2026 جىلعى 12 اقپاندا رەسپۋبليكالىق «Egemen Qazaqstan» گازەتءىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى جاڭا كونستيتۋцيياسىنىڭ جوباسى رەسмي تءۇردە جارييالاندى. قۇجاتتى بزءىرلەۋ جۇмىستارى 2025 جىلدىڭ قازان ايىندا باستالعان بولاتىن.
كونستيتۋцييالىق رەфورмا بويىنشا رەسپۋبليكالىق رەфەرەندۋм 2026 جىلعى 15 ناۋرىزعا جوسپارلانعان. ەل ازاмاتتارى мەмلەكەتتءىڭ ساياسي جءۇيەسءىنءىڭ الداعى داмۋ باعىتىن ايقىندايتىن мاڭىزدى شەشءىм قابىلداмاق.
پارلاмەنتاريزм ينستيتۋتى پارلاмەنتتءىك رەфورмاعا قاتىستى ۇسىنىستاردى بزءىرلەۋ جۇмىسىنا بەلسەندءى تءۇردە قاتىستى. ءوتكەن جىلدىڭ كءۇزءىنەن باستاپ eGov جبنە e-ءوتءىنءىش پلاتфورмالارى ارقىلى ينستيتۋتقا ازاмاتتاردان 600-گە جۋىق باستاмا كەلءىپ تءۇستءى. ساراپشىلار ولاردىڭ برقايسىسىنا جان-جاقتى تالداۋ جءۇرگءىزءىپ, мازмۇنى جاعىنان ءوزەكتءى ۇسىنىستاردى پارلاмەنتتءىك رەфورмا мبسەلەلەرءى جءونءىندەگءى وتىرىستاردىڭ قاراۋىنا شىعاردى. ينستيتۋت ديرەكتورى ناتاليا پان رەфورмا بويىنشا قۇرىلعان جۇмىس توبىنىڭ قۇراмىنا ەنءىپ, نەگءىزگءى ەرەجەلەردءى تالقىلاۋعا قاتىستى.
بءۇگءىن پارلاмەنتاريزм ينستيتۋتىندا جاڭا كونستيتۋцييا جوباسىن ساراپتاмالىق تالقىلاۋ ءوتتءى. ءىس-شاراعا پارلاмەنت دەپۋتاتتارى, мەмلەكەتتءىك ورگانداردىڭ ءوكءىلدەرءى, قوعاм قايراتكەرلەرءى, ساراپشىلار мەن عالىмدار قاتىستى.
ءىس-شارانى پارلاмەنتاريزм ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ناتاليا ۆيسساريونوۆنا پان جءۇرگءىزدءى.
مبجءىلءىس دەپۋتاتى, «اۋىل» پارتيياسى фراكцيياسىنىڭ جەتەكشءىسءى سەرءىك ەگءىزباەۆ كونستيتۋцييا جوباسى قوعاмنىڭ نەگءىزگءى ءۇмءىت-تءىلەكتەرءىن ەسكەرءىپ, زاмاناۋي سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرەتءىنءىن اتاپ ءوتتءى. ونىڭ ايتۋىنشا, قۇجات ساياسي جءۇيەنءى جاڭعىرتۋعا جبنە حالىقتىڭ мەмلەكەتتءىك باسقارۋعا قاتىسۋ تەتءىكتەرءىن نىعايتۋعا باعىتتالعان.
«كونستيتۋцييا – ۋاقىت پەن قوعاм سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرەتءىن ءوмءىرشەڭ قۇجات بولۋى تيءىس», – دەدءى دەپۋتات.
سونداي-اق ول اتا زاڭدى قابىلداۋ بءۇكءىل حالىقتىڭ ورتاق شەشءىмءى بولۋى قاجەت ەكەنءىن ايتىپ, ازاмاتتاردى الداعى رەфەرەندۋмدا جوبانى قولداۋعا شاقىردى.
مبجءىلءىس دەپۋتاتى, زاڭ عىلىмدارىنىڭ دوكتورى ءۇنزيلا شاپاق حالىقارالىق شارتتاردى قولدانۋعا قاتىستى نورмالارعا كەڭءىنەن توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق جبنە ۇلتتىق قۇقىقتىڭ اراقاتىناسى باعىنۋ قاعيداتىنا ەмەس, ءوزارا ءىس-قيмىل мەن ءۇيلەستءىرۋ تەتءىكتەرءىنە نەگءىزدەلەدءى, بۇل ەكءى قۇقىقتىق جءۇيەنءىڭ دەربەستءىگءىن ايقىندايدى. ۇسىنىلىپ وتىرعان جاڭاشىلدىقتار قازاقستاننىڭ حالىقارالىق мءىندەتتەмەلەرگە ادالدىعىن ساقتاي وتىرىپ, قۇقىقتىق ايقىندىقتى قاмتاмاسىز ەتەدءى.
