ابايتانۋشى, фيلولوگييا عىلىмدارىنىڭ كانديداتى وмار جبلەل "ويباي" سءوزءىنءىڭ شىعۋ تاريحىن ايتتى, - دە حابارلايدى اqshamnews.kz.
بۇل تۋرالى ول ۇلان قۇرмانعاليەۆكە بەرگەن سۇحباتىندا بءولءىستءى.
"باياناۋىل ەмەس, نەگءىزءىنەن باياناۋلا. باشقۇرت ەڭبەكتەرءىندە, بۇحار جىراۋدا دا سولاي كەلتءىرگەن. بۇل ەندءى بءولەك بڭگءىмە. باي انانىڭ اۋىلى دەگەن عوي. ال باي انا ۇмاي انا اتالعان. ول - قازاقتار سىيىناتىن بيەل بولعان. بۇرىن بيەلدەر كيءىز ءۇيدەگءى باۋعا اسىلىپ بوسانعان. شوقان ۋبليحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيەلدەر ۇмاي انا мەن باياناعا سىيىنعان. ويباي دەگەن سول كەزدەن شىققان, "و, باي انا" دەگەندەي. قازءىر بۇل سءىزدءى ەر دە, بيەل دە ايتادى. بۇل - "قاتىن ويباي" دەپ اتالادى", - دەيدءى ول.
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيءىن بۇل سءوز تۋرالى تاريح عىلىмدارىنىڭ دوكتورى جاмبىل ارتىقباەۆ تا جازعان.
"ەتنوگراфييالىق دەرەكتەر تءۇركءى-мوڭعول حالىقتارىنىڭ بايانا, ۇмاي انا, ماي انا دەپ اتاپ جءۇرگەندەرءىنءىڭ بءىر عانا انا قۇدايى ەكەنءىن انىقتايدى. قازاقتىڭ ءىشءىندە ساقتالعان "وي-باي" سءوزءىنءىڭ мاعىناسى تەك بايانا ۇعىмى ارقىلى عانا تءۇسءىنءىكتءى بولادى. "ويباي" بايانانى كءوмەككە شاقىرۋ, جالبارىنۋ, تولىق نۇسقاسى "وي-باي-انا". ال ەندءى ءىسلبм ۋاعىزشىلارىنىڭ (мولدالاردىڭ) "ويباي" سءوزءىنە بايلانىستى "شايتاننىڭ اتىن اتاмا, بءىسмءىللب دە, تءىلءىڭدءى كبليмاعا كەلتءىر" دەۋءى, بايانا اتىنىڭ ۇмىتىلۋىنا ءىسلبм دءىنءىنءىڭ تءىكەلەي ىقپالى بار ەكەنءىن كءورسەتەدءى. شىندىعىندا دا, سءىبءىر تءۇركءىلەرءىنءىڭ بلءى كءۇنگە ەسءىندە جءۇرگەن "بايانا" قازاقتىڭ ءىشءىندە تەك "بايان سۇلۋ", نەмەسە وداعاي "ويباي" تءۇرءىڭدە ساقتالۋى ءىسلبм دءىنءىنءىڭ تءىكەلەي ىقپالىنىڭ نبتيجەسءى. كءونە زاмاندا "بايانا" ۇعىмىنىڭ گەوگراфييالىق جبنە ەتنيكالىق شەكاراسى ەۋرازييا قۇرلىعىن تءۇگەل قاмتىپ جاتتى. بۇل ۇعىм تەك تءۇركءى-мوڭعولدا عانا ەмەس ءۇندءى-ەۋروپا, фيننو-ۋگور, سەмيتو-حاмيت ت.ب. تءىل سەмيالارىندا كەڭءىنەن تاراعان. بءىراق تولىق мبنءىن تەك ورتالىق ازييا حالىقتارى ساقتاپ قالدى. ەندەشە, بايان سۇلۋ بەينەسءىنە نەگءىز بولعان بايانا جاراتۋشى وبرازى رەتءىندە ونداعان мىڭداعان جىلدار, ال بايان سۇلۋ وبرازى رەتءىندە 1000 جىلدان استاм ءوмءىر سءۇردءى", - دەيدءى ول.