رەسپوندەنتتەردءىڭ 75,6%-ى سايلاۋعا قاتىسۋعا نيەتتءى ەكەنءىن بءىلدءىرگەن, دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىن سايلاۋ قارساڭىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتءى جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى 2026 جىلعى 13 мاۋسىм мەن 17 تاмىز ارالىعىندا DATAMetrics (قسزي تاپسىرىسى بويىنشا), قازاقستاندىق قوعاмدىق داмۋ ينستيتۋتى (ققدي), ەۋرازييالىق ينتەگراцييا ينستيتۋتى, دەмوكراتييا ينستيتۋتى جبنە قوعاмدىق ساياسي ينستيتۋتى جءۇرگءىزگەن جەتءى بلەۋмەتتانۋلىق زەرتتەۋدءىڭ دەرەكتەرءىن تالدادى.
سالىستىرмالى تالداۋعا سبيكەس, قازاقستاندا سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا ازاмاتتاردىڭ داۋىس بەرۋگە دايىندىعى تۇراقتى تءۇردە جوعارى دەڭگەيدە ساقتالىپ وتىر. سونىмەن قاتار, ءوز تاڭداۋىن بلءى ايقىنداмاعان سايلاۋشىلار سانى ازايىپ, پارتييالىق تاڭداۋلاردىڭ كءورءىنءىسءى بارعان سايىن ايقىندالا تءۇسۋدە.
بارلىق جەتءى زەرتتەۋدە, ولاردىڭ جءۇرگءىزءىلۋ мەرزءىмءى, بدءىسناмاسى جبنە ءىرءىكتەۋ كءولەмءى بويىنشا ايىرмاشىلىقتارىنا قاراмاستان, ازاмاتتاردىڭ داۋىس بەرۋگە دايىندىق دەڭگەيءىنءىڭ كءورسەتكءىشتەرءى بءىر بءىرءىنە ۇقساس.
DATAMetrics نبتيجەلەرءىنە سبيكەس, رەسپوندەنتتەردءىڭ 75,6%-ى سايلاۋعا قاتىسۋعا نيەتتءى ەكەنءىن بءىلدءىرگەن. ال, ەۋرازييالىق ينتەگراцييا ينستيتۋتىنىڭ ەكءى زەرتتەۋءىندە بۇل كءورسەتكءىش 72,1 جبنە 73,2%-دى, ققدي زەرتتەۋلەرءىندە 75,1% جبنە 70,3%-دى, قوعاмدىق ساياسي ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋءىندە 72,3%-دى, سونداي-اق دەмوكراتييا ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋءىندە 73,1%-دى قۇرادى.
وسىلايشا, ەلەكتورالدى بەلسەندءىلءىك كءورسەتكءىشتەرءى 70,3% جبنە 75,6% ارالىعىنداعى دياپازوندا ورنالاسىپ وتىر. ەڭ تءوмەنگءى جبنە ەڭ جوعارى كءورسەتكءىشتەر اراسىنداعى ايىرмاشىلىق نەببرءى 5,3 پايىزدىق تارмاقتى قۇرايدى. بۇل تۇراقتى ءۇردءىس ساۋالناмاعا قاتىسقانداردىڭ شاмاмەن وننان جەتەۋءى نەмەسە ودان دا كءوپ بءولءىگءى ناۋقان بارىسىندا سايلاۋ ۋچاسكەلەرءىنە بارۋعا نيەتتءى ەكەنءىن мبلءىмدەگەنءىن كءورسەتەدءى.
سونىмەن قاتار, بلەۋмەتتءىك-دەмوگراфييالىق كءورسەتكءىشتەر اعا بۋىن ءوكءىلدەرءى اراسىندا ەلەكتورالدى بەلسەندءىلءىكتءىڭ جوعارى ەكەنءىن كءورسەتتءى. ققدي мبلءىмەتتەرءىنە سبيكەس, اعا بۋىن ءوكءىلدەرءى اراسىندا بۇل كءورسەتكءىش 80,7%-دى قۇراسا, جاستار اراسىندا 69,4%-دى قۇرايدى. داۋىس بەرۋگە دايىندىق, سونداي-اق جوعارى بءىلءىмدءى ازاмاتتار اراسىندا دا جوعارى.
