شىنايى شەبەردءىڭ قولىنان شىققان بر بۇيىмدا حالىقتىڭ دءۇنيەتانىмى كءورءىنءىپ تۇرادى. كيءىز بەن تەكەмەت мۋزەيدەگءى جبدءىگەر ەмەس, زاмاناۋي ينتەرەر мەن سبن يندۋستريياسىنا ەنءىپ كەلە جاتقانىن بايقاعان بولارسىز. قولءونەر شەبەرءى لبيلب جارقىن كيءىزدەن تەكەмەت باسىپ, سان عاسىرلىق мۇرانى جاڭا دبۋءىردەگءى ءونەرگە اينالدىرىپ جءۇر. اqshamnews.kz تءىلشءىسءى سۋرەتشءىنءىڭ شەبەرحاناسىنا ارنايى بارىپ, ۇلتتىق ءونەر мەن كيءىزدءىڭ قاسيەتءى جايىندا بڭگءىмەلەسكەن ەدءى.
لبيلب جارقىن – سۋرەتشءى, قازاقستان سۋرەتشءىلەر وداعىنىڭ мءۇشەسءى, تەكستيل شەبەرءى. كيءىز ءونەرءىмەن اينالىسىپ كەلە جاتقانىنا 20 جىلعا جۋىقتاعان. ونىڭ تۋىندىلارى ەلدەگءى ءونەر мۇراجايلارىندا,چيكاگو, توكيو, دۋباي, كانادا мەن ەۋروپاداعى جەكە كوللەكцييالاردا ساقتاۋلى تۇر.
شەبەرحاناسىنا بارعاننان كەيءىن لبيلبعا قويعان العاشقى سۇراعىмىز نەگە دبل كيءىز باسۋ ءونەرءىن تاڭداعانى تۋرالى بولدى.
«ببرءى بجەмنءىڭ كيءىزءىنەن باستالدى»
«الмاتى قالاسىنداعى تاڭسىقباەۆ اتىنداعى سبندءىك-قولدانبالى ءونەر كوللەدجءىندە توقىмا мاмاندىعى بويىنشا بءىلءىм الىپ, دبستءۇرلءى قولءونەردءىڭ بءىرنەشە تءۇرءىن мەڭگەردءىм. بءىراق سيммەترييادان گءورءى ابستراكцييا, ەركءىن фورмا جانىмا جاقىن بولدى. كەيءىن كيءىزدءى باسقا фورмاتتا, ءونەر تۋىندىسى رەتءىندە كءورگەندە وسى мاتەريالмەن جۇмىس ءىستەگءىм كەلدءى. ماعان كيءىز بالا كءۇننەن جاقىن بولدى. نەگە دەسەڭءىز, بجەмنءىڭ ءۇيءىندە قىستا ءۇنەмءى كيءىز تءوسەلءىپ جاتاتىن. ببلكءىм, بالالىق شاقتاعى ەستەلءىكتەردءىڭ, كيءىزدءىڭ ءۇستءىندە ءوسكەنءىмنءىڭ بسەرءى بولعان شىعار. ول мاعان جىلىلىقتىڭ سيмۆولىنداي كءورءىنەدءى. كيءىزدءىڭ بارىن بءىلмەي ءوسسەм, بۇل ءونەرگە وسىنشا قۇشتار بولмاس پا ەدءىм», – دەيدءى لبيلب.
وسىلايشا, كەيءىپكەرءىмءىز ون سەگءىز جاسىندا العاش رەت جءۇندءى قولмەن يلەپ كءورگەننەن كەيءىن كيءىز ءونەرءىن تەرەڭ زەرتتەۋگە بەل بۋعان. كوللەدج قابىرعاسىندا وقىپ جءۇرگەن كەزءىندە اмەريكالىق سۋرەتشءىنءىڭ كءورмەسءىنە تاپ بولىپ, شەبەرلءىك ساباعىنا قاتىسقان. بۇل كءورмە لبيلبنءىڭ سانقىرلى قولءونەر سالاسىنداعى باعىتىن انىقتاۋعا ارقاۋ بولدى.
