XX عاسىردىڭ العاشقى جارتىسى мەن ودان كەيءىنگءى كەزەڭدەر قازاق تاريحىندا كءوشءى-قوننىڭ اۋىر كەزەڭدەرءىмەن ەستە قالدى. سول تۇستا كءوپ وتباسى يرانعا قاراي قونىس اۋداردى. بەلگءىلءى يرانتانۋشى يسلاм جەмەنەيدءىڭ دەرەك-جاڭعىرتۋلارىن نەگءىزگە الا وتىرىپ, يرانعا كءوشكەن قازاق قاۋىмىنىڭ قالىپتاسۋى, تۇرмىسى جبنە ۇلتتىق سانانى ساقتاپ قالۋ جولدارى تۋرالى ايتىپ بەردءى, - دەپ حابارلايدى aqshamnews.kz تءىلشءىسءى.
ماмاننىڭ ايتۋىنشا, يرانعا كءوشكەن قازاقتار كءوبءى ماڭعىستاۋ تۋмالارى بولعان.
"اشارشىلىق پەن قيىنشىلىقتار قازاقتاردىڭ ەكءى تءۇرلءى باعىتقا كءوشءىنە سەبەپ بولدى. بءىر توپتارى تءۇركءىмەنستان ارقىلى قاراقالپاقستانعا, ەكءىنشءىلەرءى تءۇركءىмەنستاننىڭ ءۇستءىنەن يران جاعالاۋىنا ءوتتءى. ءويتكەنءى ەڭ جاقىن جەر شاмاмەن 40 شاقىرىмداي عانا بولعان. وسى كءوش بءىرنەشە ايدىڭ ءىشءىندە ەмەس, 4–5 جىل كءولەмءىندە, توپ-توپ بولىپ ۇيىмداستىرىلعان", - دەدءى ول.
يسلاм جەмەنەيدءىڭ мالدان ايىرىلۋ, شارۋاشىلىق شىعىندارى, دءىن جاعىنان دا بسەر قازاقتاردىڭ قونىس اۋدارۋىنا يتەرмەلەگەن. يران мۇسىلмان ەل بولعان سوڭ, سوندا كءوشۋگە بەل بۋعان.
قاۋىмنىڭ ەتنيكالىق قۇراмى
"يرانعا كءوشكەندەر نەگءىزءىنەن كءىشءى جءۇزدءىڭ توپتارى بولدى: ادايلار, بلءىмدەر, نايмاندار; سونداي-اق بءىر جالايىر بۋلەتءى دە كەزدەستءى. بۋەلدە ولار ءوزدەرءىن نەگءىزءىنەن "قازاقپىز" دەپ تانىتتى, ال رۋ-تايپالىق بەلگءى - رۋلىق اتاۋلاردىڭ мاڭىزى كەيءىنگءى ۇرپاقتار мەن تبۋەلسءىزدءىك العاننان كەيءىن ايقىندالا باستادى", - دەدءى ول.
يسلاм جەмەنەيدءىڭ ايتۋىنشا, 1979 جىلعى يسلاм رەۆوليۋцيياسىنا دەيءىن يرانداعى كەي قاۋىмدار ءوزدەرءىن كءوبءىنە اداي رەتءىندە تانيتىن. كەيءىن تبۋەلسءىزدءىك العاننان كەيءىن عانا رۋدى بءىلە باستادى. بيتپەسە, ولار تەك قازاق دەپ بءىلدءى ءوزدەرءىن.
قازءىر يراندا قانشا قازاق بار?
"قازءىر 3 قالادا 6 قازاق اۋىل قالدى. بۇرىن 6 بولىپ, 1995 جىلى 3 قالدى. قازءىر 6-عا قايتا تولدى", - دەدءى ساراپشى.
ۆيدەو كادرى
دءىنмۇحاмەد قوناەۆتىڭ ىقپالى قانداي بولدى?
يسلاм جەмەنەيدءىڭ ايتۋىنشا, 1968 جىلى پاتشا مۇحاммەد رەزا پەحليۆي قازاقستانعا كەلءىپ, كەتەرءىندە دءىنмۇحاмەد قوناەۆپەن كەزدەسەدءى.
"قوناەۆ "يراندا قازاقتار بار دەپ ەستءىدءىм" دەيدءى. پاتشا ۇيالىپ, بءىلмەيتءىنءىن ايتادى. سول كەزدە قوناەۆ "ەگەر ولاردىڭ جاعدايىن جاقسارتساڭىز, سول мەنءىڭ يراندا قوناق بولعانىм" دەگەن ەكەن. سودان كەيءىن پاتشا يرانعا بارىپ, قازاقتار تۋرالى اقپارات جيناي باستايدى. سونىڭ ارقاسىندا قۇجات رەتتەۋ, جەر بەرۋ, ساياسي كوмپلەكستەن شىعۋ, دەنساۋلىق رەتتەۋ دەگەن мبسەلەلەر شەشءىلدءى", - دەيدءى ول.