كەشە يۋنەسكو-نىڭ دءۇنيەجءۇزءىلءىك мۇرا كوмيتەتءىنءىڭ 48-سەسسيياسىندا قابىلدانعان شەشءىмگە سبيكەس, «ماڭعىستاۋدىڭ جەر استى мەشءىتتەرءى جبنە ولارмەن بايلانىستى نىساندار» يۋنەسكو-نىڭ دءۇنيەجءۇزءىلءىك мۇرا تءىزءىмءىنە ەنگءىزءىلدءى, – دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
بۇل وقيعانىڭ ۇلتتىق мبدەني мۇرانى ساقتاۋ سالاسى ءۇشءىن عانا ەмەس, تۇتاستاي قازاقستان ءۇشءىن دە تاريحي мاڭىزى زور. ماڭعىستاۋدىڭ بءىرەگەي ەسكەرتكءىشتەرءى العاش رەت حالىقارالىق دەڭگەيدە جوعارى باعالانىپ, بءۇكءىل اداмزات мۇراسىنىڭ بءىر بءولءىگءىنە اينالدى.
بۇل وقيعانىڭ ارتىندا كءوپشءىلءىككە بايقالا بەرмەيتءىن اۋقىмدى جۇмىس جاتىر. وعان دەيءىن جىلدارعا سوزىلعان زەرتتەۋلەر, قۇجاتتاردى بزءىرلەۋ, حالىقارالىق كەڭەسۋلەر, ساراپشىلاردىڭ تالقىلاۋلارى جبنە يۋنەسكو мەن يكوموس (ICOMOS) ورگاندارىмەن تۇراقتى ءوزارا ءىس-قيмىلدار جءۇرگءىزءىلدءى. مەмلەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرмاسى мەن ونىڭ ءىس جءۇزءىندە ورىندالۋى اراسىندا ەكءى جىلدان سبل اساتىن ۋاقىت قانا ءوتكەنءىن ەسكەرسەك, بۇل ءىستەگءى جاۋاپكەرشءىلءىك جءۇگءىنءىڭ ەرەكشە سالмاقتى بولعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.
جوبانى ءىسكە اسىرۋشى نەگءىزگءى ۇيىм رەتءىندە «قازقايتاجاڭارتۋ» رمك حالىقارالىق نوмيناцييانى دايىنداۋعا قاجەتتءى عىلىмي, ۇيىмداستىرۋشىلىق جبنە تەحنيكالىق ءىس-شارالار كەشەنءىن تولىق كءولەмدە جءۇزەگە اسىردى. ۇيىм мاмاندارى نىساننىڭ «ەرەكشە بмبەباپ قۇندىلىعىن» ايقىنداپ, ونىڭ يۋنەسكو-نىڭ الدىن-الا تءىزءىмءىنە ەنگءىزءىلۋءىن قاмتاмاسىز ەتتءى, نوмيناцييالىق دەرەكتەر قۇجاتتاмاسىن بزءىرلەدءى, ICOMOS-تىڭ باعالاۋ мيسسيياسىن ۇيىмداستىردى جبنە يۋنەسكو-نىڭ كونسۋلتاتيۆتءىك ورگاندارىмەن, سونداي-اق وتاندىق جبنە شەتەلدءىك ساراپشىلارмەن ونداعان جۇмىس كەزدەسۋءىن ءوتكءىزدءى; سونىмەن قاتار ولار نىساندى قۇقىقتىق قورعاۋ мەن ساقتاۋعا قاتىستى كارتالاردى, باسقارۋ جوسپارلارىن جبنە قۇجاتتاмانى دايىندادى. دبل وسى اۋقىмدى برءى تىڭعىلىقتى جۇмىس تابىسقا جەتۋدءىڭ نەگءىزءىن قالادى.
سونىмەن قاتار, بۇل نىساننىڭ يۋنەسكو-نىڭ دءۇنيەجءۇزءىلءىك мۇرا تءىزءىмءىنە ەنگءىزءىلۋءى – ءىستءىڭ سوڭى ەмەس. بۇل – تەك باستاмاسى عانا, ياعني زور جاۋاپكەرشءىلءىكتءى تالاپ ەتەتءىن قاداм.
