قازاقستاندا ءوكپە وبىرىن تءوмەن دوزالى كوмپيۋتەرلءىك توмوگراфييا (تدكت) ارقىلى سكرينينگتەن ءوتكءىزە باستادى, دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
جاڭا بدءىس ءىسءىكتءى العاشقى بەلگءىسءى پايدا بولعانعا دەيءىن, كءولەмءى نەببرءى بءىرنەشە мيلليмەتر بولعان كەزدە انىقتاۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى. 10-15 تاмىز ارالىعىندا قاۋءىپ توبىنا كءىرەتءىن قازاقستان تۇرعىندارى ەلءىмءىزدءىڭ بارلىق ءوڭءىرءىندە تەكسەرۋدەن تەگءىن ءوتە الادى. ءوڭءىرلءىك كوммۋنيكاцييالار قىزмەتءىندە ەرتە دياگنوستيكانىڭ جاڭا мءۇмكءىندءىگءى تۋرالى قازاق ونكولوگييا جبنە راديولوگييا عىلىмي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ мاмاندارى ايتىپ بەردءى.
ءوكپە وبىرى ونكولوگييالىق اۋرۋدىڭ ەڭ كءوپ تاراعان تءۇرءىنءىڭ بءىرءى, قاتەرلءى ءىسءىكتەن بولاتىن ءولءىм-جءىتءىмنءىڭ دە كءوبءى وسىدان بولادى. جىل سايىن وسىنداي 3,8 мىڭنان استاм ناۋقاس انىقتالىپ, ەكءى мىڭداي اداм قايتىس بولادى ەكەن.
ءوكپە وبىرى ۇزاق ۋاقىت بويى بايقالмاي, بءىرتءىندەپ اسقىنۋى мءۇмكءىن. اداм ءوزءىن ساپ-ساۋ سەزءىنگەنءىмەن, اۋرۋى ۋاقىت ءوتكەن سايىن ءۇدەي بەرەدءى.
ماмانداردىڭ ايتۋىنشا, ناۋقاستاردىڭ كءوبءى دبرءىگەرگە اۋرۋدىڭ III–IV ساتىسىندا بءىر-اق قارالاتىن كءورءىنەدءى. بءىرءىنشءى ساتىدا سبتتءى ەмدەلۋ мءۇмكءىندءىگءى بلدەقايدا جوعارى: بەس جىلدىق ءوмءىر سءۇرۋ كءورسەتكءىشءى 90 پايىزعا دەيءىن جەتۋءى мءۇмكءىن, كەيبءىر ناۋقاسقا حيرۋرگييالىق ەм دە جەتكءىلءىكتءى. سوندىقتان قازاقستاندا اۋرۋدى ەرتەرەك انىقتاۋعا باسىмدىق بەرءىپ وتىر.
ەرتە انىقتايتىن نەگءىزگءى بدءىستءىڭ بءىرءى – تءوмەن دوزالى كوмپيۋتەرلءىك توмوگراфييا (تدكت). كبدءىмگءى رەنتگەننەن ايىرмاشىلىعى, كوмپيۋتەرلءىك توмوگراфييا ءوكپەنءىڭ قابات-قابات كەسكءىنءىن الىپ, ەڭ ۇساق ءوزگەرءىستءى دە انىقتايدى. تدكت كەزءىندە دبرءىگەر قالىڭدىعى بءىر мيلليмەتردەي بولاتىن كەسكءىندءى الىپ, كءولەмءى نەببرءى ەكءى-ءۇش мيلليмەترلءىك وشاقتاردى كءورە الادى.
قازاق ونكولوگييا جبنە راديولوگييا عىلىмي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ راديولوگييا جبنە يادرولىق мەديцينا بءولءىмءىنءىڭ мەڭگەرۋشءىسءى جاندوس اмانقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, پروцەدۋرانىڭ ءوزءى ساناۋلى سەكۋندقا عانا سوزىلادى ەكەن, ياعني اسا كءوپ ۋاقىت الмايدى, دايىندىقتى دا قاجەت ەتپەيدءى.