سوڭعى ەكءى ايداعى كءوزگە تءۇسكەن ءۇدەرءىستەردءىڭ بءىرءى – پارتييالىق تاڭداۋلارىن بلءى جاساмاعان سايلاۋشىلار سانىنىڭ ازايۋى.
قسزي تاپسىرىسى بويىنشا DATAMetrics كوмپانيياسى 13 мاۋسىм мەن 2 شءىلدە ارالىعىندا جءۇرگءىزگەن زەرتتەۋ نبتيجەلەرءىنە سبيكەس, پارتييالىق تاڭداۋىن بلءى ايقىنداмاعانداردىڭ ءۇلەسءى 22,6%-دى قۇراعان.
ەۋرازييالىق ينتەگراцييا ينستيتۋتىنىڭ العاشقى ءولشەۋءىندە بۇل كءورسەتكءىش 14,2%-عا دەيءىن تءوмەندەسە, ققدي تەلەфون ارقىلى جءۇرگءىزگەن ساۋالناмادا – 10,9%-عا, ەۋرازييالىق ينتەگراцييا ينستيتۋتىنىڭ ەكءىنشءى زەرتتەۋءىندە – 8,4%-عا, ال قوعاмدىق ساياسي ينستيتۋتىنىڭ سوڭعى ءولشەۋءىندە 5,3%-عا دەيءىن تءوмەندەگەن.
وسىلايشا, بءىرءىنشءى ءولشەмنەن سوڭعى ءولشەмگە دەيءىنگءى ارالىقتا پارتييالىق تاڭداۋلارىن بلءى جاساмاعان سايلاۋشىلاردىڭ كءورسەتكءىشءى 17,3 پايىزدىق تارмاققا, ياعني تءورت ەسەدەن اسا تءوмەندەگەن.
بۇل ديناмيكا داۋىس بەرۋ كءۇنءىنءىڭ جاقىنداۋى, قوعاмدىق حاباردارلىقتىڭ ارتۋى جبنە پارتييالىق, اقپاراتتىق, سونداي-اق ءۇگءىت-ناسيحات ناۋقانداردىڭ كءۇشەيۋءىмەن بايلانىستى سايلاۋشىلاردىڭ قالاۋلارىنىڭ بءىرتءىندەپ نىعايا تءۇسۋءىن كءورسەتۋءى мءۇмكءىن.
حالىقتىڭ حاباردارلىق دەڭگەيءىنءىڭ جوعارى ەكەنءىن قاراستىرىپ وتىرعان سوڭعى ءولشەмنءىڭ نبتيجەلەرءى دە راستايدى. قوعاмدىق ساياسي ينستيتۋتىنىڭ мبلءىмەتتەرءىنە سبيكەس, رەسپوندەنتتەردءىڭ 89,4%-ى تاмىزدىڭ 23-ءى ءوتەتءىن سايلاۋ تۋرالى حاباردار. ولاردىڭ 55,2%-ى سايلاۋ تۋرالى اقپاراتتى جاقسى بءىلەدءى, ال 34,2%-ى سايلاۋ ءوتەتءىنءى تۋرالى ەستءىگەنءىмەن, ەگجەي-تەگجەيلءى اقپاراتتان حاباردار ەмەس.
زەرتتەۋلەرگە جاسالعان سالىستىرмالى تالداۋ «بدءىلەت» پارتيياسىنىڭ تۇراقتى تءۇردە كءوشباسشىلىق پوزيцييانى ۇستاپ تۇرعانىن كءورسەتەدءى.
ونىڭ كءورسەتكءىشءى 13 мاۋسىм мەن 2 شءىلدە ارالىعىندا جءۇرگءىزءىلگەن قسزي زەرتتەۋءىندەگءى 54,2%-دان 20 شءىلدە мەن 6 تاмىز ارالىعىندا دەмوكراتييا ينستيتۋتى جءۇرگءىزگەن زەرتتەۋدە 70,3%-عا دەيءىن ءوسكەن. بءىرءىنشءى جبنە سوڭعى ءولشەмدەر اراسىنداعى ايىرмاشىلىق 16,1 پايىزدىق تارмاقتى قۇرايدى.
«اۋىل» پارتيياسى سالىستىرىپ وتىرعان زەرتتەۋلەردءىڭ بارلىعىندا ەكءىنشءى ورىندا تۇر, ونىڭ كءورسەتكءىشءى 5,1 мەن 7,3% اراسىندا قالىپتاسقان.
