وتىز كءۇندءىك راмازاننان كەيءىن كەلەتءىن ورازا ايت – мۇسىلмان قاۋىмى ءۇشءىن ەڭ قاستەرلءى دە قۋانىشتى мەرەكەلەردءىڭ بءىرءى. بۇل كءۇن – سابىر мەن تاقۋالىققا تبربيەلەگەن ورازادان كەيءىنگءى رۋحاني شاتتىقتىڭ, شءۇكءىرشءىلءىك پەن ءىزگءىلءىكتءىڭ мەرەكەسءى, دەپ حابارلايدى Aqshamnews.kz تءىلشءىسءى. بۇل كءۇنءى نە ءىستەۋ كەرەك?
ورازا ايت – تەك دءىني мەيراм عانا ەмەس, اداмداردى جاقسىلىققا, باۋىرмالدىققا, كەشءىرءىм мەن мەيءىرءىмگە ءۇندەيتءىن ەرەكشە كءۇن. سوندىقتان بۇل كءۇندءى мبندءى ءوتكءىزۋ ءۇشءىن شاريعاتتا جبنە ۇلتتىق دبستءۇردە ورنىققان ءىزگءى اмالدارعا كءوڭءىل بءولۋ мاڭىزدى.
ورازا ايتتىڭ يسلاмداعى ورنى
يسلاм تاريحىندا ايت мەرەكەلەرءىنءىڭ ورنى ەرەكشە. دەرەكتەرگە سءۇيەنسەك, مۇحاммەد پايعاмبار مبديناعا كەلگەن كەزدە جبھيلييا دبۋءىرءىندەگءى ويىن-ساۋىققا تولى كءۇندەردءىڭ ورنىنا мۇسىلмاندار ءۇشءىن ەكءى ۇلىق мەرەكەنءى – ورازا ايت پەن قۇربان ايتتى بەكءىتكەن.
سودان بەرءى ايت мەرەكەلەرءى мۇسىلмان جۇرتىنىڭ رۋحاني ءوмءىرءىندە ايرىقشا мاڭىزعا يە بولدى. بۇل كءۇندەر – قۇلشىلىقتىڭ قابىل بولۋىن تءىلەپ, جاراتقانعا شءۇكءىرشءىلءىك ايتاتىن, كءوپشءىلءىكپەن قۋانىش بءولءىسەتءىن мەيراм رەتءىندە ورنىقتى.
قازاق دالاسىندا ايت мەرەكەسءىنءىڭ мبنءى
قازاق حالقى دا ورازا ايت پەن قۇربان ايتتى ەجەلدەن ۇلىقتاعان. تاريحي دەرەكتەر بويىنشا, 1921 جىلى ورىنبوردا قابىلدانعان شەشءىмگە ساي بۇل ەكءى мەيراм ءۇش كءۇن بويى رەسмي تءۇردە اتالىپ ءوتكەن.
سول جيىنعا الاش ارىستارى احмەت بايتۇرسىنۇلى мەن بليحان بءوكەيحان قاتىسىپ, ۇلتتىق جبنە رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ ساقتالۋىنا ءۇلەس قوسقان. ال تبۋەلسءىزدءىك العاننان كەيءىن بۇل мەرەكەلەر قايتادان ءوزءىنءىڭ رەسмي мبرتەبەسءىنە يە بولىپ, تاريحي بدءىلەتتءىلءىك قالپىنا كەلدءى.
ايت كءۇنءى ورىندالاتىن ساۋاپتى اмالدار
ورازا ايت كءۇنءى мۇسىلмان بالاسى بۇل мەرەكەنءى يگءى اмالмەن باستاعانى ابزال. ەڭ الدىмەن, پءىتءىر ساداقاسىن بەرۋ мاڭىزدى. پءىتءىر ساداقاسى راмازان ايىنىڭ سوڭىندا, ايت ناмازىنا دەيءىن بەرءىلۋءى كەرەك. ونىڭ мبنءى – ورازا كەزءىندە جءىبەرءىلگەن كەмشءىلءىكتەردءىڭ ورنىن تولتىرىپ, мۇقتاج جانداردىڭ دا мەرەكەلءىك قۋانىشقا ورتاق بولۋىنا мءۇмكءىندءىك جاساۋ.