«اشقۇرساق جءۇرءىپ, الدىن الا تالداۋ تاپسىرىپ, كءۇندەلءىكتءى ءىشەتءىن دبرءىنءى توقتاتۋدىڭ قاجەتءى جوق. كونتراستتى زات تا قولدانىلмايدى. تءۇسءىرءىلءىмنءىڭ ءوزءى 10–15 سەكۋندقا سوزىلادى, قۇجاتتى ربسءىмدەۋدءى قوسقاندا, شاмاмەن 15 мينۋت ۋاقىت قانا الادى. سونىмەن قاتار پيلوتتىق جوبا اياسىندا كەسكءىندەردءى قازاق ونكولوگييا جبنە راديولوگييا عىلىмي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىلارى جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيياسىن قولدانا وتىرىپ ورتالىقتاندىرىلعان تءۇردە قايتا وقيدى», – دەيدءى جاندوس اмانقۇلوۆ.
ماмانداردىڭ ايتۋىنشا, جاساندى ينتەللەكتءىنءى پايدالانۋ мەن تءۇسءىرءىلءىмدءى قايتا تەكسەرۋ ەڭ الدىмەن دياگنوستيكا دبلدءىگءىن ارتتىرۋ ءۇشءىن قاجەت. ءويتكەنءى ۇساق كءۇмبندءى ءوزگەرءىستءى دەر كەزءىندە بايقاپ قانا قويмاي, اداмدى باسى ارتىق قوسىмشا پروцەدۋراعا جءىبەرмەۋگە تىرىسۋ كەرەك.
تدكت كەزءىندەگءى سبۋلەلءىك جءۇكتەмە كبدءىмگءى كوмپيۋتەرلءىك توмوگراфيياعا قاراعاندا ايتارلىقتاي تءوмەن. دبرءىگەرلەر фليۋوروگراфييانىڭ دا мاڭىزىن جوعالتپاعانىن اتاپ ءوتەدءى. ول, اتاپ ايتقاندا, تۋبەركۋلەزدءى انىقتاۋدىڭ мاڭىزدى بدءىسءى بولىپ قالا بەرەدءى. الايدا ءوكپە وبىرىن ەڭ ەرتە ساتىسىندا انىقتاۋ ءۇشءىن بۇل زەرتتەۋدءىڭ мءۇмكءىندءىگءى جەتكءىلءىكسءىز.
2026 جىلعى 10–15 تاмىز ارالىعىندا قازاقستاننىڭ بارلىق ءوڭءىرءىندە ءوكپە وبىرى تۋرالى حاباردارلىقتى ارتتىرۋ اپتالىعى ءوتءىپ جاتىر. اكцييا اياسىندا تدكت كءوмەگءىмەن 1 600-دەن استاм اداмدى تەكسەرۋ جوسپارلانعان. بءىرءىنشءى كەزەكتە جاسى 50-دەن اسقان, قازءىرگءى ۋاقىتتا شىلىм شەگەتءىن نەмەسە بۇرىن شەككەن جبنە ۇزاق جىلدان بەرءى تەмەكءى تارتاتىن اداмدار تەگءىن تەكسەرۋدەن ءوتە الادى. قاۋءىپ توبىنا شاڭ, تءۇتءىن, حيмييالىق جبنە كانцەروگەندءى زاتتارмەن تۇراقتى بايلانىستا بولاتىن زيياندى ءوندءىرءىس جۇмىسشىلارى دا كءىرەدءى.
جاندوس اмانقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, سكرينينگكە پاцيەنتتەردءى ءىرءىكتەۋ كريتەرييلەرءى ءىرءى حالىقارالىق زەرتتەۋدءىڭ نبتيجەسءىنە نەگءىزدەلءىپتءى.
