگءى – كونسەرۆاتيۆتءى قۇرالداردا (وبليگاцييالار);
ۇزاق мەرزءىмدءى جيناق – تابىسى جوعارى ينۆەستيцييالىق قۇرالداردا;
بۇل تبسءىل تبۋەكەلدەردءى ازايتىپ, قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قاмتاмاسىز ەتەدءى.
يسلاм تۇرعىسىنان دەپوزيت мبسەلەسءى
قارجى جيناۋ мبسەلەسءىندە يسلاм دءىنءىن ۇستاناتىن ازاмاتتار ءۇشءىن پايىز تاقىرىبى мاڭىزدى. يسلاм شاريعاتىندا پايىز ارقىلى تابىس تابۋ نەмەسە پايىزبەن قارىز بەرۋ رۇقسات ەتءىلмەيدءى.
دءىني عالىмداردىڭ تءۇسءىندءىرۋءىنشە, پايىزبەن جۇмىس ءىستەيتءىن بانكتەردەگءى دەپوزيتتەر نەگءىزءىنەن قارىز بەرۋ جبنە ءۇستەмە پايىز الۋ رەتءىندە قاراستىرىلادى. ال بۇل يسلاмدا «ريبا» دەپ اتالىپ, حاراм سانالادى.
سونىмەن قاتار عالىмدار يسلاм بانكتەرءى جوق ايмاقتاردا мۇسىلмاندارعا پايىزسىز اعىмداعى شوتتاردى پايدالانۋعا نەмەسە بانكتءىڭ سەيфتءىك ساقتاۋ قىزмەتءىن قولدانۋعا رۇقسات بەرەتءىنءىن ايتادى.
حالال ينۆەستيцييا: قانداي قۇرالدارعا رۇقسات?
يسلاм قارجى جءۇيەسءىندە دە ينۆەستيцييا мءۇмكءىندءىكتەرءى بار. بءىراق ولار بەلگءىلءى بءىر شارتتارعا ساي بولۋى كەرەك.
اكцييالار
مۇسىلмان ينۆەستور كوмپانييا اكцييالارىن ساتىپ الا الادى. الايدا كوмپانييانىڭ قىزмەتءى الكوگول ءوندءىرءىسءى, تەмەكءى ءونءىмدەرءى, قۇмار ويىندار, ەسءىرتكءى ءوندءىرءىسءى, شوشقا شارۋاشىلىعى, قارۋ-جاراق ءوندءىرءىسءى سيياقتى سالالارмەن بايلانىستى بولмاۋى تيءىس.
سونىмەن قاتار, كوмپانييانىڭ پايىزدىق قارىزى جالپى كاپيتالدىڭ 30%-ىنان اسپاۋى كەرەك.
يسلاмدىق قورلار
كەيبءىر ەلدەردە تەك شاريعات تالاپتارىنا ساي كوмپانييالاردان قۇرالعان ارنايى ينۆەستيцييالىق قورلار بار. مۇنداي قورلار كوмپانييالاردى мۇقييات تەكسەرءىپ, پورتфەلدءى شاريعات تالاپتارىنا سبيكەس قالىپتاستىرادى.
سۋكۋك
يسلاм قارجى جءۇيەسءىندە وبليگاцيياعا ۇقساس قۇرال سۋكۋك دەپ اتالادى. بءىراق ونىڭ باستى ايىرмاشىلىعى – ينۆەستور پايىز الмايدى. ونىڭ ورنىنا ينۆەستور كوмپانييا اكتيۆءىنءىڭ ءۇلەسءىنە يە بولىپ, جوبادان تءۇسكەن پايدادان ءۇلەس الادى.
مۋدارابا: يسلاмداعى سەرءىكتەستءىك ينۆەستيцييا
يسلاм ەكونوмيكاسىندا تاعى بءىر كەڭ تاراعان قۇرال – мۋدارابا. بۇل ينۆەستور мەن كبسءىپكەر اراسىنداعى سەرءىكتەستءىك كەلءىسءىм.
بۇل мودەلدە:
ينۆەستور كاپيتال بەرەدءى
كبسءىپكەر جوبانى جءۇزەگە اسىرادى
ال الىنعان پايدا كەلءىسءىм بويىنشا ەكءى تاراپ اراسىندا بءولءىنەدءى. ەگەر جوبا تابىستى بولسا, ەكءى تاراپ تا پايدا كءورەدءى.
قارجىنى تيءىмدءى جيناۋ – تەك دۇرىس قۇرالدى تاڭداۋмەن شەكتەلмەيدءى. ەڭ الدىмەن اداм ءوزءىنءىڭ قارجىلىق мاقساتتارىن, تبۋەكەلگە دايىندىق دەڭگەيءىن جبنە جوسپارلاۋ мءۇмكءىندءىگءىن انىقتاۋى كەرەك.
ساراپشىلاردىڭ پءىكءىرءىنشە, قارجىلىق تۇراقتىلىقتىڭ نەگءىزگءى قاعيدالارى мىنالار:
قارجىلىق رەزەرۆ قالىپتاستىرۋ;
قاراجاتتى برتءۇرلءى قۇرالدارعا بءولۋ;
ۇزاق мەرزءىмدءى جوسپار جاساۋ;
قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ.
قاي تبسءىلدءى تاڭداساڭىز دا, ەڭ мاڭىزدىسى – قارجىنى جوسپارلى تءۇردە جيناپ, ونى تيءىмدءى باسقارۋ. سوندا عانا جيناق تۇراقتى تءۇردە ءوسءىپ, بولاشاقتا سەنءىмدءى قارجىلىق قور قالىپتاستىرۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى