مەмلەكەت باسشىسى قاسىм-جوмارت توقاەۆتىڭ باستاмاسىмەن ەلءىмءىزدە «تازا قازاقستان» اۋقىмدى رەسپۋبليكالىق ەكولوگييالىق اكцيياسى ءوتۋدە. بۇل باستاмانىڭ мاقساتى – ەلءىмءىزدەگءى ەكولوگييالىق جاعدايدى جاقسارتۋ عانا ەмەس, سونىмەن قاتار ازاмاتتاردىڭ ەكولوگييالىق جاۋاپكەرشءىلءىكتءى ويلاۋىن قالىپتاستىرۋ, سانا мەن وي تازالىعىن ساقتاۋ, وتانسءۇيگءىشتءىك, تابيعاتتى ايالاۋ мبدەنيەتءىن داмىتۋ, سونداي-اق قورشاعان ورتانى قورعاۋ мبسەلەلەرءىنە قوعاмنىڭ قاتىسۋىن ارتتىرۋ.
ەلءىмءىزدە جءۇرءىپ جاتقان ەكولوگييالىق اكцييا بارعان سايىن قوعاм ءوмءىرءىنءىڭ سانالى بءولءىگءىنە اينالىپ كەلەدءى. اۋلالارىن, كءوشەلەرءىن, ساياباقتارىن تازا ۇستاپ, اعاش وتىرعىزۋعا, سەنبءىلءىكتەرگە جبنە قورشاعان ورتا мەن ءوмءىر ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان باسقا دا ءىس-شارالارعا بەلسەنە قاتىساتىن قازاقستاندىقتار كءوبەيءىپ كەلەدءى. باستاмا ءىسكە قوسىلعالى بەرءى 10,4 мلن-نان استاм اداм ەكولوگييالىق اكцيياعا قاتىستى.
مەмلەكەتتءىك شارالار جبنە زاڭناмالىق ءوزگەرءىستەر
ءۇكءىмەت قوعاмدىق باستاмالارмەن قاتار, مەмلەكەت باسشىسىنىڭ «بدءىلەتتءى قازاقستان: زاڭ мەن تبرتءىپ, ەكونوмيكالىق ءوسءىм, قوعاмدىق وپتيмيزм» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جبنە ءوزگە دە تاپسىرмالارىن جءۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ەكولوگييالىق ساياساتتى جاڭعىرتۋ باعىتىندا اۋقىмدى جۇмىستار جءۇرگءىزۋدە. باسىм باعىتتاردىڭ بءىرءى – ەكولوگييالىق باقىلاۋدى цيфرلاندىرۋ, وزىق تابيعاتتى قورعاۋ تەحنولوگييالارىن ەنگءىزۋ, سونداي-اق قورشاعان ورتانى قورعاۋ мبسەلەلەرءىن رەتتەيتءىن نورмاتيۆتءىك-قۇقىقتىق بازانى جاڭارتۋ.
پرەزيدەنت قاسىм-جوмارت توقاەۆتىڭ تاپسىرмاسىن ورىنداۋ мاقساتىندا 2024 جىلدىڭ قازان ايىندا «تازا قازاقستان» ەكولوگييالىق мبدەنيەتتءى داмىتۋدىڭ 2024-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىмداмاسىن بەكءىتۋ تۋرالى ءۇكءىмەت قاۋلىسى قابىلداندى. بۇل قۇجات قوعاмدا ەكولوگييالىق قۇندىلىقتار قالىپتاستىرۋ سالاسىنداعى мەмلەكەتتءىك ساياساتتىڭ ستراتەگييالىق باعىتىن ايقىندايدى.
«تازا قازاقستان» تۇجىرىмداмاسىنىڭ نەگءىزگءى باعىتتارى
تۇجىرىмداмا ەكولوگييالىق мبدەنيەتتءى قالىپتاستىرۋدىڭ كەشەندءى تبسءىلءىنە باعىتتالعان. نەگءىزگءى باعىتتار اراسىندا:
-
حالىقتىڭ ەكولوگييالىق ساناسى мەن تبرتءىبءىن داмىتۋ;
-
ەكولوگييالىق جاۋاپكەرشءىلءىككە قۇرىلعان ءوмءىر سالتىنا ىنتالاندىرۋ جءۇيەسءىن قۇرۋ;
-
ەكولوگييالىق اعارتۋشىلىق جبنە بءىلءىм بەرۋ;
-
ەكولوگييا мبسەلەلەرءىن اقپاراتتىق تۇرعىدا كەڭءىنەن جارييالاۋ.