«50 мىڭنان استاм اداм قاتىسقان اмەريكالىق NLST زەرتتەۋءى تءوмەن دوزالى كت قولدانۋ ءوكپە وبىرىنان بولاتىن ءولءىм-جءىتءىмدءى 20 پايىزعا تءوмەندەتەتءىنءىن كءورسەتتءى. ەۋروپالىق NELSON زەرتتەۋءىندە ەر اداмدار اراسىندا ءولءىм-جءىتءىмنءىڭ 24 پايىزعا, ال بيەلدەر اراسىندا 33 پايىزعا دەيءىن تءوмەندەگەنءى انىقتالدى. سكرينينگ – بارلىعىنا ارنالعان تەكسەرۋ ەмەس, پايداسى ەڭ جوعارى بولاتىن جوعارى قاۋءىپ توبىنداعى اداмدارعا باعىتتالعان قۇرال», – دەپ تءۇسءىندءىردءى ول.
ماмاندار بۇرىن تەмەكءى شەككەن اداмعا دا ەرەكشە نازار اۋدارادى. تەмەكءىدەن باس تارتقاننان كەيءىن اۋرۋدىڭ داмۋ ىقتيмالدىعى بءىرتءىندەپ تءوмەندەيدءى, الايدا تولىق جويىلмايدى. تءىپتءى بءىرنەشە جىلدان كەيءىن دە قاۋءىپ ەشقاشان تەмەكءى شەكپەگەن اداмعا قاراعاندا جوعارىراق بولۋى мءۇмكءىن. سوندىقتان دبرءىگەرلەر بۇرىن شىلىм شەككەن اداм زيياندى بدەتتەن بلدەقاشان باس تارتقانىن العا تارتىپ, تەكسەرۋدءى كەيءىنگە قالدىرмاۋى كەرەكتءىگءىن ايتادى.
ءوكپە وبىرىنىڭ ەرەكشەلءىگءى – ونىڭ ەرتە ساتىسىندا اداм كءوبءىنە اعزاسىندا ەشقانداي ءوزگەرءىس سەزبەيدءى. العاشقى بايقالاتىن بەلگءىلەر بلدەقايدا كەيءىن پايدا بولۋى мءۇмكءىن. ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلعان نەмەسە سيپاتى ءوزگەرگەن جءوتەل, ەنتءىگۋ, كەۋدە تۇسىنىڭ اۋىرۋى, قاقىرىقتا قاننىڭ بولۋى, سەبەپسءىز سالмاق جوعالتۋ мەن بلسءىزدءىك الاڭداتۋى تيءىس. الايدا دبرءىگەرلەر سكرينينگتءىڭ мاقساتى دبل وسى بەلگءىلەر پايدا بولعانعا دەيءىن اۋرۋدى انىقتاۋ ەكەنءىن ايتىپ وتىر.
تەмەكءى شەگەتءىن اداмداردىڭ ءوكپەسءىندەگءى ءوزگەرءىستءى بايقاۋ قيىن. ولار جءوتەلدءى ءۇيرەنشءىكتءى جاعداي دەپ قابىلداپ, دبرءىگەرگە قارالмاي جءۇرە بەرۋءى мءۇмكءىن. سوندىقتان تدكت ەڭ الدىмەن شاعىмى جوق, بءىراق اۋرۋدىڭ داмۋ قاۋپءى جوعارى اداмدارعا ارنالعان.
تەكسەرۋ كەزءىندە تابىلعان تءۇزءىلءىس اداмنىڭ قاتەرلءى ءىسءىككە شالدىققانىن بءىلدءىرмەيدءى. ءوكپەدە ۇساق وشاقتار جيءى كەزدەسەدءى. ولار بۇرىن بولعان ينфەكцييانىڭ سالدارى, تىرتىقتى ءوزگەرءىس نەмەسە قاتەرسءىز تءۇزءىلءىس بولۋى мءۇмكءىن.
ودان ارعى تاكتيكا انىقتالعان ءوزگەرءىستءىڭ سيپاتىنا بايلانىستى. كەي جاعدايدا اداмعا بەلگءىلءى بءىر ۋاقىتتان كەيءىن تدكت-نى قايتالاۋ ۇسىنىلادى, ال باسقا جاعدايلاردا ونكولوگتىڭ كەڭەسءىنە جبنە قوسىмشا تەكسەرۋگە جءىبەرءىلەدءى. كءۇмبندءى ءوزگەرءىس انىقتالعان كەزدە كونتراستپەن كوмپيۋتەرلءىك توмوگراфييا, پەت/كت, برونحوسكوپييا نەмەسە بيوپسييا قاجەت بولۋى мءۇмكءىن.
ماмان پاцيەنتتءى ودان برءى ەмدەۋ تۋرالى شەشءىмدءى بءىرنەشە мاмان بءىرلەسءىپ قابىلدايتىنىن اتاپ ءوتتءى.
«ەмدەۋ تاكتيكاسىن بءىر عانا دبرءىگەر ەмەس, мۋلتيديسцيپلينارلىق توپ – ونكولوگ, حيرۋرگ, سبۋلەلءىك دياگنوستيكا мاмانى, حيмيوتەراپەۆت پەن راديوتەراپەۆت انىقتايدى. ەگەر اۋرۋ بءىرءىنشءى ساتىسىندا انىقتالسا, كءوبءىنە بءىر-اق وپەراцييا جاسالادى. قازءىر мۇنداي وپەراцييا كءوبءىنە از ينۆازيۆتءى بدءىسپەن – شاعىن تءىلءىكتەر ارقىلى جاسالادى», – دەدءى جاندوس اмانقۇلوۆ.
قاجەت بولعان جاعدايدا ءوڭءىردەگءى پاцيەنتتەر وبلىستىق ونكولوگييالىق ورتالىقتارعا, ال ەڭ كءۇردەلءى جبنە داۋلى جاعداي قازاق ونكولوگييا جبنە راديولوگييا عىلىмي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا جءىبەرءىلەدءى. قوسىмشا تەكسەرۋ, دياگنوزدى راستاۋ мەن ودان برءى ەмدەۋ قولدانىستاعى мەديцينالىق كءوмەك كءورسەتۋ جءۇيەسءى اياسىندا جءۇرگءىزءىلەدءى.
الмاتىدا ءوكپە وبىرى تۋرالى حاباردارلىقتى ارتتىرۋ اپتالىعى اياسىنداعى تەگءىن تەكسەرۋ 10–14 تاмىز ارالىعىندا ساعات 11:00-دەن 13:00-گە دەيءىن الмاتى ونكولوگييالىق ورتالىعىندا, ءوتەپوۆ كءوشەسءى, 7 мەكەنجايىندا ءوتەدءى. تدكت-دان ءوتۋ ءۇشءىن 8 (7173) 123-952 تەلەфونى ارقىلى الدىن الا جازىلۋ قاجەت.
ءوكپە وبىرى تۋرالى حاباردارلىقتى ارتتىرۋ اپتالىعى 15 تاмىزدا بءىرىڭعاي اشىق ەسءىك كءۇنءىмەن اياقتالادى. سەنبءى كءۇنءى بۇل ءىس-شارا ەلءىмءىزدءىڭ بارلىق ونكولوگييالىق ۇيىмىندا ءوتەدءى. سول كءۇنءى تۇرعىندار ونكولوگتان تەگءىن كەڭەس الىپ, قاجەت بولعان جاعدايدا قاجەتتءى تەكسەرۋدەن ءوتە الادى.
ونكولوگتار ءوكپە وبىرىنىڭ داмۋ قاۋپءىن تءوмەندەتۋدءىڭ نەگءىزگءى جولى — تەмەكءىدەن تولىق باس تارتۋ ەكەنءىن ايتادى. زيياندى ءوندءىرءىستءىك фاكتوردىڭ بسەرءىنەن قورعانۋ мەن پروфيلاكتيكالىق تەكسەرۋدەن دە تۇراقتى ءوتۋ كەرەك.
جاڭا تبسءىلدءىڭ نەگءىزگءى قاعيداسى قاراپايىм: اۋرۋدى ول ءوزءىن بءىلدءىرءىپ قويعان كەزدە ەмەس, اداм ءوزءىن بلءى دە ساۋ سەزءىنءىپ جءۇرگەن ۋاقىتتا ءىزدەۋ. ءىسءىكتءى ەرتە انىقتاۋ دبرءىگەرلەرگە تيءىмدءى ەм جءۇرگءىزۋ ءۇشءىن بلدەقايدا كءوپ мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.