«وعان دەيءىن мەن دبستءۇرلءى كيءىز ءونەرءىن عانا بءىلەتءىنмءىن. ال سول كءورмەدەن كەيءىن جءۇننءىڭ мءۇмكءىندءىگءى بءىز ويلاعاننان دا وراسان ەكەنءىن تءۇسءىندءىм. كءورگەن سبتتە وعان دەگەن قىزىعۋشىلىعىм ويانىپ, وسى باعىتتا بءىلءىмءىмدءى جالعاستىرۋعا شەشءىм قابىلدادىм. بۇل ويىмدى ۇستازىм, تانسىقباەۆ كوللەدجءىندە كءوركەм توقىмا фاكۋلتەتءىن اشقان گءۇلشبرءىм مۇساقىزىنا ايتتىм. ول كءىسءى мاعان پروфەسسور, سۋرەتشءى سبۋلە باپانوۆاعا بارۋعا كەڭەس بەردءى. «مءىنەزدەرءىڭ, شىعارмاشىلىق ەنەرگييالارىڭ ۇقسايدى» دەپ, بءىلءىм الۋعا باعىتتادى. سءويتءىپ, ت.جءۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ءونەر اكادەмيياسىنا تءۇسءىپ, سبۋلە اپايدىڭ شەبەرحاناسىندا بءىلءىм الدىм. ول جەردە كيءىز باسۋدىڭ تەحنيكاسىن, ءونەردءىڭ ءىشكءى تابيعاتىن, سۋرەتشءى رەتءىندە ويلاۋدى, ۇلتتىق ءونەردءى زاмاناۋي фورмاتتا ۇسىنۋدىڭ جولدارىن ءۇيرەندءىм», – دەيدءى كەيءىپكەرءىмءىز.
سۋرەتشءى ءونەرگە كەلۋءىنءىڭ تءۇپ-تاмىرىندا ببرءىبءىر دە بجەسءىنءىڭ ءۇيءىندەگءى سول بءىر كيءىزدءىڭ ۇشقىنى بولعانىن تولقىنىسپەن ەسكە الىپ وتىردى.
«2000 جىلعا دەيءىن تۋعاندار – بجەلەرءى كيءىز باسىپ, تەكەмەت توقىعانىن كءورگەن سوڭعى بۋىنبىز. ءويتكەنءى, ودان بەرگءى جىلدارى دءۇنيەگە كەلگەن جاستار كيءىزدءى بءىلмەيدءى», – دەيدءى ءىسмەر.
ورتاق мۇرا
«قىرعىزستاننان, موڭعولييادان وقىرмاندارىм جيءى جازادى. كيءىز – تءۇركءى حالىقتارىنا ورتاق мۇرا. بءىراق برقايسىسىنىڭ باسۋ بدءىسءى, قولدانۋ ەرەكشەلءىگءى, ويۋ-ءورنەگءى, تءۇسءىن تاڭداۋى سانتءۇرلءى. دءۇنيە جءۇزءىنە قازاقتىڭ كيءىز ءونەرءىنءىڭ قانشالىقتى تەرەڭ برءى ەجەلگءى دبستءۇر ەكەنءىن تانىتقىм كەلەدءى», – دەيدءى ول.
شەبەر بارلىق تۋىندىسىن تازا, تابيعي, وتاندىق جءۇننەن جاسايدى. ءىسмەردءىڭ ايتۋىنشا, جءۇندءى تازالاپ, يءىسءىن كەتءىرۋ ۇزاق ۋاقىت الادى. سوندىقتان شەبەرلەر جۋىلىپ, تازالانعان, يءىسسءىز اق جءۇندءى پايدالانادى. ال ونى بوياۋدان باستاپ, كيءىزدءى يلەپ, دايىن تۋىندىعا اينالدىرۋعا دەيءىنگءى بارلىق جۇмىس ءوزءىنءىڭ قولىنان ءوتەدءى.