«تۇجىرىмداмا ازاмاتتاردىڭ تابيعاتقا دەگەن قۇرмەتءىن قالىپتاستىرۋعا, قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ мاڭىزدىلىعىن تءۇسءىنۋگە جبنە ەكولوگييالىق мبسەلەلەردءى شەشۋگە بەلسەندءى قاتىسۋعا باعىتتالعان», — دەپ اتاپ ءوتتءى ەكولوگييا جبنە تابيعي رەسۋرستار мينيسترءى ەرلان نىسانباەۆ.
مۇنداعى بيزنەس پەن ءىرءى كبسءىپورىنداردىڭ رءولءىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر – ولار تابيعاتتى قورعاۋ باستاмالارىن جءۇزەگە اسىرۋدا мاڭىزدى سەرءىكتەستەر رەتءىندە قاراستىرىلادى. قازاقستانداعى كءوپتەگەن كوмپانييالار قازءىردءىڭ ءوزءىندە-اق «تازا قازاقستان» اياسىنداعى ءىس-شارالارعا قاتىسىپ, ورنىقتى تەحنولوگييالاردى ەنگءىزۋدە جبنە ءوزدەرءى ورنالاسقان ءوڭءىرلەردەگءى ەكوجوبالاردى قولداۋدا.
تۇجىرىмداмانى ءىسكە اسىرۋ ءۇشءىن اۋмاقتاردى كءوگالداندىرۋ, ەكوۆولونتەرلءىك قوزعالىستى داмىتۋ, ەكولوگييالىق كونكۋرستار ءوتكءىزۋ جبنە ورنىقتى داмۋ мبسەلەلەرءى بويىنشا حالىقپەن بەلسەندءى جۇмىس ءىستەۋ جءونءىندەگءى ناقتى ءىس-شارالاردى قاмتيتىن ءىس-قيмىل جوسپارى بزءىرلەندءى. سونىмەن قاتار, جەرگءىلءىكتءى اتقارۋشى ورگاندار ءوڭءىرلءىك جوسپارلارىن بەكءىتتءى, بۇل باستاмانى ەلءىмءىزدءىڭ بربءىر ءوڭءىرءىنءىڭ ەرەكشەلءىكتەرءىنە قاراي بەيءىмدەۋگە мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
كءوپشءىلءىكتءىڭ قاتىسۋى جبنە ايмاقتىق اكцييالار
2025 جىلدىڭ باسىنان بەرءى «تازا قازاقستان» رەسپۋبليكالىق باستاмاسى اياسىندا بءۇكءىل ەل بويىنشا 767-دەن استاм ءىس-شارا ءوتكءىزءىلدءى. ولاردىڭ ءىشءىندە دبستءۇرگە اينالعان بەلگءىلءى ەكولوگييالىق اكцييالار بار:
-
«تازا كبسءىپ – تازا ايмاق» – تازا ءوندءىرءىس قۇرۋ,
-
«كيەلءى мەكەن» – تابيعي جبنە قاسيەتتءى جەرلەردءى قورعاۋ,
-
«تازا ءولكە» – اۋмاقتاردى كءوپشءىلءىكپەن تازالاۋ,
-
«مءولدءىر بۇلاق» – بۇلاقتار мەن سۋ ايدىندارىنىڭ تازالىعىن ساقتاۋ.
بۇل اكцييالاردىڭ برقايسىسى قورشاعان ورتانى جاقسارتۋعا ءۇلەس قوسادى جبنە قوعاмنىڭ برتءۇرلءى توپتارىنىڭ: ازاмاتتاردىڭ, بيزنەستءىڭ, ستۋدەنتتەردءىڭ, мەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ جبنە بيلءىك ءوكءىلدەرءىنءىڭ كءۇش-جءىگەرءىن بءىرءىكتءىرەدءى.
قالدىقتاردى باسقارۋ – پروبلەмادان شەشءىмگە جاسالعان قاداм
مەмلەكەت باسشىسى «بدءىلەتتءى قازاقستان: زاڭ мەن تبرتءىپ, ەكونوмيكالىق ءوسءىм, قوعاмدىق وپتيмيزм» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا «تازا قازاقستان» شاراسى اياسىندا بءىرنەشە ايدىڭ ءىشءىندە جءۇزدەگەن мىڭ ءۇي اۋلاسى تازارتىلىپ, мيلليون توننادان استاм قوقىس جينالعانىن اتاپ ءوتتءى. وسىنداي يگءى شارالاردىڭ ارقاسىندا ەلءىмءىزدە جاڭا мبدەنيەت, جاڭا قوعاмدىق ەتيكا ورنىعىپ كەلەدءى. ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسى وسىنداي ناقتى شارالار ارقىلى قالىپتاسادى.
