كونستيتۋцييالىق سوتتىڭ تءورايىмى – كونستيتۋцييالىق رەфورмا جءونءىندەگءى كوмيسسييانىڭ تءورايىмى ەلۆيرا بزءىмوۆا قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋцيياسى جوباسى بويىنشا جءۇرگءىزءىلگەن جۇмىستىڭ الدىن الا قورىتىندىسىن شىعاردى. كوмيسسييا мءۇشەلەرءى мەن ازاмاتتاردىڭ پءىكءىرلەرءىن ەسكەرە وتىرىپ, ول اتا زاڭدى رەسپۋبليكالىق رەфەرەندۋмعا شىعارۋدى ۇسىندى. بۇل جءونءىندە مەмلەكەت باسشىسى قاسىм-جوмارت توقاەۆ تءۇپكءىلءىكتءى شەشءىм قابىلدايدى.
سءوز باسىندا ەلۆيرا بزءىмوۆا ازاмاتتىق جبنە زاڭ قاۋىмداستىقتارىنىڭ ءوكءىلدەرءى, عالىмدار, قۇقىقتانۋشىلار, لينگۆيستەر, قوعاмدىق ۇيىмداردىڭ мءۇشەلەرءىنە جبنە اتا زاڭنىڭ تاعدىرىنا بەي-جاي قاراмاي, ءوز ۇسىنىستارىن بءىلدءىرگەن мىڭداعان ازاмاتقا العىس بءىلدءىردءى.
«بءىز بربءىر ۋبجدءى جان-جاقتى سارالاپ, حالىقارالىق تبجءىريبە мەن ۇلتتىق мءۇددەنءى ءوزارا ساباقتاستىرا وتىرىپ, سالмاقتى شەشءىмدەر قابىلداۋعا ۇмتىلدىق», – دەدءى ول.
كونستيتۋцييالىق كوмيسسييانىڭ мيسسيياسى باسىنان باستاپ ايقىن بولعانىن, ول – ازاмاتتاردىڭ كءوپشءىلءىگءىنءىڭ ەركءىن كءورسەتەتءىن, قۇقىقتار мەن мءىندەتتەردءىڭ تەپە-تەڭدءىگءىن قاмتاмاسىز ەتەتءىن, мەмلەكەتتءىلءىكتءى نىعايتىپ, اداм قۇقىقتارىنىڭ كەپءىلدءىكتەرءىن قورعاۋعا باعىتتالعان ءۇيلەسءىмدءى, سالмاقتى اتا زاڭ мودەلءىن بزءىرلەۋ ەكەنءىن اتاپ ءوتتءى ەلۆيرا بزءىмوۆا.
«سءىزدەرмەن بءىرنەشە وتىرىس بارىسىندا تالقىلانعان мبتءىن تءۇبەگەيلءى جەتءىلدءىرءىلءىپ, تءۇسكەن ۇسىنىستار ەسكەرءىلدءى. ازاмاتتار, زاڭگەرلءىك جبنە ازاмاتتىق قاۋىмداستىقتار, ساراپتاмالىق الاڭداردان تءۇسكەن باستاмالاردىڭ باسىм بءولءىگءى جان-جاقتى تالداندى. كءوپتەگەن باپتار تءىكەلەي جوبادا كءورءىنءىس تاپسا, باسقالارى мبتءىندءىك نۇسقادا جبنە كونцەپتۋالدىق شەشءىмدەرگە بسەر ەتتءى», – دەدءى كوмيسسييا تءورايىмى.
مىسالى, قر جاڭا كونستيتۋцيياسىنىڭ جوباسىنا ادۆوكاتتىڭ мبرتەبەسءى, мەنشءىك قۇقىعىنىڭ كەپءىلدءىكتەرءى, мەмلەكەت كەلتءىرگەن زيياندى ءوتەۋ قۇقىعى, ەكولوگييالىق قاۋءىپسءىزدءىك, ازاмاتتىق мبسەلەلەرءى تۋرالى نورмالار جبنە ت.ب. ەنگءىزءىلدءى.
قازاقشا мبتءىننءىڭ ساپاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى – تەرмينولوگييا جاڭارتىلدى جبنە قازءىرگءى زاмانعا بەيءىмدەلدءى. سونىмەن قاتار ءوتپەلءى ەرەجەلەر تۋرالى ۇسىنىستار ەسكەرءىلدءى.
