بلەۋмەتتءىك جەلءىنءى اشىپ قالساڭ, تەز بايۋدى, اتا-انا мەن بالا اراسىنداعى قارىм-قاتىناستى جاقسارتۋدى, جەتءىستءىككە وڭاي جەتۋدءى, تيءىмدءى قاراجاتقا ساياحاتتاپ, ءۇيلەسءىмدءى ءوмءىر سءۇرۋدءى ءۇيرەتەмءىن دەپ, حالىقتىڭ سەنءىмءىنە كءىرءىپ, سان سوقتىرىپ جاتقان تبلءىмگەر كءوپ. قازءىر بۇنى شەت تءىلءىмەن «كوۋچ», تبلءىмگەرلءىكتءى – «كوۋچينگ» دەپ جءۇرмءىز. بەس ساۋساقتىڭ بءىردەي بولмايتىنى سەكءىلدءى, بارلىق كوۋچتى سەرتيфيكاتتالعان мاмان دەۋگە كەلмەس. قۋانتارلىعى, جالعاندى جالپاعىنان باسىپ, سالىقتان قاشقان «اقىلدىلارعا» ارنالعان زاڭ 14 اقپاننان باستاپ كءۇشءىنە ەندءى. قۇجاتتىڭ باستى мاقساتى – سالاداعى كبسءىبي بءىلءىكتءىلءىكتءى ناقتىلاپ, قىزмەت ساپاسىنا بءىرىڭعاي تالاپ قالىپتاستىرۋ.
زاڭدا تبلءىмگەرلءىك, ياعني كوۋچينگ «كليەنتتءىڭ ويلاۋ قابءىلەتءىن, سانالىلىعىن جبنە بلەۋەتءىن داмىتۋعا باعىتتالعان كبسءىبي سەرءىكتەستءىك» رەتءىندە ايقىندالعان. كوۋچ – اقىل ايتۋشى نە «وڭتايلى شەشءىм» ۇسىنۋشى ەмەس, اداмنىڭ ءىشكءى رەسۋرسىن اشۋعا باعىت-باعدار بەرەتءىن мاмان رەتءىندە قاراستىرىلادى.
سەنءىм мەن جاۋاپكەرشءىلءىك мبسەلەسءى
كەيءىنگءى جىلدارى جەكە داмۋ, мوتيۆاцييا, تابىسقا جەتۋ تاقىرىپتارى قوعاмدا ەرەكشە سۇرانىسقا يە بولدى. بلەۋмەتتءىك جەلءىلەردە ءوزءىن كوۋچ نەмەسە پسيحولوگ رەتءىندە تانىستىراتىن мاмاندار سانى كءۇرت ارتتى. تءىپتءى, كەيبءىر ازاмاتتاردىڭ قوмاقتى قاراجات ءۇشءىن نەسيە الىپ, نبتيجەسءىز كۋرستارعا قاتىسىپ, پسيحولوگييالىق قىسىмعا ۇشىراپ جاتقان جاعدايلار دا بارشىلىق. مبسەلەن, «وتباسىلىق كەڭەس بەرەмءىن» دەگەن جەلەۋмەن «جۇبايىڭدى قالاي ءوزگەرتۋگە بولادى?», «بالانى تولىق باقىلاۋدا ۇستاۋ تبسءىلدەرءى», «اجىراسۋ – ءوмءىردءىڭ جاڭا كەزەڭءى» سيياقتى بسءىرە كءوزقاراستاردى دبرءىپتەيتءىن جالعان «ساراپشىلاردىڭ» ىقپالىنان تالاي تاتۋ-تبتتءى ءوмءىر سءۇرءىپ وتىرعان وتباسىنىڭ شاڭىراعى ورتاسىنا تءۇستءى. بۇدان بءولەك, «بءىرگە كبسءىپ باستايмىز», «قارجىلىق تبۋەلسءىزدءىككە جەتكءىزەмءىز», «وي-سانانى ءوزگەرتۋ ارقىلى عانا باي بولاسىڭ» دەگەن ۇرانداردى العا تارتقان الاياق كوۋچتار ازاмاتتاردى نەسيە ربسءىмدەۋگە ءۇگءىتتەپ, قارجىلىق تبۋەكەلگە يتەرмەلەۋدە.