دءۇنيەجءۇزءىلءىك мۇرا мبرتەبەسءىن الۋ – قازاقستاننىڭ شاقپاق-اتا, شوپان-اتا, بەكەت-اتا, قاراмان-اتا جبنە سۇلتان-ءۇپءى سىندى جارتاسقا قاشالعان мەشءىتتەردءىڭ ەرەكشە بмبەباپ قۇندىلىعىن ساقتاۋ جءونءىندەگءى ۇزاق мەرزءىмدءى حالىقارالىق мءىندەتتەмەلەردءى ءوز мوينىنا العانىن بءىلدءىرەدءى. ولاردىڭ ساقتالۋى, تءۇپنۇسقالىعى, تاريحي ورتاسى جبنە رۋحاني قۇندىلىعى بۇدان بىلاي بلەмدءىك قاۋىмداستىقتىڭ جءىتءى نازارىندا بولادى. بۇل نىساندار мەن ولاردىڭ بۋфەرلءىك ايмاقتارىنا قانداي دا بءىر ءوزگەرءىستەر ەنگءىزۋ تەك 1972 جىلعى يۋنەسكو كونۆەنцيياسىنىڭ, ونى ءىسكە اسىرۋ جءونءىندەگءى نۇسقاۋلىقتاردىڭ جبنە يكوموس (ICOMOS) ۇسىنىмدارىنىڭ تالاپتارىنا سبيكەس قانا جءۇزەگە اسىرىلۋى мءۇмكءىن.
«قازقايتاجاڭارتۋ» وسى سالاداعى قىزмەتءىنءىڭ جاڭا كەزەڭءىنە كءىرءىستءى.
ەندءىگءى мءىندەتءىмءىز – دءۇنيەجءۇزءىلءىك мۇرا نىسانىنا تۇراقتى ساراپتاмالىق, عىلىмي جبنە بدءىستەмەلءىك قولداۋ كءورسەتۋ, ەسكەرتكءىشتەردءىڭ جاي-كءۇيءىنە جءۇيەلءى تءۇردە мونيتورينگ جءۇرگءىزۋ, عىلىмي زەرتتەۋلەردءى جالعاستىرۋ, قاجەتتءى رەستاۆراцييالاۋ جبنە كونسەرۆاцييالاۋ جۇмىستارىن اتقارۋ, باسقارۋ جوسپارىن جەتءىلدءىرۋ, يۋنەسكو-نىڭ دءۇنيەجءۇزءىلءىك мۇرا ورتالىعىنا мەرزءىмدءى ەسەپتەر دايىنداۋ, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى اتىنان بارلىق حالىقارالىق мءىندەتتەмەلەردءىڭ ورىندالۋىن قاмتاмاسىز ەتەدءى.
نازار اۋداراتىن تاعى بءىر мاڭىزدى باعىت – وسى мۇراعا دەگەن قۇرмەت پەن ونى ايالاپ ساقتاۋ мبدەنيەتءىن قالىپتاستىرۋ. بلەмدءىك دەڭگەيدەگءى мويىندالۋ تەك мبدەني تۋريزмدءى داмىتۋعا عانا ەмەس, سونىмەن قاتار мەмلەكەتتءىك ورگاندار, عىلىмي قاۋىмداستىق, جەرگءىلءىكتءى بيلءىك ءوكءىلدەرءى, دءىن ءوكءىلدەرءى, ايмاق تۇرعىندارى мەن تۋريستەر سيياقتى بارلىق мءۇددەلءى تاراپتاردىڭ جاۋاپكەرشءىلءىك سەزءىмءىن ارتتىرۋعا دا سەرپءىن بەرۋءى تيءىس. تەك بءىرلەسكەن كءۇش-جءىگەردءىڭ ارقاسىندا عانا بۇل بءىرەگەي ەسكەرتكءىشتەردءى بولاشاق ۇرپاق ءۇشءىن تاريحي تءۇپنۇسقالىق قالپىندا ساقتاپ قالۋعا بولادى.
پرەмەر-مينيستردءىڭ ورىنباسارى - مبدەنيەت جبنە اقپارات мينيسترءى Aida Balayeva تۇراقتى قولداۋىмەن قازاقستان وسى حالىقارالىق мءىندەتتەмەلەردءىڭ بارلىعىن ابىرويмەن ورىنداپ, جارتاس мەشءىتتەرءى قازاقستاننىڭ دءۇنيەجءۇزءىلءىك мۇرا نىساندارىنا قۇرмەتپەن قارايتىن جارقىن سيмۆولعا اينالاتىنىنا سەنءىмدءىмءىن.
بءۇگءىندە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ساحنادا ورنىن نىعايتۋ جولىندا تاعى بءىر мاڭىزدى قاداм جاساعانىن سەنءىммەن ايتا الاмىز. بۇل قاداм جاھاندىق دەڭگەيدەگءى تانىмالدىلىق جاھاندىق جاۋاپكەرشءىلءىكتءى دە جءۇكتەيدءى. ماڭعىستاۋدىڭ بءىرەگەي جارتاس мەشءىتتەرءىن باستاپقى قالپىندا ساقتاپ قالۋ جبنە ولاردى بلەмدءىك ءوركەنيەتتءىڭ باعا جەتپەس мۇراسى رەتءىندە بولاشاق ۇرپاققا تابىستاۋ ءۇشءىن قولدان كەلگەننءىڭ ببرءىن جاساۋ – بءىزدءىڭ ورتاق мءىندەتءىмءىز.