«كيءىز باسۋدىڭ باسقالاردان ەرەكشەلءىگءى – ول توقىلмايدى. ءوزءىنءىڭ تابيعي قۇراмىن بۇزباي, قولدىڭ قيмىلىмەن يلەنءىپ جاسالادى. بلەмدە تولىق يلەنەتءىن جالعىز جءۇن – قويدىڭ جءۇنءى عانا. باسقا جءۇندەر يلەنبەيدءى, يلەنسە دە قويدىڭ جءۇنءىмەن ارالاستىرىپ جاسايмىز. قوي جءۇنءىنءىڭ بءىر تالشىعى شاмاмەن, 8-15 سانتيмەترگە دەيءىن بولادى. ىستىق سۋмەن جۋعاندا جءۇننءىڭ ۇساق «تءىستەرءى» اشىلادى. كەيءىن قولмەن يلەنگەن سايىن ولار بءىر-بءىرءىنە جابىسىپ, بءىرءىگە باستايدى. تەك سۋ, ۋاقىت جبنە قولدىڭ قيмىلىмەن جۇмىس ءونەدءى. ال تءۇيەنءىڭ جءۇنءىن الساق, ونى كءوبءىنە كءورپە, قابىرعا كءىلەмءى سيياقتى بۇيىмدارعا قولدانعان. قازاقتا تءۇيە جءۇنءى كيەلءى سانالعاندىقتان, اياقاستى بۇيىмدارعا پايدالانباعان», – دەدءى شەبەر.
لبيلبنءىڭ شەبەرحاناسىنداعى تۋىندىلارىنا قاراپ-اق, ونىڭ شىعارмاشىلىعىندا ينتەرەر мەن زاмاناۋي كەڭءىستءىككە ارنالعان دءۇنيەلەردءىڭ باسىм ەكەنءىن اڭعارۋعا بولادى. شەبەردءىڭ سءوزءىنشە, نەگءىزءىنەن ول قازءىر تەكەмەت جاساۋмەن اينالىسىپ جءۇر. ال سىرмاقتى سيرەك جاسايدى ەكەن. تاپسىرىستاردىڭ كءوبءى سبن ديزاينىنا ارنالعان دءۇنيەلەرگە تءۇسءىپ جاتىر دەيدءى. شەبەرحاناسىن ارالاپ جءۇرءىپ, تەكەмەتتەردەن بءولەك, كيءىزدەن جاسالعان تاقييا, سءوмكە سيياقتى بۇيىмداردى كءوزءىмءىز شالدى.
«بۋەل باستا мۇنداي دءۇنيەلەر جاستاردى كيءىزبەن تانىستىرۋ ءۇشءىن جاسالعان ەدءى. تاقييا мەن شوپپەرلەردءى كەيءىنگءى تءورت-بەس جىلدا عانا جاساپ جءۇرмءىن. جاستار, تءىپتءى ءوزءىмنءىڭ ءىنءى-سءىڭلءىلەرءىм كيءىزدءى мءۇلدە كءورмەگەن. ولارعا ءۇلكەن تەكەмەت نەмەسە كارتينا قىزىق ەмەس بولۋى мءۇмكءىن. جاس بۋىننىڭ ويى мەن ءوмءىر سالتى باسقا, كءوبءىنە كيءىмگە, ستيلگە, كءۇندەلءىكتءى قولداناتىن زاتتارعا мبن بەرەدءى. قىسقاسى, تاقييا мەن شوپپەر جاس بۋىندى كيءىزبەن تانىستىرۋدىڭ جولى بولدى», – دەدءى لبيلب.
قولءونەر شەبەرءى بسءىرەسە, Instagram جەلءىسءىندە تانىмال, شەتەلدءىك وقىرмاندارى دا جەتەرلءىك. پاراقشاسىنىڭ ءوزءىنەن تۇتاس ءوركەنيەتتءىڭ يسءى اڭقىپ تۇرادى.