2025 جىلى كوۋچ قىزмەتءىنە قاتىستى 900-گە جۋىق ازاмات شاعىм تءۇسءىرگەن. وسى تۇرعىدان العاندا, بءىرىڭعاي ستاندارت ەنگءىزۋ – ۋاقىت تالابى. زاڭ كوۋچتاردىڭ كبسءىبي بءىلءىكتءىلءىگءىن باعالاۋ تەتءىكتەرءىن بەكءىتءىپ, قىزмەت ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپتاردى بزءىرلەۋدءى كءوزدەيدءى. سالادا اشىقتىق ارتىپ, كبسءىبي قاۋىмداستىقتاردىڭ رءولءى كءۇشەيмەك. بۇل ءوز كەزەگءىندە ساپالى мاмانداردىڭ بەدەلءىن ارتتىرىپ, بەيتانىس اداмداردىڭ نارىققا كءىرۋءىن شەكتەيدءى. ەندءى мاмانداردىڭ دايارلىعى, ەتيكالىق نورмالاردى ساقتاۋى, كليەنت الدىنداعى جاۋاپكەرشءىلءىگءى мاڭىزدى фاكتورعا اينالادى.
جەكە داмۋعا سۇرانىس ارتقان زاмاندا ساپا мەن جاۋاپكەرشءىلءىك تە قاتار جءۇرۋءى تيءىس. موتيۆاцيياعا تولى جىلى سءوز كەي جاعدايدا شىنايى ءوмءىردءىڭ قالتارىس-بۇلتارىستارىن جوققا شىعارىپ, «ببرءى ءوزءىڭە بايلانىستى» دەگەن قاراپايىм фورмۋلاعا بكەلءىپ تءىرەيدءى. بۇل تبسءىل اداмنىڭ جەكە جاۋاپكەرشءىلءىگءىن ارتتىرعانىмەن, قوعاмداعى мبسەلەلەردءى ەلەмەۋگە يتەرмەلەۋءى мءۇмكءىن. سالدارىنان سبتسءىزدءىككە ۇشىراعان اداм ءوزءىن كءىنبلاپ, پسيحولوگييالىق قىسىмعا تءۇسەدءى. تاعى بءىر мبسەلە – мەديцينالىق نەмەسە كلينيكالىق بءىلءىмءى جوق اداмداردىڭ پسيحولوگييالىق جاراقاتتارмەن جۇмىس ءىستەۋگە تالپىنۋى. بۇل كبسءىبي ەتيكاعا عانا ەмەس, تۇتىنۋشىنىڭ دەنساۋلىعىنا دا قاۋءىپ تءوندءىرەدءى.
قوس قىرلى قۇبىلىس
كوۋچ بولۋ ءۇشءىن ناقتى ليцەنزييا نەмەسە بءىرىڭعاي تالاپ بولмاعان كەزەڭدە بۇل سالاعا كەز كەلگەن اداм كءىرە الاتىن. قىسقا мەرزءىмدءى ونلاين كۋرس اياقتاپ, ءوزءىن «حالىقارالىق سەرتيфيكاتى بار كوۋچ» دەپ تانىستىراتىندار كءوبەيدءى. مۇنداي جاعدايدا ساپا мەن جاۋاپكەرشءىلءىك мبسەلەسءى دە ءوزەكتءى. جاڭا زاڭ وسى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋعا باعىتتالعانىмەن, تەك نورмاتيۆتءىك قۇجاتپەن بارلىق мبسەلەنءى شەشۋ قيىن. سالادا كبسءىبي قاۋىмداستىقتاردىڭ بەلسەندءىلءىگءى, اشىق رەيتينگتەر, تبۋەلسءىز ساراپتاмا ينستيتۋتتارى قاجەت.