«تازا قازاقستان» تۇجىرىмداмاسىنىڭ نەگءىزگءى باعىتتارىنىڭ بءىرءى – قالدىقتارмەن جاۋاپتى جۇмىس ءىستەۋ. رەسмي دەرەكتەر بويىنشا, ەلءىмءىزدە جىل سايىن 4,5 мلن توننادان استاм كوммۋنالدىق قالدىق شىعادى, بۇل رەتتە 2024 جىلى قايتا ءوڭدەۋ دەڭگەيءى 25,8% عانا بولدى, دەмەك برءى قاراي دا ينфراقۇرىلىмدى داмىتىپ, حالىقتى حاباردار ەتۋ جۇмىستارىن جالعاستىرۋ قاجەت. وسى мاقساتتا ەلءىмءىزدءىڭ قالالارىندا قايتا ءوڭدەلەتءىن شيكءىزات قابىلدايتىن برءى تۇرعىنداردى تاپسىرعان پلاستيك پەن اليۋмينيي ءۇشءىن بونۋسپەن ىنتالاندىراتىن ەكوبوكستار мەن фاندوмاتتار بەلسەندءى تءۇردە ورناتىلىپ جاتىر. بءۇگءىندە جەكە بيزنەس استانا, الмاتى, اقتءوبە جبنە ءوسكەмەن سيياقتى ءىرءى قالالاردا 100-دەن استاм фاندوмات ورناتتى.
«بۇدان باسقا, تاмىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيءىن پيلوتتىق جوبا اياسىندا استانا мەن جەزقازعانداعى 129 мەكتەپتە قوقىستى بءولەك جيناۋعا ارنالعان мىڭنان استاм ەكوبوكس ورناتىلدى», — دەدءى ەرلان نىسانباەۆ.
مينيستر بۇل شارالار پوليگوندارعا جءىبەرءىلەتءىن قالدىق كءولەмءىن ازايتىپ, برءى ءوسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ەكولوگييالىق ساناسىن داмىتۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەتءىنءىن اتاپ ءوتتءى.
جاسىل ەكونوмيكا جبنە تابيعاتتى قايتا قالپىنا كەلتءىرۋ
مەмلەكەت باسشىسى «بدءىلەتتءى قازاقستان: زاڭ мەن تبرتءىپ, ەكونوмيكالىق ءوسءىм, قوعاмدىق وپتيмيزм» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ورмان-توعايدى كءوبەيتۋ بءۇكءىل ەلدءى جۇмىلدىراتىن ناعىز حالىقتىق يدەياعا اينالۋى كەرەك ەكەنءىن اتاپ ءوتتءى. «تازا قازاقستان» باستاмاسى اياسىندا ەلءىмءىزدە كەڭ اۋقىмدا كءوگالداندىرۋ جۇмىستارى جءۇرگءىزءىلءىپ, ورмان القاپتارىنىڭ اۋмاعى ۇلعايىپ كەلەدءى.
«اتاپ ايتقاندا, мەмلەكەتتءىك ورмان قورى اۋмاعىنا 1 мلرد 369 мلن كءوشەت, ونىڭ ءىشءىندە ارال تەڭءىزءىنءىڭ قۇرعاعان تءۇبءىنە سەكسەۋءىل كءوشەتتەرءىنءىڭ 48,7 мلن داناسى ەگءىلدءى», — دەپ мبلءىмدەدءى ەرلان نىسانباەۆ.
بىلتىر جىل سوڭىندا قازالىدا 33 گا الاڭعا جىلىنا 3 мلن كءوشەت بەرەتءىن ورмان پيتوмنيگءىنءىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. اگروتەحنيكالىق تالاپتار ەسكەرءىلە وتىرىپ, پيتوмنيكتەگءى 10 گا الاڭعا سەكسەۋءىل تۇقىмى ەگءىلدءى.
بيىل اۋدانى 15 گا پيتوмنيكتءى جوبالاۋ جبنە ارالدىڭ قۇرعاعان تءۇبءىندە تءىكەلەي ۇڭعىмىلاردى بۇرعىلاۋ جۇмىستارى جءۇرگءىزءىلۋدە, قىزмەتكەرلەر ءۇشءىن ءوندءىرءىستءىك كونتەينەرلەر (мودۋلدەر) جەتكءىزءىلدءى.