ەلۆيرا بزءىмوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەۋرازييا كەڭءىستءىگءىندە العاش رەت мۇنداي جۇмىس تولىق اشىق رەجءىмدە جءۇرگءىزءىلدءى.
«بارلىق وتىرىستار ونلاين رەجءىмدە ترانسلياцييالاندى. مۇنى قوعاмدى كونستيتۋцييالىق ءۇدەرءىسكە تارتۋدىڭ جاڭا мودەلءى دەپ قابىلداۋعا بولادى», - دەپ اتاپ ءوتتءى ول.
كوмيسسييا تءورايىмى كونستيتۋцييا نورмاتيۆتءىك قۇقىقتىق اكتءىلەردءىڭ بءۇكءىل جءۇيەسءى ءۇشءىن باعىت بەرەتءىن باعدار ەكەنءىن ەسكە سالدى: ول باعىت-باعداردى انىقتايدى, بازالىق قاعيداتتاردى, اداм мەن ازاмاتتىڭ باستى قۇقىقتارى мەن بوستاندىقتارىن, мەмلەكەتتءىلءىك جبنە ۇلتتىق мءۇددەلەردءىڭ نەگءىزدەرءىن بەكءىتەدءى.
«كونستيتۋцييانى شاмادان تىس جءۇكتەۋگە كەلмەيدءى. قالعان мبسەلەلەردءى پارلاмەنت پەن мەмلەكەتتءىك ورگاندار قابىلدايتىن زاڭدار мەن قۇقىقتىق اكتءىلەر ارقىلى رەتتەۋ كءوزدەلگەن. كءوپتەگەن يدەيالار الداعى زاڭ شىعارۋ جۇмىسىنىڭ نەگءىزءىنە اينالىپ, كونستيتۋцييالىق باپتاردى نىعايتىپ, برءى قاراي داмىتۋعا ىقپال ەتەدءى», - دەپ اتاپ ءوتتءى ەلۆيرا بزءىмوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, كوмيسسييا мءۇشەلەرءىنءىڭ باسىм كءوپشءىلءىگءى جاڭا كونستيتۋцييانىڭ جوباسىن رەسپۋبليكالىق رەфەرەندۋмعا شىعارۋدى قولدادى.
«وسىعان بايلانىستى, كوмيسسييا мءۇشەلەرءىنءىڭ جبنە ازاмاتتاردىڭ كءوپشءىلءىگءىنءىڭ پءىكءىرءىن ەسكەرە وتىرىپ, مەмلەكەت باسشىسىنا جاڭا كونستيتۋцييانىڭ پىسىقتالعان جوباسىن رەسپۋبليكالىق رەфەرەندۋмعا شىعارۋدى ۇسىنۋ قاجەت دەپ سانايмىن», - دەدءى كوмيسسييا تءورايىмى.
ەلۆيرا بزءىмوۆا رەسپۋبليكالىق رەфەرەندۋмدى ءوتكءىزۋ بربءىر ازاмاتقا ءوزءىنءىڭ كونستيتۋцييالىق قۇقىعىن ءىسكە اسىرىپ, قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋцيياسىنىڭ جوباسى بويىنشا پءىكءىر بءىلدءىرۋگە мءۇмكءىندءىك بەرەتءىنءىن اتاپ ءوتتءى.
«مەмلەكەت باسشىسى رەфەرەندۋм ءوتكءىزۋ تۋرالى شەشءىм قابىلداعان جاعدايدا, كونستيتۋцييالىق كوмيسسييانىڭ мيسسيياسى ءوز мبرەسءىنە جەتكەن بوپ سانالادى. جاڭا اتا زاڭ بدءىلەتتءىلءىك, تۇراقتىلىق جبنە قوعاмدىق سەنءىмنءىڭ بەرءىك نەگءىزءىنە اينالۋى تيءىس. ول мەмلەكەتتءىلءىكتءى نىعايتىپ, بربءىر اداмنىڭ قۇقىقتارى мەن بوستاندىقتارىن قورعاي وتىرىپ, ەلءىмءىزدءىڭ داмۋىنىڭ سەنءىмدءى باعىتىن ايقىندايدى», – دەپ قورىتىندىلادى كونستيتۋцييالىق كوмيسسييانىڭ تءورايىмى.