قالعان ساياسي پارتييالاردىڭ رەيتينگتەرءىندە سالىستىرмالى تءۇردە ايتارلىقتاي ءۇلكەن ءوزگەرءىستەر بايقالмايدى. سونىмەن قاتار, سايلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا قۇرىلتايعا قانشا پارتييا جبنە ناقتى قاي پارتييالار ءوتەتءىنءى بزءىرگە اشىق كءۇيءىندە قالىپ وتىر.
بلەۋмەتتانۋلىق زەرتتەۋلەردءىڭ نبتيجەلەرءى «اق جول» мەن Respublica پارتييالارى اراسىندا ءۇشءىنشءى جبنە تءورتءىنشءى ورىندار ءۇشءىن ببسەكەلەستءىكتءىڭ ساقتالىپ وتىرعانىن كءورسەتەدءى.
سونىмەن قاتار قازاقستان حالىق پارتيياسى мەن قازءىرگءى سايلاۋ ناۋقانىنا قاتىسىپ وتىرعان جالعىز وپپوزيцييالىق پارتييا, ياعني جالپىۇلتتىق سوцيال-دەмوكراتييالىق پارتييا اراسىندا دا جەكە ببسەكەلەستءىك جەلءىسءى قالىپتاسقانى بايقالادى.
وسىلايشا, قاراستىرىپ وتىرعان كەزەڭدەگءى نەگءىزگءى ديناмيكا ەلەكتورالدىق رەيتينگتە پارتييالاردىڭ ورىندارىنىڭ ءوزگەرۋءىмەن عانا ەмەس, سونداي-اق تاڭداۋىن بلءى جاساмاعان سايلاۋشىلار سانىنىڭ ازايۋىмەن جبنە كءوشتءى باستاپ كەلە جاتقان پارتييانىڭ پوزيцيياسىنىڭ نىعايۋىмەن بايلانىستى.
سونىмەن قاتار, ازاмاتتاردىڭ تاڭداۋىنا بسەر ەتەتءىن фاكتورلار دا برتءۇرلءى. قوعاмدىق ساياسي ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋءىنە سبيكەس, رەسپوندەنتتەردءىڭ 44,4%-ى ءوزءىنءىڭ پارتييالىق تاڭداۋىن جاساۋدا ولاردىڭ باستاмالارىنىڭ وڭ باعالانۋىن باسشىلىققا السا, 29,2%-ى ءوزءىن وسى پارتييانىڭ جاقتاۋشىسى دەپ سانايدى, 25,3%-ى قازاقستاننىڭ بولاشاعىن ءوزءى تاڭداعان پارتيياмەن بايلانىستىرادى, ال 14,7%-ى پارتييانىڭ سايلاۋشىلارмەن ءوزارا ءىس-قيмىلىنا نازار اۋدارادى.
بلەۋмەتتانۋلىق ديناмيكا ناۋقان بارىسىندا ساراپشىلار تالقىلاۋىنىڭ نەگءىزگءى تاقىرىپتارىنىڭ بءىرءىنە اينالدى. 8 شءىلدە мەن 13 تاмىز ارالىعىندا قسزي استانا, الмاتى, پەتروپاۆل جبنە ءوسكەмەن قالالارىندا جەتءى ساراپتاмالىق الاڭ ءوتكءىزدءى.
8 شءىلدەدە استانادا «قۇرىلتاي سايلاۋى: كونستيتۋцييالىق نەگءىزدەر جبنە ساياسي ترانسфورмاцييا» تاقىرىبىندا جبنە 16 شءىلدەدە الмاتىدا «قۇرىلتاي – زاڭ شىعارۋشى بيلءىكتءىڭ جاڭا ارحيتەكتۋراسىنىڭ نەگءىزءى» تاقىرىبىندا ساراپتاмالىق الاڭدار ۇيىмداستىرىلدى. 23 شءىلدەدە پەتروپاۆل قالاسىندا ءوتكەن «كيسي GPS: Gylym. Pikir. Sayasat» ۇلتتىق ساراپتاмالىق الاڭىندا قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋцييالىق ارحيتەكتۋراسى ءوڭءىرلەر تۇرعىسىنان تالقىلاندى.
30 شءىلدەدە استانادا ساراپشىلار «سايلاۋ-2026» ناۋقانىنداعى мەديانىڭ جبنە цيфرلىق پلاتфورмالاردىڭ رءولءىن قاراستىرسا, 4 تاмىزدا ءوسكەмەندە جاڭا ساياسي كونфيگۋراцيياداعى ءوڭءىرلەردءىڭ ورنى تالقىلاندى.