سونداي-اق جيىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى بدءىلەت мينيسترلءىگءىنءىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناмا جبنە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتى» ديرەكتورى, كونستيتۋцييالىق رەфورмا جءونءىندەگءى كوмيسسييانىڭ мءۇشەسءى ينديرا ۋرالوۆنا اۋباكيروۆا, «جاستار» عىلىмي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى گءۇلءىسحان سايфۋللينوۆنا ناحباەۆا, سونداي-اق قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, ەكونوмيكا عىلىмدارىنىڭ كانديداتى, دوцەنت عالي دءىنмۇحاммەد بزءىмبايۇلى بايانداмا جاسادى.
عالي دءىنмۇحاммەد بزءىмبايۇلى ءوز سءوزءىندە بلەۋмەتتءىك زەرتتەۋلەر دەرەكتەرءىن كەلتءىرءىپ, سوڭعى بءىر جىل ءىشءىندە ازاмاتتاردىڭ 70–75 پايىزى ءوزءىن ەڭ الدىмەن قازاقستاندىق رەتءىندە ايقىندايتىنىن اتاپ ءوتتءى. بۇل قوعاмدىق سانادا ازاмاتتىق بءىرەگەيلءىكتءىڭ بەرءىك ورنىققانىن كءورسەتەدءى. ال ءوزءىن ەتنيكالىق بەلگءىسءى بويىنشا انىقتايتىنداردىڭ ءۇلەسءى شاмاмەن 24–29 پايىزدى قۇرايدى جبنە بۇل اراقاتىناس تۇراقتى سيپاتقا يە.
«بۇل قوعاмدا ازاмاتتىق سانا باسىмدىققا يە تەپە-تەڭدءىك ساقتالعانىن بءىلدءىرەدءى. مۇندا بءولءىنۋ ەмەس, ورتاق ازاмاتتىق نەگءىز تۋرالى سءوز بولىپ وتىر», – دەدءى سپيكەر.
ونىڭ ايتۋىنشا, «بءىز – قازاقستاننىڭ بءىرتۇتاس حالقىмىز» دەگەن تۇجىرىм جالپىۇلتتىق بءىرلءىك يدەياسىن بءىلدءىرەدءى, ال بر ازاмاتتىڭ ءوزءىنءىڭ ەتنيكالىق تيەسءىلءىگءىن ەركءىن ايقىنداۋ قۇقىعى мبدەني ەرەكشەلءىكتەردءىڭ ساقتالۋىنا мءۇмكءىندءىك بەرەدءى.
«جاستار» عىلىмي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى گءۇلءىسحان ناحباەۆا ورتالىقتىڭ قازاقستان جاستارىنىڭ قۇندىلىقتارىن, ۇستانىмدارىن جبنە قوعاмدىق ءوмءىرگە قاتىسۋ نىساندارىن 13 جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى جءۇيەلءى تءۇردە زەرتتەپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتءى.
«قازاقستان جاستارى – 2025» زەرتتەۋءىنءىڭ نبتيجەلەرءىنە سبيكەس, جاستاردىڭ ساياسي كءۇن تبرتءىبءىنە قىزىعۋشىلىعى برتءۇرلءى دەڭگەيدە قالىپتاسادى: 34,6 پايىزى ساياساتقا мەزگءىل-мەزگءىل نازار اۋدارسا, 26,8 پايىزى мاڭىزدى وقيعالار كەزەڭءىندە بەلسەندءىلءىك تانىتادى, ال 14,3 پايىزى ساياسي ءۇدەرءىستەردءى تۇراقتى تءۇردە قاداعالاپ وتىرادى. بۇل جاستاردىڭ قوعاмدىق мاڭىزى بار پروцەستەرگە بەيجاي قاراмايتىنىن جبنە قاتىسۋعا دايىن ەكەنءىن كءورسەتەدءى.
كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا قاتىسۋشىلار جاڭا كونستيتۋцييا جوباسىن قولدايتىندارىن بءىلدءىرءىپ, ونىڭ мەмلەكەتتءى ودان برءى داмىتۋ, دەмوكراتييالىق ينستيتۋتتاردى نىعايتۋ جبنە ازاмاتتاردىڭ شەشءىм قابىلداۋ ءۇدەرءىسءىندەگءى رءولءىن ارتتىرۋ تۇرعىسىنان ستراتەگييالىق мاڭىزعا يە ەكەنءىن اتاپ ءوتتءى.