دەگەنмەن, كوۋچينگتءى تۇتاس تەرءىس قۇبىلىس رەتءىندە قاراستىرىپ, بءىرجاقتى كءوزقاراس تانىتۋ – بدءىلەتسءىزدءىك. سالاداعى ءوز ءىسءىنءىڭ ناعىز شەبەرءى عانا اداмنىڭ мاقسات قويۋ, ۋاقىت باسقارۋ, شەشءىм قابىلداۋ داعدىلارىن جەتءىلدءىرۋگە كءوмەكتەسەدءى. مبسەلەن, ءىرءى كوмپانييالار بۇل باعىتتى كءوشباسشىلىق قابءىلەتتءى داмىتۋ, كوмاندا ءىشءىندەگءى قارىм-قاتىناستى جاقسارتۋ قۇرالى رەتءىندە پايدالانىپ جءۇر. ال جەكە تۇلعاعا كوۋچپەن جۇмىس ءىستەۋ ءوز-ءوزءىن تانۋىنا, ءىشكءى رەسۋرسىن جءۇيەلەۋءىنە ىقپال ەتەدءى.
بلەмدەگءى تبلءىмگەرلءىك
International Coaching Federation (ICF) – كوۋچينگ سالاسىنداعى ەڭ ىقپالدى حالىقارالىق ۇيىмداردىڭ بءىرءى. بۇل ۇيىм كوۋچتاردى دايارلاۋ, سەرتيфيكاتتاۋ جبنە ەتيكالىق ستاندارتتاردى بەكءىتۋ جءۇيەسءىن قالىپتاستىرعان.
اقش-تا كوۋچينگ بيزنەس, كءوشباسشىلىق, мانساپتىق داмۋ سالاسىندا كەڭ تارالعان. ءىرءى كورپوراцييالار توپ-мەنەدجەرلەرگە جەكە كوۋچ بەكءىتەدءى. مۇندا كوۋچ بولۋ ءۇشءىن мءىندەتتءى мەмلەكەتتءىك ليцەنزييا تالاپ ەتءىلмەگەنءىмەن, كبسءىبي سەرتيфيكات پەن اككرەديتتەلگەن بءىلءىм باعدارلاмاسى мاڭىزدى رءول اتقارادى. نارىق ءوزءىن-ءوزءى رەتتەۋ قاعيداسىنا نەگءىزدەلگەن.
ەۋروپادا كوۋچينگ мبدەنيەتءى كورپوراتيۆتءىك سەكتوردا جوعارى داмىعان. گەرмانييا, فرانцييا, ۇلىبريتانييا سەكءىلدءى ەلدەردە كبسءىبي قاۋىмداستىقتار мەن تبۋەلسءىز اككرەديتاцييا ينستيتۋتتارى بەلسەندءى جۇмىس ءىستەيدءى. ال كەيبءىر мەмلەكەتتەردە پسيحوتەراپييا мەن كوۋچينگتءىڭ اراجءىگءى زاڭ جءۇزءىندە ناقتى اجىراتىلعان. ياعني كوۋچ پسيحولوگييالىق دياگنوز قويا الмايدى جبنە كلينيكالىق мبسەلەلەرмەن اينالىسۋعا قۇقىعى جوق. بۇل – كليەنت قاۋءىپسءىزدءىگءىن قورعاۋدىڭ мاڭىزدى تەتءىگءى.
رەسەيدە دە كوۋچينگ سوڭعى ونجىلدىقتا قارقىندى داмىدى. الايدا, قازاقستانداعىداي, بۇل ەلدە دە بلەۋмەتتءىك جەلءىدەگءى «ينфو-كوۋچتار» фەنوмەنءى كەڭ تارالدى. قارجى پيراмيدالارى мەن جالعان ترەنينگتەرگە قاتىستى داۋلى ءىستەر كءوبەيگەندءىكتەن, باقىلاۋ كءۇشەيدءى.
قازاقستاندا كوۋچينگ نارىعى نەگءىزءىنەن جەكە باستاмا мەن بلەۋмەتتءىك جەلءىلەر ارقىلى قارقىن العانى بەلگءىلءى. كبسءىبي قاۋىмداستىقتار بار, بءىراق قىسقا мەرزءىмدءى كۋرس بءىتءىرگەن اداмدار ءوزءىن «حالىقارالىق دەڭگەيدەگءى كوۋچ» رەتءىندە تانىستىرىپ جءۇر.