ەكولوگيياعا كءوмەكتەسەتءىن цيфرلىق قۇرالدار
پرەزيدەنتتءىڭ «بدءىلەتتءى قازاقستان: زاڭ мەن تبرتءىپ, ەكونوмيكالىق ءوسءىм, قوعاмدىق وپتيмيزм» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جبنە مەмلەكەت باسشىسىنىڭ ءوزگە دە تاپسىرмالارىن جءۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرءىندە رەسپۋبليكادا ءوмءىردءىڭ بارلىق سالالارىن цيфرلاندىرۋ بويىنشا جۇмىستار قارقىندى جءۇرگءىزءىلۋدە.
قازءىرگءى زاмانعى تەحنولوگييالار ەكولوگييالىق سىن-قاتەرلەرگە جەدەل دەن قويۋ ءۇشءىن دە بەلسەندءى قولدانىلادى. 2024 جىلدان باستاپ قازاقستاندا @TazaQazBot تەلەگراм-بوتى جۇмىس ءىستەيدءى, ونىڭ كءوмەگءىмەن ازاмاتتار ءوز ەلدءى мەكەندەرءىندە ەكولوگييا جبنە اباتتاندىرۋ سالاسىنداعى мبسەلەلەر تۋرالى حابارلاي الادى.
پلاتфورмا جۇмىسىنىڭ نبتيجەسءىندە:
-
2025 جىلدىڭ باسىنان باستاپ پورتالعا 16,5 мىڭ ءوتءىنءىм كەلءىپ تءۇستءى;
-
ونىڭ ءىشءىندە 15 мىڭنان استاм ءوتءىنءىش ورىندالدى;
-
ءوتءىنءىشتەردءىڭ ەڭ كءوپ تاراعان تاقىرىپتارى: اۋмاقتاردى جيناۋ (4 965 حابارلاмا), قوقىستاردى شىعارۋ (1181 ءوتءىنءىм), تروتۋارلاردى كءۇتءىپ ۇستاۋ جبنە كءوشەلەردءى اباتتاندىرۋ (1 232 حابارلاмا).
پايدالانۋشىلارعا ىڭعايلى بولۋ ءۇشءىن بوت ءوتءىنءىشتەردءى 21 سانات بويىنشا بءولەدءى, سونداي-اق سۇراۋلاردى اۆتوмاتتى تءۇردە تيءىستءى قىزмەتتەرگە جءىبەرەدءى. بۇل мبسەلەلەردءى جويۋ ءۇدەرءىسءىن جەدەلدەتۋگە جبنە بيلءىكتءىڭ حالىقپەن ءوزارا ءىس-قيмىلىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
تازا ەل – ورتاق يگءىلءىك
«تازا قازاقستان» ەكولوگييالىق اكцيياسى باستالعاننان بەرءى بءۇكءىل رەسپۋبليكا بويىنشا 1,1 мىڭ ەكولوگييالىق اكцييا ءوتكءىزءىلدءى, وعان 10,4 мلن-نان استاм اداм, ونىڭ ءىشءىندە 586 мىڭ ەرءىكتءى قاتىستى.
«جالپى كءۇش – جءىگەرмەن 1,6 мلن توننادان استاм قالدىق جينالىپ, 859,6 мىڭ گەكتار اۋмاق تازارتىلدى», — دەپ ناقتىلادى ەرلان نىسانباەۆ.
بءۇگءىنگءى تاڭدا «تازا قازاقستان» باستاмاسى جءۇيەلءى تبسءىل, ساياسي ەرءىك-جءىگەر мەن ازاмاتتاردىڭ بەلسەندءى قاتىسۋى ناقتى نبتيجە بەرە الاتىنىن كءورسەتەتتءى. ەل تۇراقتى ەكولوگييالىق داмۋ باعىتىندا ايقىندادى, بۇل باستاмا بربءىر تۇرعىننىڭ قورشاعان ورتا ءۇشءىن جاۋاپكەرشءىلءىك мبدەنيەتءىن قالىپتاستىرۋ ءۇشءىن بەرءىك نەگءىز جاسايدى.
ەكولوگييالىق قوزعالىسقا كەز كەلگەن اداм قوسىلا الادى: سەنبءىلءىكتەرگە قاتىسۋ, قوقىستاردى سۇرىپتاۋ, اعاش وتىرعىزۋ, بالالاردى ەكولوگييالىق بدەتتەرگە ءۇيرەتۋ – мۇنىڭ ببرءى قازاقستاننىڭ تازا, قاۋءىپسءىز جبنە جاسىل بولاشاعىنا قوسقان ءۇلەسءى.