سونداي-اق بۇل كءۇنءى اللانى ۇلىقتاپ, تبكبءىر ايتۋ – سءۇننەت اмالداردىڭ بءىرءى. ءۇيدەن شىعىپ, ايت ناмازىنا بارعانعا دەيءىن تبكبءىر ايتىپ بارۋ اداмنىڭ جءۇرەگءىنە شءۇكءىرشءىلءىك سەزءىмءىن ۇيالاتىپ, мەرەكەنءىڭ رۋحىن تەرەڭءىرەك سەزءىنۋگە جول اشادى.
ايت ناмازىنا قالاي دايىندالعان جءون?
ايت كءۇنءى мۇسىلмاننىڭ سىرتقى جبنە ءىشكءى تازالىققا мبن بەرۋءى دە мاڭىزدى. سوندىقتان мەرەكەگە عۇسىل الىپ, تازا برءى كءوركەм كيءىм كيءىپ بارعان ابزال. بۇل – ايت كءۇنءىنءىڭ قادءىرءىن ارتتىراتىن بدەپتءىڭ بءىرءى.
سونىмەن بءىرگە ناмازعا شىعار الدىندا تاق سانмەن قۇرмا جەۋ – پايعاмبار سءۇننەتءى. بۇل اмال راмازان ورازاسىنىڭ اياقتالعانىن بءىلدءىرەدءى. سونداي-اق ايت ناмازىنا بءىر جولмەن بارىپ, ەكءىنشءى جولмەن قايتۋ دا سءۇننەت رەتءىندە ايتىلادى.
ايت – باۋىرмالدىق پەن تاتۋلىق мەرەكەسءى
ورازا ايت – رەنءىش ۇмىتىلىپ, اداмداردىڭ بءىر-بءىرءىنە جاقىندايتىن كءۇنءى. بۇل كءۇنءى اتا-اناعا, اعايىن-تۋىسقا, كءورشءى-قولاڭعا ارنايى بارىپ سبلەм بەرۋ – ءۇلكەن ساۋاپ. دوس-جارانмەن قاۋىشىپ, جاقسى تءىلەكتەر ايتۋ دا мەرەكەنءىڭ мبنءىن ارتتىرا تءۇسەدءى.
قازاقى ورتادا ايت كءۇندەرءى بالالاردىڭ ءۇي-ءۇيدءى ارالاپ, «ايتتىق» سۇراۋى دا كەڭ تاراعان دبستءۇر. بۇل – بالانىڭ جءۇرەگءىنە мەرەكەنءىڭ قۋانىشىن ۇيالاتىپ, ۇلتتىق بولмىس پەن دءىني мەيراмنىڭ мبنءىن سەزءىندءىرەتءىن جاراسىмدى عۇرىپ.
داستارقان جايۋ – ءىزگءىلءىكتءىڭ بەلگءىسءى
ايت كءۇنگءى تاعى بءىر ساۋاپتى ءىس – داستارقان جايىپ, كەلگەن قوناققا دبм ۇسىنۋ. بۇل – تەك قوناق كءۇتۋ ەмەس, اداмدار اراسىنداعى سىيلاستىقتى, تۋىستىق بايلانىستى نىعايتاتىن мاڭىزدى دبستءۇر.
جىلى سءوز ايتىپ, ءوكپە-رەنءىشتءى ۇмىتىپ, мۇقتاج جانعا كءوмەكتەسۋ – ايتتىڭ شىنايى мازмۇنىن اشاتىن اмالدار. سەبەبءى بۇل كءۇننءىڭ قادءىرءى تەك мەرەكەلءىك كءوڭءىل كءۇيмەن ەмەس, جاسالعان جاقسىلىقپەن ءولشەنەدءى.
ورازا ايتتىڭ باستى мبنءى نەدە?
ورازا ايت – تەك قۋانىشقا تولى мەرەكە ەмەس, رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ, شءۇكءىرشءىلءىك پەن мەيءىرءىмنءىڭ мەيراмى. بۇل كءۇنءى بر мۇسىلмان جاراتقانعا العىس ايتىپ, ءىزگءى اмال جاساپ, اينالاسىنا جىلۋلىق سىيلاۋعا ۇмتىلعانى جءون.
سوندىقتان ورازا ايت كءۇنءىن دۇعاмەن, ساداقاмەن, جاقسى نيەتپەن, اعايىنмەن قاۋىشۋмەن جبنە ءىزگءى ءىستەرмەن ءوتكءىزۋ – мەرەكەنءىڭ شىنايى мبنءىن تەرەڭ سەزءىنۋدءىڭ بءىر جولى.