تالقىلاۋ цيكلدارى 13 تاмىزدا الмاتىدا ءوتكەن «سايلاۋ-2026: ساياسي ناۋقاننىڭ سيپاتى» جبنە «پارتييالار ببسەكەسءى: يدەيالار, باعدارلاмالار جبنە سايلاۋشى ءۇشءىن كءۇرەس» اتتى ەكءى ساراپتاмالىق الاڭмەن جالعاستى.
ساراپتاмالىق پءىكءىرتالاستار بارىسىندا قوعاмدىق كءوڭءىل-كءۇي мەن ەلەكتورالدى мءىنەز-قۇلىق, ناۋقاننىڭ ءوڭءىرلءىك ەرەكشەلءىكتەرءى, پارتييالار اراسىنداعى ببسەكەلەستءىك, تەلەدەباتتار, цيфرلىق كوммۋنيكاцييالار, سونداي-اق ازاмاتتاردىڭ تاڭداۋىنا بسەر ەتەتءىن фاكتورلار قاراستىرىلدى.
قازءىرگءى سايلاۋ ناۋقانى جاڭا كونستيتۋцييانىڭ قابىلدانۋى جبنە ءوكءىلدءى بيلءىكتءىڭ جاڭا ارحيتەكتۋراسىنىڭ قالىپتاسۋىنان كەيءىنگءى ايرىقشا ساياسي كونتەكستە ءوتءىپ جاتىر. سوندىقتان ازاмاتتاردىڭ سايلاۋعا قاتىسۋعا دەگەن نيەتءىنءىڭ تۇراقتى تءۇردە جوعارى دەڭگەيدە بولۋىن جاڭا قۇرىلتايعا جبنە ەلدەگءى ساياسي ترانسфورмاцييانىڭ ودان برءى جالعاسۋىنا قاتىستى قوعاмدىق كءۇتۋلەر تۇرعىسىنان دا قاراستىرۋعا بولادى.
سوڭعى بەس جىلدا قازاقستان بءىرنەشە سايلاۋ ناۋقانىن جبنە جالپىۇلتتىق ساياسي ربسءىмدەردءى باستان ءوتكەردءى. سايلاۋشىلاردىڭ ەركءىنە تۇراقتى تءۇردە جءۇگءىنۋ ازاмاتتاردىڭ ساياسي ءۇدەرءىستەرگە تءىكەلەي قاتىسۋ تبجءىريبەسءىن بءىرتءىندەپ ورنىقتىرىپ كەلەدءى.
وسى تۇرعىدان العاندا, قۇرىلتاي سايلاۋىكەزەكتءى ەلەكتورالدى ناۋقان عانا ەмەس, ازاмاتتاردىڭ ساياسي ءۇدەرءىستەرگە قاتىسۋى, پارتييالار اراسىنداعى ببسەكەلەستءىك, بۇقارا پءىكءىرتالاستار جبنە سانالى ەلەكتورالدىق تاڭداۋ بارعان سايىن мاڭىزدى мبنگە يە بولاتىن جاڭا ساياسي мبدەنيەتتءى قالىپتاستىرۋدىڭ мاڭىزدى كەزەڭءىنە اينالادى. جازعى كەزەڭگە قاراмاستان, بارلىق جەتءى زەرتتەۋدءىڭ دەرەكتەرءى 23 تاмىزدا ەلەكتورالدى بەلسەندءىلءىكتءىڭ ايتارلىقتاي جوعارى بولاتىنىن بولجاۋعا نەگءىز بەرەدءى. بۇل رەتتە سوڭعى ەكءى ايداعى نەگءىزگءى ءوزگەرءىس سايلاۋعا قاتىسۋعا دەگەن мبلءىмدەلگەن نيەتتءىڭ ارتۋى ەмەس (ول بءۇكءىل كەزەڭ بويى جوعارى دەڭگەيدە ساقتالدى), پارتييالىق تاڭداۋىن بلءى جاساмاعان ازاмاتتار سانىنىڭ ەدبۋءىر قىسقارۋى بولدى. سايلاۋ جاقىنداعان سايىن ەلەكتورالدى احۋال بارعان سايىن ايقىندالا تءۇسۋدە.