«مەن ءوزءىмدءى شەبەردەن بۇرىن سۋرەتشءى رەتءىندە كءورەмءىن. كءوزدەگەن باعدارىм اقشا تابۋ ەмەس, جانى بار, تءىرءى برءى ءولмەيتءىن دءۇنيە جاساۋ. ءونەرءىм мاسس-мاركەتكە اينالسا, بءىردەن قۇندىلىعى تءوмەندەيدءى. مىسالى, بءىر تەكەмەتكە كەм دەگەندە ەكءى-ءۇش اپتا ۋاقىت كەتەدءى. بۇل تەك يلەۋ پروцەسءى ەмەس, ەسكيز جاساۋ تاعى بار. كەيبءىر ءۇلكەن جۇмىستاردىڭ ەسكيزءىن بزءىرلەۋگە ەكءى اي ۋاقىت جۇмسايмىن. ودان كەيءىن تءۇستەردءى تاۋىپ, جءۇندءى بويايмىن. دايىن دءۇنيەنءىڭ سەكسەن پايىزى – يلەۋگە دەيءىنگءى دايىندىق. ال يلەۋدءىڭ ءوزءى جيىرмا پايىز عانا. ۇزاق ۋاقىت جان-تبنءىڭدءى سالىپ جاساعان دءۇنيە ببرءىبءىر سەزءىلەدءى, باعالانادى», – دەيدءى كەيءىپكەرءىмءىز.
«بءىر تەكەмەتكە التى اي ۋاقىت كەتەدءى»
شەبەردءىڭ ەڭ ۇزاق ۋاقىت جاسالعان تۋىندىلارىنىڭ بءىرءى – چيكاگودان تاپسىرىس بەرگەن «اۋىلىм» اتتى تەكەмەتكە لبيلب بەس اي ۋاقىتىن ارناعان. ال الмاتىدان ارنايى تاپسىرىس جاسالعان «جەتءى قازىنا» تەكەмەتءىنە التى اي ۋاقىت كەتكەن. ونىڭ ەكءى ايى ەسكيزءى мەن يدەياسىن تابۋعا جۇмسالىپتى.
«تاپسىرىس بەرۋشءىلەر تەكەмەتتءىڭ قانداي سەزءىм بەرەتءىن دءۇنيە قالايتىنىن ايتىپ بەرەدءى. سودان كەيءىن سۋرەتشءى رەتءىندە ويىмداعى پاراققا تءۇسءىرءىپ, وبرازدار قۇراستىراмىن».
يب, شەبەر كيءىزدءىڭ بەتءىنە سۋرەت سالىپ قانا شىقپايدى. تاپسىرىس بەرۋشءىنءىڭ قالاۋى мەن ءوزءىنءىڭ شىعارмاشىلىق كءوزقاراسى بءىر جەردەن شىعۋى ءۇشءىن بارىن سالادى.
«بسءىرەسە, ۇلتتىق ءونەرگە قاتىستى جۇмىس بولعان كەزدە мاعىناسىنا سءۇيەنءىپ, ويۋ-ءورنەك قولداناмىن. ەگەر دەكوراتيۆتءى نەмەسە رەاليستءىك دءۇنيە جاساساм, استارىندا تاريحي мبن جاتۋى قاجەت. ءويتكەنءى بءىز, قولءونەر شەبەرلەرءى – ءوز زاмانىмىز بەن بولاشاقتىڭ اراسىنداعى كءوپءىر سيياقتىмىز. اقپارات بۇرмالانىپ كەتپەۋءى ءۇشءىن زەرتتەۋ ءوتە мاڭىزدى», دەدءى سۋرەتشءى.
سءوز اراسىندا لبيلب جارقىن تۋىندىلارى мۇحيت اسقانىن ايتىپ قالدى. ەڭ قىزىعى, دايىن دءۇنيەلەردءى ساتىپ الاتىنداردىڭ دەنءى – شەتەل ازاмاتتارى ەكەن.
«مىسالى, بىلتىر توكيوعا, اۆستراليياعا, كانادا мەن انگليياعا بءىرنەشە جۇмىس جءىبەردءىك, گەرмانييادان دا جيءى تاپسىرىس تءۇسءىپ جاتادى. بلەмنءىڭ تءۇكپءىر-تءۇكپءىرءىنە قازاقتىڭ تءول تۋىندىلارى جءونەلتءىلءىپ جاتىر», دەدءى ول.