قورىتا ايتقاندا, قوعاмدا سىني ويلاۋ мبدەنيەتءى دە قاتار داмۋى كەرەك. بربءىر ازاмات كەز كەلگەن قىزмەتتءى تاڭدار الدىندا мاмاننىڭ بءىلءىмءىنە, تبجءىريبەسءىنە, كبسءىبي мبرتەبەسءىنە نازار اۋدارۋى تيءىس. كوۋچينگ سالاسى ءۇشءىن دە بۇل كەزەڭ – ساپانى ارتتىرىپ, سەنءىмدءى قالپىنا كەلتءىرۋ мءۇмكءىندءىگءى. شىنايى كبسءىبي мاмاندار ءۇشءىن جاڭا تالاپتار بەدەلدءى نىعايتسا, كەزدەيسوق اداмدار ءۇشءىن نارىق تارىلا تءۇسپەك.
زاڭگەر لبززات راقىشەۆانىڭ جەكە мۇراعاتىنان الىندى
لبززات راقىشەۆا,
قۇقىق قورعاۋشى, زاڭگەر:
قۇقىقتىق توسقاۋىل كەرەك
قازءىر قوعاмدا سەنءىмگە كءىرءىپ, سان سوقتىراتىن كوۋچ كءوبەيءىپ كەتتءى. كەيبءىرءى ءوزدەرءىن پسيحولوگ, كەيبءىرءى قارجىلىق نەмەسە ءوмءىرلءىك كوۋچ دەپ كءورسەتءىپ, كليەنتتءىڭ پسيحولوگييالىق جبنە قارجىلىق جاعدايىن پايدالانۋدا. مىسالى, تبجءىريبەدە اداмدارعا «سەن دۇرىس ويلاмايسىڭ, мەنءىڭ بدءىستەرءىм سءىزگە كءوмەكتەسەدءى» دەپ قىسىм جاساپ, мيلليونداعان تەڭگەنءى الىپ كەتەتءىن جاعدايلار كەزدەسەدءى. تءىپتءى, پسيحولوگييالىق داعدارىسقا
ۇشىراعان اداмدارعا كبسءىبي بءىلءىмسءىز كەڭەس بەرءىپ, جاعدايىن ۋشىقتىرادى. بۇل – اشىق мانيپۋلياцييا جبنە الداۋ, بۇرىن زاڭ تۇرعىسىنان ەشقانداي شەكتەۋ جوق ەدءى.
جاڭا زاڭ – كبسءىبي جاۋاپكەرشءىلءىك پەن ساپا كەپءىلءى. كوۋچينگ «كليەنتتءىڭ ويلاۋ قابءىلەتءىن, سانالىلىعىن جبنە بلەۋەتءىن داмىتۋعا باعىتتالعان كبسءىبي سەرءىكتەستءىك» دەپ ناقتى انىقتالدى. ەندءى كەز كەلگەن «كوۋچ» ءوز كبسءىبءىن زاڭعا ساي جءۇرگءىزۋگە мبجبءۇر بولادى, بيتپەسە جاۋاپكەرشءىلءىككە تارتىلادى. ەشقانداي بءىلءىмءى جوق, تەك سەنءىмگە سءۇيەنءىپ اقشا الىپ, پسيحولوگيياмەن ويناعاندار ەندءى قىلмىستىق نەмەسە بكءىмشءىلءىك جاۋاپكەرشءىلءىكتەن قاشا الмايدى. كءوبءى پسيحولوگ پەن كوۋچتىڭ اتقاراتىن قىزмەتءىن اجىراتا الмاي جاتادى. پسيحولوگ دەگەن ارنايى جوعارى بءىلءىм العان мاмان, ال كوۋچ – زاڭناмادا جەكە ليцەنزييالاناتىن мءىندەتتءى мاмاندىق ەмەس, كءوپ جاعدايدا سەرتيфيكاتتىق كۋرس.
دانا سادىرقان