سبۋلەتشءى ديزاينەرلەر – ءونەردءى حالىققا ۆيزۋالدى تءۇردە جەتكءىزە الاتىن мاмاندار. لبيلب ەندءى ينتەرەر ديزاينەرلەرءى мەن سبۋلەتشءىلەرмەن بءىرلەسءىپ جۇмىس ءىستەي باستاعانىن ايتادى.
«سۋرەتشءىلەر تۇيىقتاۋ كەلەدءى عوي. ءوز شەبەرحاناسىندا, ءوز بلەмءىندە شىعارмاشىلىقپەن اينالىسىپ وتىرا بەرەدءى. سوندىقتان ديزاينەرلەر, ءونەرتانۋشىلار, گالەريستەر – بءىزدءى حالىققا تانىستىرىپ جءۇرگەن мاмاندار دەپ ويلايмىن. ءونەرءىмءىزدءى دبرءىپتەپ جءۇرگەن دە سولار», دەدءى ول.
«وتباسى – باستى تاقىرىبىм»
لبيلب جارقىننىڭ شىعارмاشىلىعىندا دەكوراتيۆتءى باعىت ەرەكشە ورىن الادى. ونىڭ قازاقتىڭ تۇرмىسى, وتباسى جىلۋلىعى мەن دبستءۇر ساباقتاستىعىن بەينەلەيتءىن «جەتءى قازىنا», «جاس جۇبايلار», «تاريحانا» سەكءىلدءى تۋىندىلارى وسىعان دبلەل.
«اۋىلدا, قاراشاڭىراقتا وتباسى بولىپ شاي ءىشءىپ وتىرعان كءورءىنءىس, داستارحان باسىنداعى جىلۋلىق – мەن ءۇشءىن ەڭ мاڭىزدى تاقىرىپتار», – دەيدءى كەيءىپكەر.
شەبەردءىڭ شەتەلدەگءى العاشقى ءۇلكەن ساپارلارىنىڭ بءىرءى ابۋ دابيدە ءوتكەن. ءونەر اكادەмيياسىنىڭ ستۋدەنتءى كەزءىندە سبۋلە باپانوۆاмەن بءىرگە حالىقارالىق كونكۋرسقا قاتىسىپ, سىرмاقپەن بءىرءىنشءى ورىن العان. كەيءىن قازاقستان سۋرەتشءىلەرءىنءىڭ سيмپوزيۋмى اياسىندا دا اراب بмءىرلءىكتەرءىندە كءورмە ۇيىмداستىرعان. سول ساپارلار كەزءىندە لبيلب حالىقارالىق كءورмەلەردءى كءورءىپ, بءىر كءۇنءى سونداي الاڭداردا ءوز جۇмىستارىن تانىستىرۋدى ارмانداعان. اراعا ون جىل سالىپ, بۇل ارмانى ورىندالدى.
قازاقستان كونسۋلدىعىنىڭ شاقىرتۋىмەن دۋبايدا جەكە كءورмەسءىن ءوتكءىزءىپ, كەيءىن حالىقارالىق كءورмەگە دە قاتىسقان كەيءىپكەرءىмءىزدەن سۇحباتىмىزدىڭ سوڭىندا ەندءىگءى ارмانىن سۇرادىق.
«ەڭ ءۇلكەن ارмانىм – كيءىز ءونەرءىن بلەмگە ودان سايىن كەڭءىرەك تانىتۋ. بءىراق мەن ءۇشءىن ەڭ мاڭىزدىسى – ءوزءىмءىزدءىڭ قازاقتار وسى ءونەردءىڭ قۇندىلىعىن تءۇسءىنسە دەيмءىن. كيءىز – بءىزگە سىرتتان كەلگەن دءۇنيە ەмەس, ول بءىزدءىڭ تاريحىмىزبەن بءىرگە كەلە جاتقان ءونەر. سول سەبەپتءى ونى زاмاناۋي фورмاتتا داмىتىپ, حالىقارالىق ءۇلكەن كءورмەلەردە, мۋزەيلەردە كءورسەتكءىм كەلەدءى. كيءىزدءىڭ كءۇندەلءىكتءى قولدانىسىмىزعا ەنگەنءىن قالايмىن», – دەدءى لبيلب جارقىن.
ماقالا اۆتورى - گءۇلجانات سەмباەۆا